{"id":12060,"date":"2021-09-01T12:35:18","date_gmt":"2021-09-01T08:35:18","guid":{"rendered":"https:\/\/infonews.az\/?p=12060"},"modified":"2021-09-01T20:35:05","modified_gmt":"2021-09-01T16:35:05","slug":"faktlara-dayanan-tariximiz-xank%c9%99ndinin-ilk-kurqanlari","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/infonews.az\/?p=12060","title":{"rendered":"Faktlara dayanan TAR\u0130X\u0130M\u0130Z: &#8220;XANK\u018fND\u0130N\u0130N \u0130LK KURQANLARI&#8221;"},"content":{"rendered":"<p><span style=\"color: #ffffff;\">Faktlara dayanan TAR\u0130X\u0130M\u0130Z: &#8220;XANK\u018fND\u0130N\u0130N \u0130LK KURQANLARI&#8221;<\/span><\/p>\n<figure id=\"attachment_12085\" aria-describedby=\"caption-attachment-12085\" style=\"width: 1031px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-12085 size-full\" src=\"https:\/\/infonews.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/b5b24c6d-bb65-4878-85ec-960566cdc23a.jpg\" alt=\"Faktlara dayanan TAR\u0130X\u0130M\u0130Z: &quot;XANK\u018fND\u0130N\u0130N \u0130LK KURQANLARI&quot;\" width=\"1031\" height=\"1280\" srcset=\"https:\/\/infonews.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/b5b24c6d-bb65-4878-85ec-960566cdc23a.jpg?v=1660870399 1031w, https:\/\/infonews.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/b5b24c6d-bb65-4878-85ec-960566cdc23a-242x300.jpg?v=1660870399 242w, https:\/\/infonews.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/b5b24c6d-bb65-4878-85ec-960566cdc23a-825x1024.jpg?v=1660870399 825w, https:\/\/infonews.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/b5b24c6d-bb65-4878-85ec-960566cdc23a-768x953.jpg?v=1660870399 768w\" sizes=\"(max-width: 1031px) 100vw, 1031px\" \/><figcaption id=\"caption-attachment-12085\" class=\"wp-caption-text\"><span style=\"color: #ffffff;\">Faktlara dayanan TAR\u0130X\u0130M\u0130Z: &#8220;XANK\u018fND\u0130N\u0130N \u0130LK KURQANLARI&#8221;<\/span><\/figcaption><\/figure>\n<p><a href=\"https:\/\/infonews.az\/?p=12060\"><strong><span style=\"color: #ff0000;\">&#8220;\u0130NFONEWS&#8221;<\/span><\/strong><\/a> yeni bir layih\u0259y\u0259 start verir.<\/p>\n<blockquote><p><strong>Bu g\u00fcnd\u0259n etibar\u0259n Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t \u0130qtisad Universiteti (UNEC) \u201cHumanitar f\u0259nl\u0259r\u201d kafedras\u0131n\u0131n m\u00fc\u0259llimi, tarix \u00fczr\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru, beyn\u0259lxalq tarix\u00e7i-ekspert C\u0259mil\u0259 Vaqif q\u0131z\u0131 H\u0259s\u0259novan\u0131n &#8220;Faktlara dayanan TAR\u0130X\u0130M\u0130Z&#8221; layih\u0259sini Sizl\u0259r\u0259 t\u0259qdim edirik.<\/strong><\/p><\/blockquote>\n<p style=\"text-align: center;\"><strong>XANK\u018fND\u0130N\u0130N \u0130LK TUNC D\u00d6VR\u00dc KURQANLARI<\/strong><\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan\u0131n q\u0259dim d\u00f6vr abid\u0259l\u0259rinin z\u0259nginliyi bax\u0131m\u0131ndan \u0259h\u0259miyy\u0259tli d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 f\u0259rql\u0259n\u0259n tarixi Qaraba\u011f \u0259razisind\u0259 arxeoloji t\u0259dqiqatlara h\u0259l\u0259 XIX \u0259srin 90-c\u0131 ill\u0259rind\u0259n ba\u015flan\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. H\u0259min vaxtdan ke\u00e7\u0259n m\u00fcdd\u0259td\u0259 bir ne\u00e7\u0259 n\u0259sil arxeoloqlar t\u0259r\u0259find\u0259n \u00e7oxsayl\u0131 v\u0259 m\u00fcxt\u0259lif d\u00f6vrl\u0259ri \u0259hat\u0259 ed\u0259n ya\u015fay\u0131\u015f v\u0259 q\u0259bir abid\u0259l\u0259ri qeyd\u0259 al\u0131nm\u0131\u015f, \u0259ks\u0259riyy\u0259tind\u0259 arxeoloji qaz\u0131nt\u0131lar apar\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>Da\u011fl\u0131q zonan\u0131n kurqan (q\u0259bir) abid\u0259l\u0259ri s\u0131ras\u0131nda Xank\u0259ndi kurqanlar\u0131 x\u00fcsusi yer tutur. Bu kurqanlar Xank\u0259ndinin yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda, A\u011fdam-\u015eu\u015fa yolunun k\u0259nar\u0131nda yerl\u0259\u015fmi\u015fdir. Xarici \u0259lam\u0259tl\u0259ri il\u0259 biri-dig\u0259rind\u0259n o q\u0259d\u0259r d\u0259 se\u00e7ilm\u0259y\u0259n kurqanlar da\u015f y\u0131\u011f\u0131n\u0131, torpaq v\u0259 qum qat\u0131ndan t\u00f6k\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr.<\/p>\n<p>Kurqan\u0131n diametri 15 m, h\u00fcnd\u00fcrl\u00fcy\u00fc 1,5 m olub, \u00f6rt\u00fcy\u00fc \u00e7ay da\u015flar\u0131 v\u0259 gil qat\u0131ndan t\u00f6k\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr. Kurqan \u00f6rt\u00fcy\u00fc alt\u0131nda, materikd\u0259 qaz\u0131lm\u0131\u015f, dair\u0259vi qurulu\u015flu q\u0259bir kameras\u0131 a\u015fkar olunmu\u015fdur. Q\u0259bir kameras\u0131n\u0131n diametri 4,5 m, yer s\u0259thind\u0259n d\u0259rinliyi 1,5 m olmu\u015fdur. \u015e\u0259rq hiss\u0259d\u0259n kameraya 1,5 m eni olan giri\u015f yolu \u0259lav\u0259 olunmu\u015fdur. Giri\u015f yolu birba\u015fa kameraya daxil olmu\u015fdur. Maraql\u0131d\u0131r ki, h\u0259min vaxta q\u0259d\u0259r Qaraba\u011fda t\u0259sad\u00fcf olunmayan bu orijinal qurulu\u015flu q\u0259bir kameras\u0131 v\u0259 \u0259lav\u0259 giri\u015fin d\u00f6\u015f\u0259m\u0259sind\u0259 b\u00fct\u00fcn kameran\u0131 k\u0259m\u0259rt\u0259k \u0259hat\u0259l\u0259y\u0259n 0,2 m enind\u0259 v\u0259 0,5 m d\u0259rinlikd\u0259 ki\u00e7ik nov\u00e7a-kanal t\u0259mizl\u0259nmi\u015fdir. Nov\u00e7a-kanal\u0131n i\u00e7\u0259risi ki\u00e7ik yast\u0131 da\u015flar v\u0259 qum-gil qat\u0131 il\u0259 dolmu\u015fdur. Onun mahiyy\u0259tini a\u00e7mayan Y.\u0130.H\u00fcmmel, burada a\u011fac izl\u0259rin\u0259 rast g\u0259lm\u0259s\u0259 d\u0259 bunun, ola bilsin vaxtil\u0259 q\u0259bir\u0259 d\u00fcz\u00fclm\u0259li olan a\u011fac dir\u0259kl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn a\u00e7\u0131lmas\u0131 g\u00fcman\u0131n\u0131 ir\u0259li s\u00fcrm\u00fc\u015fd\u00fcr (Narimanov I.G. 1987).<\/p>\n<p>Q\u0259bir kameras\u0131nda kollektiv d\u0259fn olunma izl\u0259nilmi\u015fdir. \u00d6l\u00fcl\u0259r arxas\u0131 \u00fcst\u0259 uzad\u0131lm\u0131\u015f (5 n\u0259f\u0259r), oturdulmu\u015f (12 n\u0259f\u0259r), sol v\u0259 ya sa\u011f yan\u0131 \u00fcst\u0259 b\u00fck\u00fclm\u00fc\u015f (29 n\u0259f\u0259r &#8211; 15-i sol, 14-\u00fc sa\u011f yan\u0131 \u00fcst\u0259) halda d\u0259fn olunmu\u015flar (c\u0259misi 46 n\u0259f\u0259r). Y.\u0130.H\u00fcmmelin ehtimal\u0131na g\u00f6r\u0259, d\u0259fn etm\u0259 m\u00fcxt\u0259lif vaxtlarda ba\u015f vermi\u015fdir. Y\u0259ni q\u0259fl\u0259t\u0259n x\u0259st\u0259lik v\u0259 ya ba\u015fqa s\u0259b\u0259b \u00fcz\u00fcnd\u0259n k\u00fctl\u0259vi d\u0259fn olmam\u0131\u015fd\u0131r. Arxas\u0131 \u00fcst\u0259 uzad\u0131lm\u0131\u015f v\u0259 otuzdurulmu\u015f meyitl\u0259r b\u00f6y\u00fckl\u0259r\u0259, b\u00fck\u00fcl\u00fc v\u0259ziyy\u0259td\u0259 olanlar is\u0259 u\u015faqlara v\u0259 yeniyetm\u0259l\u0259r\u0259 aid olmu\u015fdur. D\u0259fn olunma ba\u015fa \u00e7atd\u0131qdan sonra \u00f6l\u00fcl\u0259rin \u00fcz\u0259ri qal\u0131n gil suva\u011f\u0131 il\u0259 \u00f6rt\u00fclm\u00fc\u015f, daha sonra kurqan ucald\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. H\u0259r d\u0259fnd\u0259n sonra suvanma, sonradan b\u00fct\u00fcn q\u0259bri \u0259hat\u0259 etmi\u015fdir (Piotrovsky B.B. 1949).<\/p>\n<p>Q\u0259bird\u0259n a\u015fkar olunmu\u015f \u00f6l\u00fcl\u0259rin ba\u015flar\u0131n\u0131n antropoloji ara\u015fd\u0131rmalar\u0131 onlar\u0131n \u201cuzunba\u015fl\u0131lar\u201d y\u0259ni \u201cdolixesefal\u201d tipin\u0259 m\u0259xsus olmalar\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259rmi\u015fdir. Q\u0259bird\u0259 insan skeletl\u0259ri il\u0259 yana\u015f\u0131 v\u0259h\u015fi ke\u00e7iy\u0259 m\u0259xsus buynuz v\u0259 di\u015fl\u0259r d\u0259 tap\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>Q\u0259bir avadanl\u0131\u011f\u0131 kameran\u0131n m\u00fcxt\u0259lif hiss\u0259l\u0259rind\u0259 yerl\u0259\u015fdirilmi\u015f 30-a q\u0259d\u0259r saxs\u0131 qab n\u00fcmun\u0259l\u0259rind\u0259n, d\u0259v\u0259g\u00f6z\u00fc da\u015f\u0131ndan olan \u0259m\u0259k al\u0259tl\u0259rind\u0259n ibar\u0259tdir. G\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi, artefaktlar\u0131n b\u00f6y\u00fck \u0259ks\u0259riyy\u0259ti m\u00fcxt\u0259lif tip v\u0259 formal\u0131 keramika il\u0259 t\u0259msil olunmu\u015fdur.<\/p>\n<p>Qeyd etm\u0259k ist\u0259rdim ki, bu m\u00f6vzunu aktual ed\u0259n \u0259sas faktorlar s\u0131ras\u0131nda t\u0259dqiqata c\u0259lb olunmu\u015f b\u00f6lg\u0259nin bir s\u0131ra \u0259razil\u0259rinin 30 il\u0259 yax\u0131n erm\u0259ni t\u0259cav\u00fczkarlar\u0131n\u0131n i\u015f\u011fal\u0131 alt\u0131nda qalmas\u0131 il\u0259 h\u0259min yerl\u0259rd\u0259ki abid\u0259l\u0259rin talehinin bu g\u00fcn hans\u0131 v\u0259ziyy\u0259td\u0259 olmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Odur ki,i\u015f\u011fal alt\u0131ndan azad edilmi\u015f \u0259razil\u0259rimizd\u0259 d\u00f6vr\u00fcnd\u0259n v\u0259 t\u0259yinat\u0131ndan as\u0131l\u0131 olmayaraq, abid\u0259l\u0259rin yeni-yeni t\u0259dqiqatlara c\u0259lb edilm\u0259si vacib m\u0259s\u0259l\u0259 kimi daima g\u00fcnd\u0259md\u0259 durmal\u0131d\u0131r. \u00c7\u00fcnki, g\u0259nc n\u0259slin \u00e7ox hiss\u0259si h\u0259min \u0259razil\u0259rin varl\u0131\u011f\u0131, x\u00fcsusiyy\u0259ti, m\u00f6vqeyi, tarixi ke\u00e7mi\u015fi haqq\u0131nda b\u0259lk\u0259 d\u0259, kifay\u0259t q\u0259d\u0259r m\u0259lamata malik deyill\u0259r.<\/p>\n<figure id=\"attachment_12062\" aria-describedby=\"caption-attachment-12062\" style=\"width: 1079px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-12062 size-full\" src=\"https:\/\/infonews.az\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/f5f3bc8a-edee-4c2d-b9a5-ed11ea14e4cb.jpg\" alt=\"Faktlara dayanan TAR\u0130X\u0130M\u0130Z: &quot;XANK\u018fND\u0130N\u0130N \u0130LK KURQANLARI&quot;\" width=\"1079\" height=\"708\" srcset=\"https:\/\/infonews.az\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/f5f3bc8a-edee-4c2d-b9a5-ed11ea14e4cb.jpg?v=1660870403 1079w, https:\/\/infonews.az\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/f5f3bc8a-edee-4c2d-b9a5-ed11ea14e4cb-300x197.jpg?v=1660870403 300w, https:\/\/infonews.az\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/f5f3bc8a-edee-4c2d-b9a5-ed11ea14e4cb-1024x672.jpg?v=1660870403 1024w, https:\/\/infonews.az\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/f5f3bc8a-edee-4c2d-b9a5-ed11ea14e4cb-768x504.jpg?v=1660870403 768w\" sizes=\"(max-width: 1079px) 100vw, 1079px\" \/><figcaption id=\"caption-attachment-12062\" class=\"wp-caption-text\"><span style=\"color: #ffffff;\">Faktlara dayanan TAR\u0130X\u0130M\u0130Z: &#8220;XANK\u018fND\u0130N\u0130N \u0130LK KURQANLARI&#8221;<\/span><\/figcaption><\/figure>\n<p>103 sayl\u0131 Kurqan\u00a0 (Tablo 3)<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Faktlara dayanan TAR\u0130X\u0130M\u0130Z: &#8220;XANK\u018fND\u0130N\u0130N \u0130LK KURQANLARI&#8221; &#8220;\u0130NFONEWS&#8221; yeni bir layih\u0259y\u0259 start verir. Bu g\u00fcnd\u0259n etibar\u0259n Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t \u0130qtisad Universiteti (UNEC) \u201cHumanitar f\u0259nl\u0259r\u201d kafedras\u0131n\u0131n m\u00fc\u0259llimi, tarix \u00fczr\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru, beyn\u0259lxalq tarix\u00e7i-ekspert&hellip; <\/p>\n","protected":false},"author":14,"featured_media":12085,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_mi_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[8,11],"tags":[4846,4847,4848,15],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/12060"}],"collection":[{"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/14"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=12060"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/12060\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":12094,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/12060\/revisions\/12094"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/12085"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=12060"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=12060"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=12060"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}