{"id":13649,"date":"2021-10-13T20:41:22","date_gmt":"2021-10-13T16:41:22","guid":{"rendered":"https:\/\/infonews.az\/?p=13649"},"modified":"2021-10-14T00:00:08","modified_gmt":"2021-10-13T20:00:08","slug":"faktlara-dayanan-tariximiz-mil-qarabag-t%c9%99bii-cografi-s%c9%99rait","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/infonews.az\/?p=13649","title":{"rendered":"Faktlara dayanan TAR\u0130X\u0130M\u0130Z: Mil-Qaraba\u011f &#8211; t\u0259bii-co\u011frafi \u015f\u0259rait"},"content":{"rendered":"<p><span style=\"color: #ffffff;\">Faktlara dayanan TAR\u0130X\u0130M\u0130Z: Mil-Qaraba\u011f-t\u0259bii-co\u011frafi \u015f\u0259rait<\/span><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-12085\" src=\"https:\/\/infonews.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/b5b24c6d-bb65-4878-85ec-960566cdc23a.jpg\" alt=\"\" width=\"1031\" height=\"1280\" srcset=\"https:\/\/infonews.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/b5b24c6d-bb65-4878-85ec-960566cdc23a.jpg?v=1660870399 1031w, https:\/\/infonews.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/b5b24c6d-bb65-4878-85ec-960566cdc23a-242x300.jpg?v=1660870399 242w, https:\/\/infonews.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/b5b24c6d-bb65-4878-85ec-960566cdc23a-825x1024.jpg?v=1660870399 825w, https:\/\/infonews.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/b5b24c6d-bb65-4878-85ec-960566cdc23a-768x953.jpg?v=1660870399 768w\" sizes=\"(max-width: 1031px) 100vw, 1031px\" \/><\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/infonews.az\/?p=13649\"><span style=\"color: #ff0000;\"><strong>\u201c\u0130NFONEWS\u201d<\/strong><\/span><\/a><strong>\u00a0<\/strong><strong>-un \u201cFaktlara dayanan TAR\u0130X\u0130M\u0130Z\u201d layih\u0259si davam edir.<\/strong><\/p>\n<blockquote><p><strong>Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t \u0130qtisad Universiteti (UNEC) \u201cHumanitar f\u0259nl\u0259r\u201d kafedras\u0131n\u0131n m\u00fc\u0259llimi, tarix \u00fczr\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru, beyn\u0259lxalq tarix\u00e7i-ekspert C\u0259mil\u0259 Vaqif q\u0131z\u0131 H\u0259s\u0259nova t\u0259qdim edir:<\/strong><\/p><\/blockquote>\n<p style=\"text-align: center;\"><strong>M\u0130L-QARABA\u011e \u018fRAZ\u0130S\u0130N\u0130N T\u018fB\u0130\u0130-CO\u011eRAF\u0130 \u015e\u018fRA\u0130T\u0130<\/strong><\/p>\n<p>Mil-Qaraba\u011f b\u00f6lg\u0259sin\u0259 La\u00e7\u0131n, K\u0259lb\u0259c\u0259r, C\u0259bray\u0131l, F\u00fczuli, A\u011fdam, A\u011fcab\u0259di, T\u0259rt\u0259r, Beyl\u0259qan, B\u0259rd\u0259 v\u0259 Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f daxildir. Co\u011frafi bax\u0131mdan \u0259razi da\u011fl\u0131q, da\u011f\u0259t\u0259yi, d\u00fcz\u0259nlik zonalar\u0131 \u00f6z\u00fcnd\u0259 \u0259ks etdirir. B\u00f6lg\u0259nin m\u00fclayim iqlim \u015f\u0259raiti, m\u00fcnbit torpaqlar\u0131, z\u0259ngin t\u0259bii ehtiyatlar\u0131, bol sulu \u00e7aylar\u0131, me\u015f\u0259 \u00f6rt\u00fcy\u00fc, heyvanat al\u0259mi \u2013 b\u00fct\u00fcn bunlar Mil-Qaraba\u011f \u0259razisind\u0259 ibtidai insanlar\u0131n \u0259n q\u0259dim zamanlardan m\u0259skunla\u015fmas\u0131na \u015f\u0259rait yaratm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>Bel\u0259 g\u00fcman etm\u0259k olar ki, m\u00f6vzunun \u0259hat\u0259 etdiyi d\u00f6vrd\u0259 iqlim \u015f\u0259raiti m\u00fcasir d\u00f6vrd\u0259n d\u0259 \u0259lveri\u015fli idi. R\u00fctub\u0259t, me\u015f\u0259 v\u0259 bitki \u00f6rt\u00fcy\u00fc yet\u0259rinc\u0259 olmu\u015fdur. Bunlar is\u0259 t\u0259s\u0259rr\u00fcfat h\u0259yat\u0131n\u0131n canlanmas\u0131na \u015f\u0259rait yaratm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>\u018frazinin \u0259sas da\u011f massivi Qaraba\u011f yaylas\u0131ndan ibar\u0259tdir. Yayla \u015fimalda M\u0131xt\u00f6k\u0259n, \u015f\u0259rqd\u0259 Qaraba\u011f, q\u0259rbd\u0259 G\u00f6yc\u0259 v\u0259 Z\u0259ng\u0259zur da\u011f silsil\u0259l\u0259ri il\u0259 \u0259hat\u0259 olunaraq c\u0259nub v\u0259 c\u0259nub-\u015f\u0259rq\u0259 do\u011fru t\u0259dric\u0259n a\u015fa\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcr. Qaraba\u011f \u015fimal-\u015f\u0259rq hiss\u0259d\u0259 daha uca zirv\u0259l\u0259r\u0259 malikdir. C\u0259nub-\u015f\u0259rq istiqam\u0259tind\u0259 is\u0259 daha al\u00e7aqd\u0131r. Qaraba\u011f da\u011f silsil\u0259sind\u0259 Ziyar\u0259tgah (2480 m), Q\u0131r\u011f\u0131z, B\u00f6y\u00fck Kirs (2743 m) kimi y\u00fcks\u0259k da\u011f zirv\u0259l\u0259ri var. Da\u011flar\u0131 bir-birind\u0259n dibi il\u0259 bol sulu \u00e7aylar axan d\u0259rin d\u0259r\u0259l\u0259r ay\u0131r\u0131r. \u018frazinin \u00e7aylar\u0131 i\u00e7\u0259risind\u0259 su balans\u0131na g\u00f6r\u0259 Araz \u00e7ay\u0131, Qarqar\u00e7ay, T\u0259rt\u0259r\u00e7ay, Xa\u00e7\u0131n\u00e7ay, K\u00f6nd\u0259l\u0259n\u00e7ay, Quru\u00e7ay, T\u0259rt\u0259r v\u0259 Goranboy rayonlar\u0131n\u0131n s\u0259rh\u0259ddind\u0259n axan \u0130nc\u0259\u00e7ay v\u0259 s. x\u00fcsusi yer tutur. \u018frazi \u00e7aylar\u0131 i\u00e7\u0259risind\u0259 Ki\u00e7ik Qafqaz\u0131n Qaraba\u011f yaylas\u0131n\u0131n 3158 m y\u00fcks\u0259klikl\u0259rind\u0259n m\u0259nb\u0259yini g\u00f6t\u00fcr\u0259n T\u0259rt\u0259r \u00e7ay\u0131 bir \u00e7ox \u0259lam\u0259tl\u0259ri il\u0259 f\u0259rqlidir. Onun uzunlu\u011fu 200 km, sutoplay\u0131c\u0131 qabiliyy\u0259ti 2650 kv.km-d\u0259n \u00e7oxdur. Ax\u0131n boyu T\u0259rt\u0259r\u00e7ay\u0131na Tutqun\u00e7ay, Ley\u00e7ay, Turqay \u00e7aylar\u0131 yan qollar olaraq qo\u015fulur. D\u00fcz\u0259nliy\u0259 \u00e7\u0131xark\u0259n T\u0259rt\u0259r \u00e7ay\u0131 k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7ox yararl\u0131 olan g\u0259tirm\u0259 konusu yarad\u0131r.<\/p>\n<p>B\u00f6lg\u0259nin ba\u015fqa bol sulu \u00e7aylar\u0131ndan olan Xa\u00e7\u0131n\u00e7ay v\u0259 Qarqar\u00e7ay da me\u015f\u0259likl\u0259rl\u0259, d\u0259rin d\u0259r\u0259l\u0259rl\u0259 axaraq d\u00fcz\u0259nliy\u0259 \u00e7\u0131xd\u0131qda m\u0259hsuldar all\u00fcval torpaqlardan ibar\u0259t g\u0259tirm\u0259 konuslar\u0131 yarad\u0131rlar. Xa\u00e7\u0131n\u00e7ay\u0131n m\u0259nb\u0259yinin y\u00fcks\u0259kliyi 2155 m, m\u0259ns\u0259binin ki is\u0259 75 m-dir. Qarqar\u00e7ayda bu r\u0259q\u0259m m\u00fcvafiq olaraq 2418 m v\u0259 12 m t\u0259\u015fkil edir. Xa\u00e7\u0131n\u00e7ay\u0131n uzunlu\u011fu 119 km., sutoplay\u0131c\u0131 sah\u0259si 657 kv.km-dir. Bu g\u00f6st\u0259ricil\u0259r Qarqar\u00e7ay \u00fc\u00e7\u00fcn bel\u0259dir: uzunlu\u011fu 109 km, sutoplay\u0131c\u0131 sah\u0259si 1490 kv.km-dir. H\u0259r iki \u00e7ay \u00f6z m\u0259ns\u0259bl\u0259rini K\u00fcr \u00e7ay\u0131na \u00e7atd\u0131ra bilmi\u015fl\u0259r.<\/p>\n<p>Qaraba\u011f\u0131n y\u00fcks\u0259k da\u011fl\u0131q b\u00f6lg\u0259sind\u0259 Alag\u00f6l (sah\u0259si 4,75 km<sup>2<\/sup>), Ki\u00e7ik Alag\u00f6l, Xalxal g\u00f6l, B\u00f6y\u00fck g\u00f6l, \u018fyri g\u00f6l, Ke\u00e7ibatan g\u00f6l v\u0259 ba\u015fqa ki\u00e7ik g\u00f6ll\u0259rd\u0259n ibar\u0259t su h\u00f6vz\u0259l\u0259ri, says\u0131z-hesabs\u0131z billur sular, buzlaqlar var.<\/p>\n<p>Daha az su balans\u0131na malik olan Quru\u00e7ay\u0131n uzunlu\u011fu 74 km, sutoplay\u0131c\u0131 sah\u0259si is\u0259 443 kv.km-dir. Bazar\u00e7ay (uzunlu\u011fu-179 m, sutoplay\u0131c\u0131 sah\u0259si 2972 kv.km), \u018fk\u0259r\u0259\u00e7ay\u0131n\u0131 (uzunlu\u011fu 130 km, sutoplay\u0131c\u0131 sah\u0259si 256 kv.km) da qeyd etm\u0259k olar. Bu \u00e7aylar Araz \u00e7ay\u0131n\u0131n sol qollar\u0131n\u0131 t\u0259\u015fkil edirl\u0259r.<\/p>\n<p>Qaraba\u011f\u0131n da\u011fl\u0131q hiss\u0259si, geni\u015f me\u015f\u0259 \u00f6rt\u00fcy\u00fcn\u0259 malikdir. M\u0259s\u0259l\u0259n, K\u0259lb\u0259c\u0259r v\u0259 La\u00e7\u0131n rayonlar\u0131 \u0259razisinin 22%-\u0259 q\u0259d\u0259ri me\u015f\u0259l\u0259rl\u0259 \u00f6rt\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr. C\u0259nuba getdikc\u0259 me\u015f\u0259l\u0259r seyr\u0259lir. Z\u0259ngilan v\u0259 Qubadl\u0131 rayonlar\u0131n\u0131n \u0259razisi 15% me\u015f\u0259l\u0259rl\u0259 \u00f6rt\u00fcl\u00fcd\u00fcr. C\u0259bray\u0131l rayonunda bu r\u0259q\u0259m 3,5% t\u0259\u015fkil edir. \u015eu\u015fa, A\u011fd\u0259r\u0259 v\u0259 s. rayonlar\u0131n\u0131n da \u0259razisind\u0259 z\u0259ngin bitki \u00f6rt\u00fcy\u00fcn\u0259 malik me\u015f\u0259 zolaqlar\u0131 m\u00f6vcuddur. B\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f\u0131n \u0259razisinin 33 faizi me\u015f\u0259l\u0259rl\u0259 \u00f6rt\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr ki, onlar\u0131n da \u00fcmumi sah\u0259si 140 min hektara yax\u0131nd\u0131r.<\/p>\n<p>\u018fsrl\u0259r boyu, \u0259n q\u0259dim zamanlardan ba\u015flayaraq bel\u0259 z\u0259ngin t\u0259bi\u0259t\u0259, ya\u015fay\u0131\u015f \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259lveri\u015fli iqlim \u015f\u0259raitin\u0259, me\u015f\u0259 \u00f6rt\u00fcy\u00fcn\u0259, alp \u00e7\u0259m\u0259nlikl\u0259rin\u0259, bolsulu \u00e7aylara, heyvanat al\u0259min\u0259 malik olan bu \u0259razid\u0259 daim ya\u015fay\u0131\u015f olmu\u015fdur. N\u0259sill\u0259r bir-birini \u0259v\u0259z etmi\u015f, z\u0259ngin m\u0259d\u0259ni irs m\u00fct\u0259madi olaraq irs\u0259n \u00f6t\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Faktlara dayanan TAR\u0130X\u0130M\u0130Z: Mil-Qaraba\u011f-t\u0259bii-co\u011frafi \u015f\u0259rait \u201c\u0130NFONEWS\u201d\u00a0-un \u201cFaktlara dayanan TAR\u0130X\u0130M\u0130Z\u201d layih\u0259si davam edir. Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t \u0130qtisad Universiteti (UNEC) \u201cHumanitar f\u0259nl\u0259r\u201d kafedras\u0131n\u0131n m\u00fc\u0259llimi, tarix \u00fczr\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru, beyn\u0259lxalq tarix\u00e7i-ekspert C\u0259mil\u0259 Vaqif q\u0131z\u0131&hellip; <\/p>\n","protected":false},"author":14,"featured_media":13650,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_mi_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[4,4263,8,11,7],"tags":[4846,4848,15],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/13649"}],"collection":[{"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/14"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=13649"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/13649\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":13651,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/13649\/revisions\/13651"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/13650"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=13649"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=13649"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=13649"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}