{"id":17170,"date":"2022-02-22T09:49:58","date_gmt":"2022-02-22T05:49:58","guid":{"rendered":"https:\/\/infonews.az\/?p=17170"},"modified":"2022-02-23T00:17:11","modified_gmt":"2022-02-22T20:17:11","slug":"su-c%c9%99rs%c9%99nb%c9%99si-yaxud-%c9%99z%c9%99l-c%c9%99rs%c9%99nb%c9%99","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/infonews.az\/?p=17170","title":{"rendered":"Su \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259si, yaxud \u018fz\u0259l \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259"},"content":{"rendered":"<p class=\"content-title\"><span style=\"color: #ffffff;\">Su \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259si, yaxud \u018fz\u0259l \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259<\/span><\/p>\n<blockquote><p>\u0130lax\u0131r \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259l\u0259r \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus ayinl\u0259r silsil\u0259sidir ki, ilkin t\u0259s\u0259vv\u00fcrl\u0259r toplu hal\u0131nda b\u00fct\u00fcn xalq t\u0259r\u0259find\u0259n gen yadda\u015f\u0131nda ya\u015fad\u0131l\u0131r. H\u0259min ayinl\u0259r sisteminin \u00fcmumi m\u0259zmunu ondan ibar\u0259tdir ki, Allah ilk olaraq, qarmaqar\u0131\u015f\u0131q xaosdan suyu ay\u0131r\u0131r. Ba\u015flan\u011f\u0131cda k\u00fcrreyi\u2013al\u0259m ancaq sudan ibar\u0259t olur. Sonra odun k\u00f6m\u0259yil\u0259 suyun xass\u0259l\u0259rini d\u0259yi\u015fdirir v\u0259 g\u00fcn\u0259\u015fin \u015f\u00fcalar\u0131 il\u0259 suyun m\u00fc\u0259yy\u0259n hiss\u0259sini qurudub torpa\u011f\u0131 \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131xar\u0131r. Torpaq meydana g\u0259lm\u0259kl\u0259 d\u00fcnyan\u0131n bir \u00e7ox elementl\u0259rinin do\u011fu\u015funa \u015f\u0259rait yaran\u0131r. \u00c7\u00fcnki bir s\u0131ra i\u015fl\u0259r paralel apar\u0131l\u0131r. \u0130lk insan suyun dibind\u0259ki gild\u0259n, yaxud Allah\u0131n g\u0259rgin z\u0259hm\u0259t \u00e7\u0259kdiyi anlarda aln\u0131ndan d\u00fc\u015f\u0259n t\u0259rd\u0259n yaran\u0131r v\u0259 s. Uca Allah Yel vasit\u0259sil\u0259 ilkin yaran\u0131\u015flar\u0131 bir m\u0259kandan dig\u0259rin\u0259 (g\u00f6yd\u0259n yer\u0259 endirm\u0259kl\u0259) v\u0259 hava, n\u0259f\u0259s verm\u0259kl\u0259 (yen\u0259 d\u0259 yel vasit\u0259sil\u0259) ruhu meydana g\u0259tirir.<\/p><\/blockquote>\n<p>Bu fikirl\u0259ri\u00a0AZ\u018fRTAC-a a\u00e7\u0131qlamas\u0131nda Az\u0259rbaycan Milli Elml\u0259r Akademiyas\u0131n\u0131n Folklor \u0130nstitutunun \u201cD\u0259d\u0259 Qorqud\u201d \u015f\u00f6b\u0259sinin m\u00fcdiri, filologiya elml\u0259ri doktoru, professor Ramazan Qafarl\u0131 deyib.<\/p>\n<p>M\u00fcq\u0259dd\u0259s g\u00fcnl\u0259rin \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259 se\u00e7ilm\u0259sinin is\u0259 bir izah\u0131 budur ki, Tanr\u0131 d\u00fcnyan\u0131 yaradanda h\u0259ft\u0259nin ilk g\u00fcn\u00fcnd\u0259 haz\u0131rl\u0131q i\u015fl\u0259rini yerin\u0259 yetirib, ikinci g\u00fcn (\u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259 ax\u015fam\u0131) yaratma\u011fa ba\u015flay\u0131b. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc g\u00fcn su, d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc g\u00fcn od, be\u015finci g\u00fcn torpaqla ba\u011flanan varl\u0131qlar\u0131 yarad\u0131b, alt\u0131nc\u0131 g\u00fcn yaran\u0131\u015flar\u0131n ham\u0131s\u0131na can (ruh) verib, yeddinci g\u00fcn b\u00fct\u00fcn i\u015fl\u0259rini tamamlay\u0131b istirah\u0259t edib. Bu inama g\u00f6r\u0259, b\u00fct\u00fcn yarad\u0131c\u0131l\u0131q i\u015fl\u0259rinin b\u00fcn\u00f6vr\u0259sinin qoyulmas\u0131 \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259y\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcr. Q\u0259dim t\u00fcrkl\u0259rd\u0259n f\u0259rqli olaraq \u0259r\u0259bl\u0259rd\u0259 \u0259n u\u011furlu g\u00fcn c\u00fcm\u0259 ax\u015fam\u0131, xristianlarda is\u0259 bazar g\u00fcn\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n<p>Ulu babalar\u0131m\u0131z haql\u0131 olaraq bel\u0259 q\u0259na\u0259t\u0259 g\u0259libl\u0259r ki, \u201cSulu ev abad, susuz ev b\u0259rbad olar\u201d. T\u0259sad\u00fcfi deyil ki, m\u00fcq\u0259dd\u0259s ilax\u0131r \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259l\u0259rin birincisi su il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. \u00c7\u00fcnki su h\u0259yat\u0131n, canl\u0131l\u0131\u011f\u0131n, ya\u015fama\u011f\u0131n \u0259sas m\u0259nb\u0259yidir. Mifik t\u0259s\u0259vv\u00fcrl\u0259rd\u0259 oldu\u011fu kimi, ger\u00e7\u0259klikd\u0259 d\u0259 t\u0259bi\u0259tin oyanmas\u0131na t\u0259kan ver\u0259n ba\u015fl\u0131ca q\u00fcvv\u0259dir. Su h\u0259r \u015feyin \u0259z\u0259li, \u00e7\u0131x\u0131\u015f n\u00f6qt\u0259sidir. B\u00fct\u00fcn varl\u0131qlar\u0131n meydana g\u0259lm\u0259sin\u0259, Yer \u00fcz\u0259rind\u0259 m\u00f6vcudlu\u011funa v\u0259 m\u0259hvin\u0259 s\u0259b\u0259b sudur. Susuz h\u0259yat\u0131n davam\u0131 m\u00fcmk\u00fcn deyil.<\/p>\n<p>\u015eumer-akkad mifoloji sistemind\u0259 b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyan\u0131 \u0259hat\u0259 ed\u0259n yeralt\u0131 \u015firin sular v\u0259 d\u00fcnya okean\u0131 Abzu adlan\u0131r. Maraql\u0131d\u0131r, \u201cabzu\u201d s\u00f6z\u00fcnd\u0259ki birinci heca \u2013 \u201cab\u201d farsca (bu s\u00f6z bizd\u0259 d\u0259 eyni m\u0259nada i\u015fl\u0259nir), ikinci heca \u201czu\/su\u201d t\u00fcrkc\u0259 su m\u0259nas\u0131n\u0131 verir. Abzunun sahibi Enkidir. O, Ereduda ya\u015fay\u0131r. Sonralar Enki Ured\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n m\u0259b\u0259d\u0259 k\u00f6\u00e7\u00fcr. M\u0259hz h\u0259min yer \u0259vv\u0259ll\u0259r Abzu, yaxud \u201cEnqurran\u0131n evi\u201d (Kramer\u0259 g\u00f6r\u0259, \u201cEnqurra\u201d \u015fumerl\u0259rd\u0259 \u201cAbzu\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fcn sinonimi kimi i\u015fl\u0259nir) adlan\u0131rd\u0131. Eyni zamanda, Abzu yerin d\u0259rin qatlar\u0131nda gizli qalan sirli yer m\u0259nas\u0131n\u0131 verir, ora h\u0259tta tanr\u0131lar ged\u0259 bilmirl\u0259r. \u0130lahiliyin \u201cme\u201d adlanan m\u0259\u011fzi h\u0259min yerd\u0259 saxlan\u0131l\u0131r. Abzu m\u0259b\u0259dinin Enkinin tabeliyind\u0259 olan sakinl\u0259ri abqalil\u0259r m\u0259d\u0259niyy\u0259tin yarad\u0131c\u0131lar\u0131 v\u0259 da\u015f\u0131y\u0131c\u0131lar\u0131d\u0131r. Kramer g\u00f6st\u0259rir ki, \u201cabqal\u201d akkadca \u201cm\u00fcdrik dem\u0259kdir. Bu s\u00f6z\u00fcn d\u0259 k\u00f6k\u00fcnd\u0259 \u201cab\u201da rast g\u0259lirik. Su ayd\u0131nl\u0131qd\u0131rsa, m\u00fcdriklik d\u0259 fikrin ayd\u0131nl\u0131\u011f\u0131d\u0131r. \u015e\u0259h\u0259r salmaq i\u015fi abqalil\u0259rin ad\u0131 il\u0259 ba\u011flan\u0131r. \u015eumer mifl\u0259rind\u0259 Enki il\u0259 Ninmah ilk insan\u0131 Abzunun dibind\u0259ki gild\u0259n d\u00fcz\u0259ldibl\u0259r. \u015eumerl\u0259r \u201cab\u201d k\u0259lm\u0259sind\u0259n f\u0259rqli olaraq \u201csu\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fc ayr\u0131l\u0131qda da i\u015fl\u0259dirdil\u0259r. M.Belski eram\u0131zdan \u0259vv\u0259l III minilliyin birinci yar\u0131s\u0131na aid bir l\u00f6vh\u0259d\u0259ki ki\u00e7ik m\u0259tnin transkripsiyas\u0131n\u0131 verir: \u201cLulu azu. Lulu \u2013 Ure d\u0259 \u201csuyun bilicisi\u201d kimi t\u0259cr\u00fcb\u0259 qazanan tanr\u0131d\u0131r\u201d. Suyun tanr\u0131l\u0131q funksiyas\u0131 da\u015f\u0131mas\u0131 Vavilyon kosmoloji t\u0259s\u0259vv\u00fcrl\u0259rind\u0259 d\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc g\u00f6st\u0259rir. Akkadlar\u0131n \u201cEnuma Eli\u015f\u201d dastan\u0131nda g\u00f6st\u0259rildiyi kimi, Apsu d\u00fcnya okean\u0131n\u0131 bildirir v\u0259 h\u0259yat\u0131n, canl\u0131l\u0131\u011f\u0131n m\u0259nb\u0259yi, ilkin t\u0259bii f\u0259lak\u0259tl\u0259rin s\u0259b\u0259bkar\u0131 hesab olunur. Apsu Tiamatla evl\u0259n\u0259nd\u0259n sonra \u00f6z \u015firin sular\u0131n\u0131 arvad\u0131n\u0131n ac\u0131 sular\u0131na qat\u0131b ilk \u015f\u0259r allahlar\u0131n\u0131 \u2013 Lahmu v\u0259 Lahamunu (qorxunc tanr\u0131lard\u0131r, yar\u0131adam, yar\u0131bal\u0131q \u015f\u0259klind\u0259 t\u0259svir edilirl\u0259r, b\u0259db\u0259xtlikl\u0259rin, q\u0259zalar\u0131n, f\u0259lak\u0259tl\u0259rin t\u00f6r\u0259dicil\u0259ri say\u0131l\u0131rlar) yarad\u0131r. Apsunun bu h\u0259r\u0259k\u0259ti g\u0259nc allahlar n\u0259slinin q\u0259z\u0259bin\u0259 s\u0259b\u0259b olur. \u0130ki n\u0259sil allahlar\u0131 (ya\u015fl\u0131lar v\u0259 g\u0259ncl\u0259r) aras\u0131nda g\u0259rgin m\u00fcbariz\u0259 ba\u015flan\u0131r. Apsu m\u0259sl\u0259h\u0259t\u00e7isi Mummu il\u0259 g\u0259nc allahlar\u0131 yox etm\u0259k q\u0259rar\u0131na g\u0259lir, t\u0259dbirl\u0259r aray\u0131r. Lakin g\u0259nc allahlar\u0131n n\u00fcmay\u0259nd\u0259si Eyya daha a\u011f\u0131ll\u0131 t\u0259rp\u0259nir, hiyl\u0259 i\u015fl\u0259dib Mummunu aradan g\u00f6t\u00fcr\u00fcr v\u0259 Apsunu yuxuya verib \u00f6ld\u00fcr\u00fcr. Apsunun q\u0259bri \u00fcz\u0259rind\u0259 m\u0259qb\u0259r\u0259 ucald\u0131rlar. D\u00fcnyan\u0131n b\u00fct\u00fcn sular\u0131 ehtiram g\u00f6st\u0259rm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn yolunu oradan sal\u0131r. Mifd\u0259 saf suyun yarad\u0131c\u0131s\u0131 \u00f6z n\u0259slini Yer \u00fcz\u00fcnd\u0259 yaradandan sonra meydandan \u00e7\u0131xar\u0131l\u0131r. Apsunun t\u00f6r\u0259m\u0259l\u0259ri iki qism\u0259 b\u00f6l\u00fcn\u00fcr: \u015firin v\u0259 ac\u0131 sulara.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan mifoloji t\u0259s\u0259vv\u00fcrl\u0259rind\u0259 su \u00e7ox hallarda odla \u0259laq\u0259li t\u0259svir edilir. Bel\u0259 ki, bir \u00e7ox arxaik na\u011f\u0131llarda su h\u0259yat\u0131n \u0259sas m\u0259nb\u0259yi kimi g\u00f6st\u0259rilir. Lakin insanlar sudan q\u0131tl\u0131q \u00e7\u0259kirl\u0259r, ona g\u00f6r\u0259 ki, \u00e7ay\u0131n m\u0259nb\u0259yind\u0259 \u00e7oxba\u015fl\u0131 \u0259jdaha \u0259yl\u0259\u015fmi\u015fdir. Ona yaln\u0131z g\u00f6z\u0259l q\u0131z qurban ver\u0259nd\u0259 azca su burax\u0131r. \u018fjdaha a\u011fz\u0131ndan od p\u00fcsk\u00fcr\u00fcr. \u0130sti v\u0259 quraql\u0131q torpa\u011f\u0131n ba\u011fr\u0131n\u0131 d\u0259lik-de\u015fik edir. Maraql\u0131d\u0131r ki, Su \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259sind\u0259n sonra Od \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259si g\u0259lir. \u018fg\u0259r birinci soyu\u011fun s\u0131nmas\u0131, qarlar\u0131n v\u0259 buzlar\u0131n \u0259rim\u0259si, sular\u0131n ax\u0131b \u00e7aylar\u0131 doldurmas\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259ndirilirs\u0259, ikincisi onun s\u0259b\u0259bi kimi n\u0259z\u0259r\u0259 \u00e7arp\u0131r \u2013 od, isti olmasa qarlar, buzlar \u0259rim\u0259z. M\u0259hz ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 inanclarda, atalar s\u00f6z\u00fc v\u0259 m\u0259s\u0259ll\u0259rd\u0259 su il\u0259 od birlikd\u0259 t\u0259qdim olunur: \u201cOdu su il\u0259 s\u00f6nd\u00fcrm\u0259k g\u00fcnahd\u0131r\u201d, \u201cSu il\u0259 odun n\u0259 oyunu?\u201d .<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan t\u00fcrkl\u0259rinin q\u0259dim inanc\u0131na g\u00f6r\u0259, su anas\u0131 \u2013 su ruhu dumanl\u0131 havada q\u0259fl\u0259t\u0259n g\u00f6ld\u0259n \u00e7\u0131x\u0131r v\u0259 \u0259lind\u0259ki q\u0131z\u0131l qabdan (m\u00fcasir variant\u0131nda \u201cvedr\u0259\u201d \u015f\u0259klin\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcb) rastla\u015fd\u0131\u011f\u0131 adamlara su \u00e7il\u0259yir. Damc\u0131lar kimin \u00fcst\u00fcn\u0259 d\u00fc\u015fs\u0259, o adam h\u0259min g\u00fcn \u015f\u0259rl\u0259 qar\u015f\u0131la\u015f\u0131r. Do\u011frudan da, el\u0259 ki, dumanl\u0131 havada ya\u011f\u0131\u015f damc\u0131lama\u011fa ba\u015flay\u0131r, q\u0259fl\u0259t\u0259n adam\u0131n \u00fcz\u00fcn\u0259 su d\u00fc\u015f\u0259nd\u0259, s\u0259ks\u0259nir, qorxu hissi ke\u00e7irir. Bizc\u0259, dilimizd\u0259 \u201c\u015f\u0259rl\u0259m\u0259k\u201d m\u0259nas\u0131n\u0131 ver\u0259n \u201cvedr\u0259 ba\u011flamaq\u201d v\u0259 \u201cg\u00f6z\u00fcm s\u0259nd\u0259n su i\u00e7mir\u201d sabit s\u00f6z birl\u0259\u015fm\u0259l\u0259ri h\u0259min inancla \u0259laq\u0259dar yaran\u0131b.<\/p>\n<p>Su anas\u0131 \u2013 \u00fcmumt\u00fcrk mifik t\u0259f\u0259kk\u00fcr\u00fcn\u00fcn m\u0259hsuludur v\u0259 su ruhuna veril\u0259n add\u0131r. Qazan v\u0259 Q\u0259rbi Sibir t\u00fcrkl\u0259rind\u0259 \u201cSuv anas\u0131\u201d, kara\u00e7aylarda \u201cSu anas\u0131\u201d, Sibir t\u00fcrkl\u0259rind\u0259 \u201cSu iy\u0259si\u201d (y\u0259ni sahibi, yiy\u0259si \u015f\u0259klind\u0259 bizd\u0259 d\u0259 i\u015fl\u0259nir) insan cildind\u0259 \u00e7ay sular\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259 g\u00f6r\u00fcn\u00fcr, s\u0259h\u0259rl\u0259r dan s\u00f6k\u00fcl\u0259nd\u0259 a\u011f, uzun sa\u00e7lar\u0131n\u0131 q\u0131z\u0131l di\u015fli daraqla daray\u0131r. Ona qar\u015f\u0131 h\u00f6rm\u0259tsizlik edils\u0259, quraql\u0131q olar, insanlar ya\u015fayan yerl\u0259ri x\u0259st\u0259lik b\u00fcr\u00fcy\u0259r, su b\u00fct\u00fcn canl\u0131lar\u0131 dibin\u0259 \u00e7\u0259k\u0259r, \u00e7aydan ke\u00e7\u0259nl\u0259r bo\u011fular. Mifl\u0259rd\u0259 \u201cSu babas\u0131\u201d, \u201cSu u\u015faqlar\u0131\u201d adlanan ruhlara da t\u0259sad\u00fcf edilir. Guya \u015f\u0259r qar\u0131\u015fandan sonra Su babas\u0131 k\u00f6rp\u00fcn\u00fcn \u00fcst\u00fcn\u0259 g\u0259lir, k\u00f6rp\u0259l\u0259rini \u00e7imizdirir.<\/p>\n<p>Su ruhlar\u0131n\u0131n b\u0259zil\u0259ri ancaq \u015f\u0259r i\u015fl\u0259rin t\u0259msil\u00e7isi kimi g\u00f6st\u0259rilir, gec\u0259l\u0259r yola \u00e7\u0131xan sad\u0259l\u00f6vh adamlar\u0131 aldad\u0131b \u00f6zl\u0259ri il\u0259 suya do\u011fru apar\u0131rlar. \u015e\u0259r su ruhlar\u0131 \u0259ks\u0259r hallarda uzun, da\u011f\u0131n\u0131q, g\u00fcm\u00fc\u015f\u00fc sa\u00e7l\u0131 qar\u0131 sif\u0259tind\u0259 peyda olur, \u0259ll\u0259rind\u0259 q\u0131z\u0131l su qab\u0131 v\u0259 yek\u0259 di\u015fli q\u0131z\u0131l daraq tuturlar. Ba\u015fq\u0131rdlar\u0131n inanc\u0131na g\u00f6r\u0259, \u201cSu iy\u0259si\u201d d\u00fcnyadak\u0131 b\u00fct\u00fcn sular\u0131n sahibkar\u0131d\u0131r. O, b\u00f6y\u00fck ail\u0259si il\u0259 g\u00f6ll\u0259rin dibind\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n iri da\u015flar\u0131n alt\u0131nda ya\u015fay\u0131r. Var-d\u00f6vl\u0259ti ba\u015f\u0131ndan a\u015f\u0131b-da\u015f\u0131r. Lakin \u015f\u0259r ruhlardan f\u0259rqli olaraq \u201cSu iy\u0259si\u201dnin, el\u0259c\u0259 d\u0259 qohumlar\u0131n\u0131n insanlara he\u00e7 vaxt ziyan\u0131 d\u0259ymir.<\/p>\n<p>Yer-Su altaylar\u0131n, xakaslar\u0131n, q\u0131r\u011f\u0131zlar\u0131n, el\u0259c\u0259 d\u0259 Az\u0259rbaycan t\u00fcrkl\u0259rinin mifik t\u0259s\u0259vv\u00fcr\u00fcnd\u0259 yerin, sular\u0131n yarad\u0131c\u0131s\u0131na verdikl\u0259ri m\u00fcq\u0259dd\u0259s adlardan biridir. Q\u0259diml\u0259rd\u0259 orta d\u00fcnyan\u0131n Ba\u015f tanr\u0131s\u0131 da \u201cIduk Yer-Sub\u201d(Yer-Su) say\u0131l\u0131rd\u0131. Altaylarda insanlara q\u0259yyumluqla xarakteriz\u0259 olunan Ba\u015f Ruh &#8211; xeyirxah tanr\u0131 da bel\u0259 adlan\u0131r. Mifl\u0259rin birind\u0259 deyilir ki, Yer-Su ruhlar\u0131 (tanr\u0131lar\u0131) on yeddidir. Onlar da\u011f silsil\u0259sinin qarla \u00f6rt\u00fcl\u00fc \u0259n y\u00fcks\u0259k zirv\u0259sind\u0259 v\u0259 \u00e7aylar\u0131n ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131nda \u2013 m\u0259nb\u0259yind\u0259 m\u0259sk\u0259n sal\u0131rlar. \u018fski yaz\u0131l\u0131 \u00c7in m\u0259nb\u0259l\u0259rind\u0259 g\u00f6st\u0259rilir ki, t\u00fcrkl\u0259r\u0259 m\u0259xsus Yer-Su ruhlar\u0131n\u0131n \u0259n n\u0259h\u0259ngi \u2013 Yo-qan (xan) d\u00fcnyan\u0131n m\u0259rk\u0259zin\u0259 \u2013 g\u00f6b\u0259yin\u0259 g\u0259lir, orada b\u00f6y\u00fck pal\u0131d a\u011fac\u0131 (d\u00fcnya a\u011fac\u0131n\u0131) yeti\u015fdirir ki, ba\u015f\u0131 Ulgenin evin\u0259 \u00e7at\u0131r. Yo-qan\u0131n o\u011flanlar\u0131: Se-qan (Su), Temir-qan (D\u0259mir), Talay-qan, yaxud Yayik-qan (Yay-ox), Adam-qan, Mordo-qan, yaxud Aba-qan (su m\u0259nas\u0131ndad\u0131r), Altay-qan, Q\u0131r\u011f\u0131z-qan, Yaba\u015f-qan, Az\u0259r-qan, Ed\u0259r-qan v\u0259 s.<\/p>\n<p>\u00c7ox hallarda axar bulaqlar v\u0259 \u00e7aylar\u0131n m\u0259nb\u0259l\u0259ri m\u00fcq\u0259dd\u0259s yerl\u0259r say\u0131l\u0131r.<\/p>\n<p>Su \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259si m\u0259rasimind\u0259 dan yeri s\u00f6k\u00fcl\u0259nd\u0259 camaat su \u00fcst\u00fcn\u0259 gedir. \u0130lk n\u00f6vb\u0259d\u0259, ham\u0131 \u0259l-\u00fcz\u00fcn\u00fc yuyur, bir-birin\u0259 su \u00e7il\u0259yir, arx \u00fcst\u00fcnd\u0259n adlay\u0131rlar. \u018fski inama g\u00f6r\u0259, su \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259sind\u0259 g\u00fcn\u0259\u015fin \u015f\u0259f\u0259qd\u0259 g\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc andan \u015f\u00fcalar\u0131n\u0131n yalad\u0131\u011f\u0131 su t\u0259z\u0259 v\u0259 m\u00fcq\u0259dd\u0259s hesab edilirdi. H\u0259min suda yuyunan \u00fcr\u0259yind\u0259 tutdu\u011fu arzuya \u00e7at\u0131rm\u0131\u015f. T\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar\u0131n fikrinc\u0259, X\u0131z\u0131r\u0131n dirilik \u00e7e\u015fm\u0259sind\u0259n su i\u00e7diyi v\u0259 Koro\u011flunun Qo\u015fabulaqdan k\u00f6p\u00fckl\u00fc su g\u00f6t\u00fcrd\u00fcy\u00fc g\u00fcn m\u0259hz \u201c\u018fz\u0259l \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259\u201d olmu\u015fdur .<\/p>\n<p>Ulular\u0131m\u0131z su q\u0131ra\u011f\u0131nda, bulaq ba\u015f\u0131nda, arx k\u0259nar\u0131nda suya m\u00fcraci\u0259tl\u0259 n\u0259\u011fm\u0259l\u0259r oxuyurdular. N\u0259\u011fm\u0259l\u0259rin bir qismind\u0259 ilkin t\u0259s\u0259vv\u00fcrl\u0259r qorunub saxlan\u0131b. \u201cAllah, m\u0259ni su el\u0259, su g\u00f6z\u0259ll\u0259r y\u00fck\u00fcd\u00fc\u201d yalvar\u0131\u015f\u0131nda ba\u015flan\u011f\u0131ca, ilkin\u0259 d\u00f6n\u00fc\u015f ideyas\u0131 \u0259ks olunur. Do\u011frudur, sonralar n\u0259\u011fm\u0259l\u0259rin b\u0259zi s\u00f6zl\u0259ri d\u0259yi\u015fdirilib v\u0259 b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 m\u0259h\u0259bb\u0259t motivin\u0259 uy\u011funla\u015fd\u0131r\u0131l\u0131b. Lakin d\u0259rin qatlardak\u0131 \u0259ski inanclarla s\u0259sl\u0259\u015fm\u0259l\u0259r az da olsa, n\u0259z\u0259r\u0259 \u00e7arp\u0131r. Bel\u0259 ki, suya d\u00f6nm\u0259kl\u0259 q\u0131z eyni candan ayr\u0131lan sevgilisin\u0259 qovu\u015fmaq \u00fcmidind\u0259dir. Ba\u015fqa n\u00fcmun\u0259d\u0259 \u201cAl\u0259m\u0259 can paylad\u0131n\u201d &#8211; dey\u0259 suya ilahi q\u00fcdr\u0259t\u0259 malik f\u00f6vq\u0259lt\u0259bii varl\u0131q kimi \u00fcz tutulur, onun insanlara ancaq yax\u015f\u0131l\u0131q etdiyi vur\u011fulan\u0131r. \u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, n\u0259\u011fm\u0259l\u0259rd\u0259 \u00e7ox hallarda analar \u00e7aylardan, g\u00f6ll\u0259rd\u0259n q\u00fcrb\u0259t\u0259 d\u00fc\u015f\u0259n o\u011flanlar\u0131n\u0131n sora\u011f\u0131n\u0131 ist\u0259yirl\u0259r. \u201cKitabi-D\u0259d\u0259 Qorqud\u201dda su ona g\u00f6r\u0259 ayd\u0131nl\u0131q say\u0131l\u0131r ki, tanr\u0131n\u0131n \u00fcz\u00fcn\u00fc g\u00f6rm\u00fc\u015fd\u00fcr. Bir bayat\u0131da is\u0259 q\u0131z\u0131n \u0259n \u00fcmd\u0259 arzusu suya \u00e7evrilm\u0259kdir. Onun \u201cKa\u015f ki, m\u0259n su olayd\u0131m, su q\u0131zlar\u0131n y\u00fck\u00fcyd\u00fc\u201d ist\u0259yind\u0259 suyun qad\u0131n ba\u015flan\u011f\u0131c olmas\u0131na i\u015far\u0259 olunur.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/infonews.az\/\"><span style=\"color: #ff0000;\"><strong>&#8220;\u0130NFONEWS&#8221;<\/strong><\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Su \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259si, yaxud \u018fz\u0259l \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259 \u0130lax\u0131r \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259l\u0259r \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus ayinl\u0259r silsil\u0259sidir ki, ilkin t\u0259s\u0259vv\u00fcrl\u0259r toplu hal\u0131nda b\u00fct\u00fcn xalq t\u0259r\u0259find\u0259n gen yadda\u015f\u0131nda ya\u015fad\u0131l\u0131r. H\u0259min ayinl\u0259r sisteminin \u00fcmumi m\u0259zmunu ondan ibar\u0259tdir ki, Allah&hellip; <\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":17171,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_mi_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[10,11],"tags":[6172,424,6171,6173,6174,1478],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/17170"}],"collection":[{"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=17170"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/17170\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":17173,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/17170\/revisions\/17173"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/17171"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=17170"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=17170"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=17170"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}