{"id":17253,"date":"2022-02-25T12:27:14","date_gmt":"2022-02-25T08:27:14","guid":{"rendered":"https:\/\/infonews.az\/?p=17253"},"modified":"2022-02-25T12:35:25","modified_gmt":"2022-02-25T08:35:25","slug":"dur-dem%c9%99yin-vaxti-g%c9%99lib-catmayibmi-ruslan-f%c9%99tullayev","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/infonews.az\/?p=17253","title":{"rendered":"\u201cDUR!\u201d dem\u0259yin vaxt\u0131 g\u0259lib \u00e7atmay\u0131bm\u0131? &#8211; Ruslan F\u0259tullayev"},"content":{"rendered":"<p><span style=\"color: #ffffff;\">\u201cDUR!\u201d dem\u0259yin vaxt\u0131 g\u0259lib \u00e7atmay\u0131bm\u0131? &#8211; Ruslan F\u0259tullayev<\/span><\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/infonews.az\/?p=17253\"><strong><span style=\"color: #ff0000;\">&#8220;\u0130NFONEWS&#8221;<\/span> <\/strong><\/a>t\u0259qdim edir.<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><strong>Ruslan F\u0259tullayev<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: right;\">iqtisad\u00e7\u0131-ekspert, beyn\u0259lxalq t\u0259lim\u00e7i<\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><strong>\u201cHALAL\u201d M\u018fHSULLAR G\u00dcN\u00dcN T\u018fL\u018fBL\u018fR\u0130N\u018f CAVAB VER\u0130RM\u0130?<\/strong><\/p>\n<blockquote><p><strong>\u0130stehsal v\u0259 xidm\u0259t sah\u0259l\u0259rind\u0259, ticar\u0259t \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259rind\u0259\u00a0 \u201cHALAL\u201d ad\u0131 il\u0259 istehlak\u00e7\u0131lara t\u0259klif edil\u0259n \u0259rzaq v\u0259 s\u0259naye mallar\u0131n\u0131n geni\u015f \u00a0\u00e7e\u015fidl\u0259ri durmadan artmaqdad\u0131r. N\u0259inki, \u0259rzaq v\u0259 s\u0259naye mallar\u0131, h\u0259tta m\u00fcxt\u0259lif\u00a0 xidm\u0259t n\u00f6vl\u0259ri d\u0259 halal xidm\u0259t kimi insanlara t\u0259klif edilm\u0259sini uzun m\u00fcdd\u0259tdir \u015fahidiyik. B\u0259s yeri g\u0259ldi-g\u0259lm\u0259di mal v\u0259 m\u0259hsullar\u0131n\u0131n sat\u0131lmas\u0131 m\u0259qs\u0259dil\u0259 \u201chalal\u201d libas\u0131na b\u00fcr\u00fcn\u0259n, amma \u0259m\u0259ll\u0259rind\u0259 v\u0259 istehsal prosesind\u0259 halall\u0131qdan uzaq olan b\u0259zi sahibkarlar n\u0259 vaxta q\u0259d\u0259r istehlak\u00e7\u0131lar\u0131 aldatmaq yolunu tutacaqlar? M\u0259hsul se\u00e7imi zaman\u0131 \u201chalal\u201d etiketli mallara \u00fcst\u00fcnl\u00fck ver\u0259n istehlak\u00e7\u0131lar\u0131n etimad\u0131ndan sui istifad\u0259 ed\u0259n, m\u00fcq\u0259dd\u0259s sayd\u0131\u011f\u0131m\u0131z halal m\u0259hfumunu ucuzla\u015fd\u0131ran i\u015fbazlara art\u0131q \u201cDUR!\u201d dem\u0259yin vaxt\u0131 g\u0259lib \u00e7atmay\u0131bm\u0131?<\/strong><\/p><\/blockquote>\n<p>\u018fn ac\u0131nacaql\u0131s\u0131 da budur ki, istehlak\u00e7\u0131lar\u0131m\u0131z bel\u0259 i\u015fbazlar\u0131n toruna daha tez d\u00fc\u015f\u0259r\u0259k he\u00e7 d\u0259 h\u0259r zaman \u201chalal\u201d m\u0259hsullara sahib ola bilmirl\u0259r. Bel\u0259 baxanda onlar\u0131 da \u00e7ox q\u0131namaq m\u00fcmk\u00fcn deyil. \u00c7\u00fcnki bu m\u0259hsullar\u0131n \u0259ks\u0259riyy\u0259tin\u0259 m\u00fcxt\u0259lif d\u00f6vl\u0259t v\u0259 dini qurumlar\u0131, ictimai t\u0259\u015fkilatlar z\u0259man\u0259t verir. \u018fslind\u0259 h\u0259r bir mal v\u0259 m\u0259hsulun, el\u0259c\u0259 d\u0259 xidm\u0259tin halal norma v\u0259 standartlar\u0131na cavab verm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7ox ciddi islami \u015f\u0259rtl\u0259r\u0259 uy\u011fun olmas\u0131 vacibdir. X\u00fcsusil\u0259 \u0259t v\u0259 \u0259t m\u0259hsullar\u0131n\u0131n halal yolla k\u0259silm\u0259si, istehsal\u0131, qabla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131, saxlanmas\u0131 v\u0259 sat\u0131lmas\u0131 \u00e7ox vacib amill\u0259rd\u0259n biridir. T\u0259bii ki, bu qaydalara riay\u0259t olunmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn c\u0259tin v\u0259 ciddi normativl\u0259r\u0259 \u0259m\u0259l olunmal\u0131d\u0131r ki, bu da h\u0259r sahibkar\u0131n v\u0259 m\u00fc\u0259ssis\u0259nin g\u00fcc\u00fc v\u0259 ist\u0259yi daxil\u0259nd\u0259 deyil. \u018fks\u0259r \u0130slam \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259 qida m\u0259hsullar\u0131n\u0131n halal etiketi il\u0259 ticar\u0259t m\u0259rk\u0259zl\u0259rin\u0259 daxil olmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn bu m\u0259hsullar\u0131n m\u00fcvafiq norma v\u0259 standartlara uy\u011funlu\u011funu\u00a0 m\u00fc\u0259yy\u0259n ed\u0259n qaydalar m\u00f6vcuddur. Art\u0131q uzun m\u00fcdd\u0259tdir ki, \u0130slam \u0130nki\u015faf\u0131 T\u0259\u015fkilat\u0131 \u0130slam \u00f6lk\u0259l\u0259ri aras\u0131nda qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 ticar\u0259t m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rinin qurulmas\u0131\u00a0 m\u0259qs\u0259dil\u0259\u00a0 vahid\u00a0 \u201cHalal qida standartlar\u0131\u201d layih\u0259si \u00fcz\u0259rind\u0259 \u00e7al\u0131\u015faraq bu layih\u0259nin daha \u00e7ox \u00f6lk\u0259l\u0259r aras\u0131nda h\u0259yata ke\u00e7m\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn xeyli \u0259m\u0259k s\u0259rf etmi\u015fl\u0259r. \u0130slam \u0130nki\u015faf T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n\u00a0 m\u00fc\u0259yy\u0259n etdiyi standartlar\u0131 bu t\u0259\u015fkilata \u00fczv olan 52 \u00f6lk\u0259 aliml\u0259rinin qat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 Standart Haz\u0131rlama Komit\u0259si\u00a0 haz\u0131rlam\u0131\u015fd\u0131r. Bu milli bir standart deyildir, ancaq \u00fczv \u00f6lk\u0259l\u0259r aras\u0131nda alq\u0131-satq\u0131 prosesind\u0259 al\u0131c\u0131 \u00f6lk\u0259l\u0259rin, \u015firk\u0259tl\u0259rin t\u0259l\u0259bin\u0259 uy\u011fun olaraq sat\u0131c\u0131 v\u0259 istehsal\u00e7\u0131 m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259r bu standartlara cavab verm\u0259lidirl\u0259r. Standartlar\u0131n \u0259n \u00f6n\u0259mli t\u0259r\u0259fi hans\u0131 m\u0259hsullar\u0131n, o c\u00fcml\u0259d\u0259n, hans\u0131 heyvan n\u00f6vl\u0259rinin\u00a0 halal say\u0131lmas\u0131 v\u0259 bu heyvanlar\u0131n hans\u0131 \u00fcsulla k\u0259silm\u0259si, istehsal\u0131, sat\u0131\u015f\u0131\u00a0 m\u0259s\u0259l\u0259sidir. \u0130slami qaydalara g\u00f6r\u0259 donuz, it cinsl\u0259ri, v\u0259ba v\u0259 dig\u0259r t\u0259hl\u00fck\u0259li x\u0259st\u0259lik, toksikoloji madd\u0259 da\u015f\u0131yan v\u0259 \u0130slam qanunlar\u0131na g\u00f6r\u0259 k\u0259silm\u0259y\u0259n heyvan v\u0259 qu\u015f n\u00f6vl\u0259ri halal say\u0131lm\u0131r. Eyni zamanda h\u0259m suda, h\u0259m d\u0259 quruda ya\u015fayan\u00a0 n\u00f6vl\u0259ri, h\u0259r \u00e7e\u015fid qandan istehsal edil\u0259n m\u0259hsullar da halal q\u0259bul edilmir.<br \/>\nK\u0259sil\u0259n heyvanlar halal qida il\u0259 b\u0259sl\u0259nm\u0259li, onlar\u0131 k\u0259s\u0259n insanlar m\u00fck\u0259mm\u0259l bir m\u00fcs\u0259lman olmal\u0131d\u0131r. Heyvanlar\u0131n k\u0259silm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn sa\u011flam oldu\u011funa dair baytar h\u0259kimd\u0259n sertifikat al\u0131nmal\u0131d\u0131r. X\u0259st\u0259 v\u0259 bo\u011faz heyvanlar\u0131n k\u0259silm\u0259si q\u0259ti qada\u011fand\u0131r. \u0130stehsal zaman\u0131 istifad\u0259 edil\u0259n m\u0259kan v\u0259 avadanl\u0131qlar m\u00fcvafiq\u00a0 gigiyena v\u0259 dezinfeksiya qaydalar\u0131na \u0259m\u0259l edil\u0259r\u0259k t\u0259mizl\u0259nm\u0259lidirl\u0259r. M\u0259hsulun qabla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 zaman\u0131 halal v\u0259 t\u0259miz olmayan material v\u0259 m\u0259hsul\u00a0 n\u00f6vl\u0259rind\u0259n\u00a0 istifad\u0259 edilm\u0259m\u0259lidir.<\/p>\n<p>Halal qida m\u0259hsullar\u0131 istehsal, da\u015f\u0131nma, saxlanma v\u0259 sat\u0131\u015f prosesind\u0259 dig\u0259r m\u0259hsullardan k\u0259nar saxlan\u0131lmal\u0131d\u0131r. Dig\u0259r m\u0259hsullarla bir arada saxlan\u0131lan m\u0259hsul halal say\u0131la bilm\u0259z.<\/p>\n<p>G\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi,\u00a0 halal qida m\u0259hsullar\u0131n\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131 v\u0259 sat\u0131\u015f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7ox ciddi islami v\u0259 dig\u0259r \u015f\u0259rtl\u0259r\u0259 \u0259m\u0259l \u00a0etm\u0259k\u00a0 laz\u0131md\u0131r. Bu q\u0259d\u0259r \u00e7\u0259tin bir prosesd\u0259n ke\u00e7m\u0259y\u0259 sahibkarlar v\u0259 istehsal\u00e7\u0131lar haz\u0131rd\u0131rm\u0131? \u00d6lk\u0259mizd\u0259 halal m\u0259hsul\u00a0 istehsal\u00e7\u0131s\u0131 yoxdur dem\u0259k m\u00fcmk\u00fcn deyil, ancaq bu t\u0259l\u0259bl\u0259r\u0259 cavab ver\u0259n \u00e7ox az sayda istehsal m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259ri vard\u0131r. Bununla \u0259laq\u0259dar Az\u0259rbaycanda AZS-731-2012(O\u0130C\/SM\u0130\u0130C 1:2011) \u201cHalal qida, \u00fcmumi t\u0259l\u0259bl\u0259r\u201d d\u00f6vl\u0259t standartlar\u0131na\u00a0 uy\u011fun sertifikatla\u015fd\u0131r\u0131lmayan, lakin \u00fcz\u0259rind\u0259 halal etiketi olan m\u0259hsullar\u0131n istehsal\u0131 v\u0259 sat\u0131\u015f\u0131 qada\u011fan olsa da, bu qanunlara he\u00e7 d\u0259 b\u00fct\u00fcn istehsal m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259ri\u00a0 \u0259m\u0259l\u00a0 etmir. V\u0259 istehlak\u00e7\u0131larda h\u0259qiqi halal m\u0259hsullar\u0131 halal olmayanlardan ay\u0131rd etm\u0259k\u00a0 \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7\u0259tinlikl\u0259r yaran\u0131r. Bu g\u00fcn \u00f6lk\u0259d\u0259 kifay\u0259t q\u0259d\u0259r gigiyenik c\u0259h\u0259td\u0259n t\u0259miz v\u0259 b\u00fct\u00fcn texnoloji prosesl\u0259r\u0259 \u0259m\u0259l edil\u0259r\u0259k, m\u00fcvafiq norma v\u0259 standartlara cavab ver\u0259n mal v\u0259 m\u0259hsullar istehsal\u00a0 edilir. Lakin h\u0259r bir keyfiyy\u0259tli m\u0259hsul m\u00fcvafiq\u00a0 halal standartlar\u0131na cavab vermirs\u0259, onlar halal m\u0259hsul deyil, sad\u0259c\u0259, keyfiyy\u0259t\u00a0 bax\u0131m\u0131ndan yax\u015f\u0131 olan m\u0259hsullar say\u0131la bil\u0259r. B\u00fct\u00fcn bunlar\u0131 n\u0259z\u0259r\u0259 alaraq, bir \u00e7ox halal ad\u0131ndan sui istifad\u0259 ed\u0259n \u201charamzadalar\u0131n\u201d istehsal etdiyi m\u0259hsullara \u015f\u00fcbh\u0259 il\u0259 yana\u015f\u0131ram v\u0259 b\u00fct\u00fcn istehlak\u00e7\u0131lar\u0131 m\u0259hsul\u00a0 se\u00e7\u0259rk\u0259n diqq\u0259tli olma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131ram.<br \/>\n<img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-17255\" src=\"https:\/\/infonews.az\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/\u0437\u0430\u0433\u0440\u0443\u0436\u0435\u043d\u043e-1.jpg\" alt=\"\" width=\"275\" height=\"183\" \/><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u201cDUR!\u201d dem\u0259yin vaxt\u0131 g\u0259lib \u00e7atmay\u0131bm\u0131? &#8211; Ruslan F\u0259tullayev &#8220;\u0130NFONEWS&#8221; t\u0259qdim edir. Ruslan F\u0259tullayev iqtisad\u00e7\u0131-ekspert, beyn\u0259lxalq t\u0259lim\u00e7i \u201cHALAL\u201d M\u018fHSULLAR G\u00dcN\u00dcN T\u018fL\u018fBL\u018fR\u0130N\u018f CAVAB VER\u0130RM\u0130? \u0130stehsal v\u0259 xidm\u0259t sah\u0259l\u0259rind\u0259, ticar\u0259t \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259rind\u0259\u00a0 \u201cHALAL\u201d ad\u0131&hellip; <\/p>\n","protected":false},"author":14,"featured_media":17254,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_mi_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[4499,11],"tags":[6196,4368,4532,5618],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/17253"}],"collection":[{"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/14"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=17253"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/17253\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":17257,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/17253\/revisions\/17257"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/17254"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=17253"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=17253"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=17253"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}