{"id":34813,"date":"2023-05-10T09:20:38","date_gmt":"2023-05-10T05:20:38","guid":{"rendered":"https:\/\/infonews.az\/?p=34813"},"modified":"2023-05-08T22:31:38","modified_gmt":"2023-05-08T18:31:38","slug":"heyd%c9%99r-%c9%99liyev-huquqi-demokratik-dovl%c9%99tin-yaradicisidir-faktlara-dayanan-tariximiz","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/infonews.az\/?p=34813","title":{"rendered":"HEYD\u018fR \u018fL\u0130YEV &#8211; H\u00dcQUQ\u0130-DEMOKRAT\u0130K D\u00d6VL\u018fT\u0130N YARADICISIDIR \u2013 \u201cFaktlara dayanan TAR\u0130X\u0130M\u0130Z\u201d"},"content":{"rendered":"<p><span style=\"color: #ffffff;\">HEYD\u018fR \u018fL\u0130YEV &#8211; H\u00dcQUQ\u0130-DEMOKRAT\u0130K D\u00d6VL\u018fT\u0130N YARADICISIDIR \u2013 \u201cFaktlara dayanan TAR\u0130X\u0130M\u0130Z\u201d<\/span><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter wp-image-34814 size-medium\" src=\"https:\/\/infonews.az\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/2ccc66c4-43ba-4705-9771-5872b9faa25c-300x200.jpg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"200\" srcset=\"https:\/\/infonews.az\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/2ccc66c4-43ba-4705-9771-5872b9faa25c-300x200.jpg 300w, https:\/\/infonews.az\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/2ccc66c4-43ba-4705-9771-5872b9faa25c-1024x682.jpg 1024w, https:\/\/infonews.az\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/2ccc66c4-43ba-4705-9771-5872b9faa25c-768x512.jpg 768w, https:\/\/infonews.az\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/2ccc66c4-43ba-4705-9771-5872b9faa25c-1536x1023.jpg 1536w, https:\/\/infonews.az\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/2ccc66c4-43ba-4705-9771-5872b9faa25c.jpg 1600w\" sizes=\"(max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/p>\n<p><strong><a href=\"https:\/\/infonews.az\/\"><span style=\"color: #333399;\">&#8220;\u0130NFONEWS&#8221;<\/span><\/a>\u2013 un \u201cFaktlara dayanan TAR\u0130X\u0130M\u0130Z\u201d layih\u0259si davam edir.<\/strong><\/p>\n<blockquote><p><strong>Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t \u0130qtisad Universiteti (UNEC) \u201cHumanitar f\u0259nl\u0259r\u201d kafedras\u0131n\u0131n m\u00fc\u0259llimi, beyn\u0259lxalq tarix\u00e7i-ekspert tarix \u00fczr\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru C\u0259mil\u0259 Vaqif q\u0131z\u0131 H\u018fS\u018fNOVA t\u0259qdim edir:<\/strong><\/p><\/blockquote>\n<p style=\"text-align: center;\"><strong><span style=\"color: #333399;\">HEYD\u018fR \u018fL\u0130YEV &#8211; H\u00dcQUQ\u0130-DEMOKRAT\u0130K D\u00d6VL\u018fT\u0130N YARADICISIDIR<\/span><\/strong><\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u00a0\u00a0\u00a0\u00a01991-ci ilin oktyabr\u0131nda Az\u0259rbaycan \u00f6z\u00fcn\u00fcn itirilmi\u015f m\u00fcst\u0259qilliyini yenid\u0259n b\u0259rpa etdi. Bu, \u00e7ox b\u00f6y\u00fck bir tarixi hadis\u0259, xalq\u0131m\u0131z\u0131n h\u0259yat\u0131nda yeni bir d\u00f6n\u00fc\u015f n\u00f6qt\u0259si idi. Biz yenid\u0259n bir \u00e7ox xalqlar kimi azad v\u0259 m\u00fcst\u0259qillik \u015f\u0259raitind\u0259 ya\u015famaq, m\u00fcst\u0259qil d\u00f6vl\u0259timizi yaratmaq imkan\u0131 \u0259ld\u0259 etdik. D\u00fcnya d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri s\u0131ras\u0131na \u00e7\u0131xmaq, Az\u0259rbaycan\u0131n ad\u0131n\u0131, Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259tini d\u00fcnyaya tan\u0131tmaq imkan\u0131 qazand\u0131q. Lakin t\u0259\u0259ss\u00fcfl\u0259r olsun ki, uzun ill\u0259r h\u0259sr\u0259tind\u0259 oldu\u011fumuz m\u00fcst\u0259qilliyin ilk ill\u0259rind\u0259 a\u011f\u0131r, m\u0259\u015f\u0259qq\u0259tli g\u00fcnl\u0259rl\u0259 rastla\u015fd\u0131q. 1991-1993-c\u00fc ill\u0259rd\u0259 \u00e7ox b\u00f6y\u00fck \u00e7\u0259tinlikl\u0259r, b\u0259lalarla \u00fcz-\u00fcz\u0259 dayand\u0131q. Qar\u0131\u015f\u0131ql\u0131q, anarxiya, xaos, h\u0259tta m\u00fcst\u0259qilliyimizi itirm\u0259k t\u0259hl\u00fck\u0259si il\u0259 \u00fczl\u0259\u015fdik.\u00a0H\u0259tta, 1993-c\u00fc ilin iyununda \u00f6lk\u0259d\u0259 v\u0259t\u0259nda\u015f m\u00fcharib\u0259si, qarda\u015f q\u0131r\u011f\u0131n\u0131 t\u0259hl\u00fck\u0259si yarand\u0131. Bel\u0259 bir \u015f\u0259raitd\u0259 n\u0259inki m\u00fcst\u0259qilliyimizin itirilm\u0259si, b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n d\u00fcnyan\u0131n x\u0259rit\u0259sind\u0259n silinm\u0259k t\u0259hl\u00fck\u0259si meydana \u00e7\u0131xd\u0131. Bu zaman \u00f6lk\u0259nin g\u00fccl\u00fc bir lider\u0259 ehtiyac\u0131 yarand\u0131. B\u00f6y\u00fck \u00e7a\u015fq\u0131nl\u0131qlar i\u00e7\u0259risind\u0259 qalan xalq hans\u0131 s\u0259mt\u0259 ged\u0259c\u0259yini bilmirdi. Bel\u0259 bir \u015f\u0259raitd\u0259 xalq \u00fcz\u00fcn\u00fc Heyd\u0259r \u018fliyev\u0259 tutdu. \u00c7\u00fcnki xalq ba\u015fa d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc ki, onu bu \u00e7\u0259tin v\u0259 a\u011f\u0131r v\u0259ziyy\u0259td\u0259n yaln\u0131z Heyd\u0259r \u018fliyev kimi bacar\u0131ql\u0131, uzaqg\u00f6r\u0259n, q\u0259tiyy\u0259tli bir r\u0259hb\u0259r \u00e7\u0131xara bil\u0259r.<\/p>\n<p>Bel\u0259likl\u0259, Heyd\u0259r \u018fliyevin xalq\u0131n t\u0259kidli t\u0259l\u0259bi v\u0259 xahi\u015fi il\u0259 yenid\u0259n hakimiyy\u0259t\u0259 qayd\u0131\u015f\u0131 Az\u0259rbaycan tarixinin, b\u0259rpa edilmi\u015f m\u00fcst\u0259qilliyimizin yeni bir d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn \u0259sas\u0131n\u0131 qoydu, Az\u0259rbaycan xalq\u0131, Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259t\u00e7iliyi, m\u00fcst\u0259qilliyimiz xilas edildi. Ayr\u0131-ayr\u0131 siyas\u0259tbazlar\u0131n milli taleyimizl\u0259 p\u0259rd\u0259arxas\u0131 oyunlar\u0131na, siyasi anarxiya v\u0259 eksperimentl\u0259rin\u0259 son qoyuldu.<\/p>\n<p>1993 c\u00fc il oktyabr ay\u0131n\u0131n 3 d\u0259 \u00dcmummilli lider ulu \u00f6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyev Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n prezidenti se\u00e7ildi.Heyd\u0259r \u018fliyevin prezident se\u00e7ilm\u0259si il\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131nda h\u00fcquqi-demokratik \u0259saslarda d\u00f6vl\u0259t quruculu\u011funun apar\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn z\u0259min yarand\u0131.H\u00fcquqi-demokratik d\u00f6vl\u0259t quruculu\u011funun \u0259sas atributlar\u0131ndanda biri konstitusiyad\u0131r.Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n konstitusiyas\u0131n\u0131n t\u0259rtib edilm\u0259si v\u0259 haz\u0131rlanmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn 1995 ci il iyunun 2 d\u0259 33 n\u0259f\u0259rd\u0259n ibar\u0259t konstitusiya komissiyas\u0131 yarad\u0131ld\u0131. Komissiyan\u0131 t\u0259\u015fkil ed\u0259n 33 n\u0259f\u0259r \u0259sas\u0259n tan\u0131nm\u0131\u015f h\u00fcquq\u015f\u00fcnaslar, qanunverici , icra v\u0259 m\u0259hk\u0259m\u0259 hakimiyy\u0259ti n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri c\u0259lb olunmu\u015fdur.Komissiyan\u0131n \u0259sas m\u0259qs\u0259di Az\u0259rbaycan konstitusiyas\u0131n\u0131n demokratik \u0259saslarda i\u015fl\u0259nib haz\u0131rlanmas\u0131 idi. Konstitusiya haz\u0131rland\u0131\u011f\u0131 m\u00fcdd\u0259td\u0259 \u0259hali t\u0259r\u0259find\u0259n 2450 \u0259 yax\u0131n t\u0259klif v\u0259 d\u00fcz\u0259li\u015fl\u0259r oldu. Bu is\u0259 konstitusiyan\u0131n demokratik \u0259saslarda haz\u0131rland\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259rir.Bu q\u0131sa m\u00fcdd\u0259t \u0259rzind\u0259 i\u015fl\u0259nib haz\u0131rlanan konstitusiya 1995 ci il noyabr ay\u0131n\u0131n 12 d\u0259 referendumda q\u0259bul olundu.Referendumda i\u015ftirak ed\u0259n se\u00e7icinin 94.8% konstitusiyan\u0131n lehin\u0259 s\u0259s verdi.Konstitusiyan\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131 il\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 h\u00fcquqi demokratik d\u00f6vl\u0259t quruculu\u011funda ilk add\u0131mlar\u0131n\u0131 atm\u0131\u015f oldu. Konstitusiya b\u0259yan etdi: Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n v\u0259 d\u00f6vl\u0259tinin \u0259n m\u00fch\u00fcm m\u0259qs\u0259dl\u0259ri Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259tinin m\u00fcst\u0259qilliyini, suverenliyini v\u0259 \u0259razi b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fcn\u00fc qorumaq, Konstitusiya \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 demokratik qurulu\u015fa t\u0259minat verm\u0259k, v\u0259t\u0259nda\u015f c\u0259miyy\u0259tinin b\u0259rq\u0259rar edilm\u0259sin\u0259 nail olmaq, xalq\u0131n irad\u0259sinin ifad\u0259si kimi qanunlar\u0131n aliliyini t\u0259min ed\u0259n h\u00fcquqi, d\u00fcny\u0259vi d\u00f6vl\u0259t qurmaq, \u0259dal\u0259tli iqtisadi v\u0259 sosial qaydalara uy\u011fun olaraq b\u00fct\u00fcn d\u00fcnya xalqlar\u0131 il\u0259 dostluq, s\u00fclh v\u0259 \u0259min-amanl\u0131q \u015f\u0259raitind\u0259 ya\u015famaq v\u0259 bu m\u0259qs\u0259dl\u0259 qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rm\u0259kdir. Konstitusiyan\u0131n\u00a0 q\u0259bul edilm\u0259si il\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n hakimiyy\u0259t b\u00f6lg\u00fcs\u00fc v\u0259 idar\u0259etm\u0259 formas\u0131 formala\u015fd\u0131.Hakimiyy\u0259t b\u00f6lg\u00fcs\u00fcn\u0259 \u0259sas\u0259n icra hakimiyy\u0259ti Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n prezidentin\u0259, qanunverici hakimiyy\u0259t Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Milli M\u0259clisin\u0259 ,m\u0259hk\u0259m\u0259 hakimiyy\u0259ti is\u0259 m\u00fcst\u0259qil m\u0259hk\u0259m\u0259l\u0259r\u0259 m\u0259xsusdur.H\u00fcquqi demokratik d\u00f6vl\u0259t quruculu\u011fu yolunda Heyd\u0259r \u018fliyevin atd\u0131\u011f\u0131 dig\u0259r m\u00fch\u00fcm add\u0131m ilk d\u0259f\u0259 olaraq parlament se\u00e7kil\u0259rinin ke\u00e7irilm\u0259si idi.Bu hadis\u0259 1995 ci il noyabr ay\u0131n\u0131n 12 \u0259 t\u0259sad\u00fcf edir.Parlament\u0259 mojaritar(100 deputat) v\u0259 proporsional (25 deputat) qaydada ilk se\u00e7kil\u0259r ke\u00e7irildi.Se\u00e7kil\u0259rin h\u00fcquqi qaydada apar\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn se\u00e7kil\u0259rd\u0259 214 beyn\u0259lxalq m\u00fc\u015fahid\u0259\u00e7i i\u015ftirak edirdi. Noyabr ay\u0131n\u0131n 12 d\u0259n etibar\u0259n parlament qanunvericilik f\u0259aliyy\u0259tin\u0259 ba\u015flad\u0131. Az\u0259rbaycan parlamenti d\u00fcnyan\u0131n inki\u015faf etmi\u015f v\u0259 qabaqc\u0131l \u00f6lk\u0259l\u0259rinin qanunverici orqanlar\u0131n\u0131n t\u0259cr\u00fcb\u0259sind\u0259n yararlanma\u011fa ba\u015flad\u0131. Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131nda qanunlar\u0131n beyn\u0259lxalq h\u00fcquq normalar\u0131nda haz\u0131rlanmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn 1996 c\u0131 ild\u0259 h\u00fcquqi islahatlar komissiyas\u0131 t\u0259sis edildi.Bu qurum haz\u0131rlanm\u0131\u015f qanunlar\u0131n beyn\u0259lxalq h\u00fcquq normalar\u0131n\u0131n \u0259sas t\u0259l\u0259bl\u0259rin\u0259 uy\u011fun olub olmad\u0131\u011f\u0131na xidm\u0259t edir.Qanunlar\u0131n m\u0259hz Avropa \u015euras\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n ekspertiza olunmas\u0131 Az\u0259rbaycan c\u0259miyy\u0259tinin demokratik \u0259saslarda quruldu\u011funu g\u00f6st\u0259rir. Az\u0259rbaycan Avropa \u015euras\u0131n\u0131n &#8220;Qanun vasit\u0259sil\u0259 demokratiyaya do\u011fru&#8221; Venesiya Komissiyas\u0131na assosiativ \u00fczv q\u0259bul olundu. Az\u0259rbaycan c\u0259miyy\u0259tind\u0259 \u00f6l\u00fcm c\u0259zas\u0131 h\u0259l\u0259 d\u0259 qalmaqda idi.M\u0259hz Heyd\u0259r \u018fliyevin hakimiyy\u0259ti d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 \u00f6l\u00fcm c\u0259zas\u0131 l\u0259\u011fv edildi.Bu hadis\u0259 1998 ci ilin fevral\u0131na t\u0259sad\u00fcf edir.Daha sonra is\u0259 ulu \u00f6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyev 1998 ci il avqustun 6 da senzuran\u0131 l\u0259\u011fv etdi.Bunun n\u0259tic\u0259sind\u0259 Az\u0259rbaycan c\u0259miyy\u0259tind\u0259 v\u0259t\u0259nda\u015f ,s\u00f6z,fikir,m\u0259tbuat azadl\u0131\u011f\u0131 haqq\u0131nda f\u0259rmanlar verildi. Prezidentin F\u0259rman\u0131 il\u0259 h\u0259l\u0259 1992-ci il aprelin 12-d\u0259 Y.M\u0259mm\u0259dov v\u0259 1993-c\u00fc il aprelin 15-d\u0259 \u018f.El\u00e7ib\u0259y iqtidarlar\u0131 d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 s\u0259rb\u0259st informasiya f\u0259aliyy\u0259tin\u0259 qoyulmu\u015f m\u0259hdudiyy\u0259tl\u0259r aradan qald\u0131r\u0131ld\u0131, m\u0259tbuatda v\u0259 dig\u0259r k\u00fctl\u0259vi informasiya vasit\u0259l\u0259rind\u0259 d\u00f6vl\u0259t sirl\u0259rini qoruyan idar\u0259, senzura l\u0259\u011fv edildi. Demokratik quruculuq yolunda n\u00f6vb\u0259ti bir add\u0131m konstitusiya m\u0259hk\u0259m\u0259sinin t\u0259sis edilm\u0259si oldu.Bunun \u00fc\u00e7\u00fcn ulu \u00f6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyev 1997 ci ilin oktyabr\u0131nda konstitusiya m\u0259hk\u0259m\u0259sinin yarad\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn qanunu imzalad\u0131.1998 ci ild\u0259n is\u0259 konstitusiya m\u0259hk\u0259m\u0259si f\u0259aliyy\u0259t\u0259 ba\u015flad\u0131. &#8220;V\u0259killik v\u0259 v\u0259killik f\u0259aliyy\u0259ti haqq\u0131nda&#8221;, &#8220;Notariat haqq\u0131nda&#8221;, &#8220;T\u0259hqiqat, istintaq, prokurorluq v\u0259 m\u0259hk\u0259m\u0259 orqanlar\u0131n\u0131n qanunsuz 290 h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259ri n\u0259tic\u0259sind\u0259 fiziki \u015f\u0259xsl\u0259r\u0259 vurulmu\u015f ziyan\u0131n \u00f6d\u0259nilm\u0259si haqq\u0131nda&#8221;, &#8220;V\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131n h\u00fcquq v\u0259 azadl\u0131qlar\u0131n\u0131 pozan q\u0259rar v\u0259 h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259rd\u0259n m\u0259hk\u0259m\u0259y\u0259 \u015fikay\u0259t edilm\u0259si haqq\u0131nda&#8221; qanunlar, cinay\u0259t, cinay\u0259t prosessual, m\u00fclki, m\u00fclki prosessual, inzibati x\u0259talar, \u0259m\u0259k, ail\u0259, vergi m\u0259c\u0259ll\u0259l\u0259ri q\u0259bul edildi. Heyd\u0259r \u018fliyevin 2\u00a0 ci d\u0259f\u0259 Az\u0259rbaycana r\u0259hb\u0259rliyi d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 h\u00fcquqi demokratik d\u00f6vl\u0259t quruculu\u011fu yolunda apar\u0131lan islahatlar Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n h\u00fcquqi demokratik d\u00f6vl\u0259t kimi formala\u015fmas\u0131na s\u0259b\u0259b oldu.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>HEYD\u018fR \u018fL\u0130YEV &#8211; H\u00dcQUQ\u0130-DEMOKRAT\u0130K D\u00d6VL\u018fT\u0130N YARADICISIDIR \u2013 \u201cFaktlara dayanan TAR\u0130X\u0130M\u0130Z\u201d &#8220;\u0130NFONEWS&#8221;\u2013 un \u201cFaktlara dayanan TAR\u0130X\u0130M\u0130Z\u201d layih\u0259si davam edir. Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t \u0130qtisad Universiteti (UNEC) \u201cHumanitar f\u0259nl\u0259r\u201d kafedras\u0131n\u0131n m\u00fc\u0259llimi, beyn\u0259lxalq tarix\u00e7i-ekspert tarix&hellip; <\/p>\n","protected":false},"author":14,"featured_media":27634,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_mi_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[4,4263,8,11],"tags":[4846,4848,99,15],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/34813"}],"collection":[{"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/14"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=34813"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/34813\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":34815,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/34813\/revisions\/34815"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/27634"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=34813"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=34813"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=34813"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}