{"id":44296,"date":"2024-05-27T14:13:31","date_gmt":"2024-05-27T10:13:31","guid":{"rendered":"https:\/\/infonews.az\/?p=44296"},"modified":"2024-05-27T14:14:45","modified_gmt":"2024-05-27T10:14:45","slug":"iqlim-d%c9%99yisikliyinin-%c9%99traf-muhit%c9%99-t%c9%99siri-cop29-azerbaijan","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/infonews.az\/?p=44296","title":{"rendered":"\u0130qlim d\u0259yi\u015fikliyinin \u0259traf m\u00fchit\u0259 t\u0259siri \u2013 COP29 Azerbaijan"},"content":{"rendered":"<p><span style=\"color: #ffffff;\">\u0130qlim d\u0259yi\u015fikliyinin \u0259traf m\u00fchit\u0259 t\u0259siri \u2013 COP29 Azerbaijan <\/span><\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/infonews.az\/?p=44296\"><span style=\"color: #333399;\"><strong>&#8220;\u0130NFONEWS&#8221;<\/strong><\/span><\/a> t\u0259qdim edir:<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"color: #333399;\"><strong>\u0130QL\u0130M D\u018fY\u0130\u015e\u0130KL\u0130Y\u0130N\u0130N \u018fTRAF M\u00dcH\u0130T\u018f T\u018fS\u0130R\u0130<\/strong><\/span><\/p>\n<p>\u0130qlim d\u0259yi\u015fm\u0259l\u0259ri, onun m\u00fcasir d\u00fcnyam\u0131zdak\u0131 m\u00fcxt\u0259lif \u00f6lk\u0259l\u0259rin inki\u015faf x\u0259ttin\u0259, qlobal iqtisadiyyat\u0131n t\u0259kam\u00fcl\u00fcn\u0259, habel\u0259 adi insanlar\u0131n h\u0259yat t\u0259rzin\u0259 g\u00f6st\u0259rdiyi t\u0259siri bar\u0259d\u0259 yaz\u0131lm\u0131\u015f \u0259d\u0259biyyat\u0131n say\u0131 art\u0131q y\u00fcz minl\u0259rl\u0259dir. \u0130qlim d\u0259yi\u015fm\u0259l\u0259ri m\u00f6vzusunu ara\u015fd\u0131ran elmi c\u0259miyy\u0259t \u00f6z\u00fc iki c\u0259bh\u0259y\u0259 b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015fd\u00fcr. Birinci c\u0259bh\u0259 iqlim d\u0259yi\u015fm\u0259l\u0259rinin bir qrup maraql\u0131 t\u0259r\u0259f, x\u00fcsus\u0259n d\u0259 inki\u015faf etmi\u015f \u00f6lk\u0259l\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n inki\u015faf etm\u0259kd\u0259 olan \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259ki t\u0259r\u0259qqinin s\u00fcr\u0259tini qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn ortaya at\u0131lm\u0131\u015f bo\u015f iddia oldu\u011funa s\u00f6yk\u0259nir. D\u00fcnyan\u0131n \u0259traf m\u00fchit sah\u0259sind\u0259 tan\u0131nm\u0131\u015f aliml\u0259rini \u00f6z\u00fcnd\u0259 birl\u0259\u015fdir\u0259n ikinci c\u0259bh\u0259 is\u0259 iqlim d\u0259yi\u015fm\u0259l\u0259rinin b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259t qar\u015f\u0131s\u0131nda duran \u0259n ciddi problem oldu\u011funu \u00f6z elmi m\u00fclahiz\u0259l\u0259ri v\u0259 t\u0259dqiqatlar\u0131 il\u0259 izah etm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131r.<\/p>\n<p>\u0130qlim d\u0259yi\u015fm\u0259l\u0259ri \u2014 b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 Yer k\u00fcr\u0259sinin v\u0259 ya onun ayr\u0131-ayr\u0131 b\u00f6lg\u0259l\u0259rinin iqlimind\u0259 zamanla d\u0259yi\u015fm\u0259l\u0259r, onillikl\u0259rd\u0259n milyonlarla il\u0259 q\u0259d\u0259r bir m\u00fcdd\u0259t \u0259rzind\u0259 hava parametrl\u0259rinin uzunm\u00fcdd\u0259tli d\u0259y\u0259rl\u0259rd\u0259n statistik \u0259h\u0259miyy\u0259tli sapmalar\u0131nda ifad\u0259 edilir. H\u0259m hava parametrl\u0259rinin orta d\u0259y\u0259rind\u0259ki d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r, h\u0259m d\u0259 ekstremal hava hadis\u0259l\u0259rinin tezliyind\u0259ki d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131n\u0131r. \u0130qlim d\u0259yi\u015fikliyinin \u00f6yr\u0259nilm\u0259si paleoklimatologiya elmidir. \u0130qlim d\u0259yi\u015fikliyinin s\u0259b\u0259bi Yerd\u0259ki dinamik prosesl\u0259r, g\u00fcn\u0259\u015f radiasiyas\u0131n\u0131n intensivliyinin d\u0259yi\u015fm\u0259si kimi xarici t\u0259sirl\u0259r v\u0259 son zamanlar insan f\u0259aliyy\u0259tidir. M\u00f6vcud iqlimin d\u0259yi\u015fm\u0259si (istinm\u0259 istiqam\u0259tind\u0259) qlobal istil\u0259\u015fm\u0259 adlan\u0131r.<\/p>\n<p>\u0130qlim d\u0259yi\u015fm\u0259l\u0259rinin h\u0259qiq\u0259t\u0259n d\u0259 ba\u015f verdiyini iddia ed\u0259n aliml\u0259rin fikrin\u0259 \u0259sas\u0259n problemin k\u00f6k\u00fcnd\u0259 Yer K\u00fcr\u0259sinin karbon-dioksid (CO2) v\u0259 dig\u0259r istilik effekti yaradan (parnik) qazlar\u0131n udulmas\u0131 potensial\u0131 durur.Bu n\u0259 Dem\u0259kdir? M\u00fcxt\u0259lif n\u00f6v t\u0259r\u0259v\u0259z v\u0259 bitkil\u0259rin yeti\u015fm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn laz\u0131mi temperaturu yaradan istilikxanalar kimi, atmosferd\u0259ki qazlar da g\u00fcn\u0259\u015fd\u0259n g\u0259l\u0259n istiliyi tutub saxlayaraq planetimizd\u0259 bizim ya\u015fama\u011f\u0131m\u0131z \u00fc\u00e7\u00fcn z\u0259ruri istiliyi yarad\u0131r. Aliml\u0259rin hesablamalar\u0131na \u0259sas\u0259n, \u0259g\u0259r atmosferd\u0259 bu qazlar olmasayd\u0131, onda Yer K\u00fcr\u0259sind\u0259 orta illik temperatur t\u0259xmin\u0259n -19\u00b0 C olard\u0131. M\u0259hz buna g\u00f6r\u0259 h\u0259min qazlar istilik effekti yaradan v\u0259 ya \u201cistilikxana\u201d qazlar\u0131 adland\u0131r\u0131l\u0131r. CO2 v\u0259 dig\u0259r qazlar atmosferin \u00fcst qatlar\u0131nda g\u00fcn\u0259\u015fd\u0259n g\u0259l\u0259n istiliyi tutub saxlamaqla bizi h\u0259dsiz istilikd\u0259n m\u00fchafiz\u0259 ed\u0259r\u0259k bir n\u00f6v g\u00f6r\u00fcnm\u0259z m\u00fchafiz\u0259 zola\u011f\u0131 yarad\u0131rlar. Bel\u0259likl\u0259 onlar d\u00fcnyada insanlar\u0131n normal ya\u015famas\u0131 v\u0259 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn z\u0259ruri temperaturun formala\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131nda m\u00fcst\u0259sna rol oynay\u0131rlar. CO2 atmosfer\u0259 m\u00fcxt\u0259lif m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259n daxil olur: k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131, land\u015faftdan istifad\u0259d\u0259 olan d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r, s\u0259naye, tullant\u0131lar, energetika v\u0259 sair . XX \u0259srin ortalar\u0131ndan etibar\u0259n s\u0259nayenin inki\u015faf\u0131 v\u0259 enerji \u0259ld\u0259 etm\u0259k m\u0259qs\u0259dil\u0259 \u00fczvi madd\u0259l\u0259rin yand\u0131r\u0131lmas\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 atmosferd\u0259 CO2 v\u0259 dig\u0259r istilikxana qazlar\u0131n\u0131n atmosferd\u0259ki say\u0131 s\u00fcr\u0259tl\u0259 artm\u0131\u015fd\u0131r. Bu da \u00f6z n\u00f6vb\u0259sind\u0259 g\u00fcn\u0259\u015f istiliyinin atmosferd\u0259 daha \u00e7ox miqdarda saxlanmas\u0131na s\u0259b\u0259b olur.<\/p>\n<p>\u0130qlim d\u0259yi\u015fm\u0259l\u0259ri insan inki\u015faf\u0131na bir ba\u015fa t\u0259hl\u00fck\u0259dir. \u0130qlim d\u0259yi\u015fm\u0259l\u0259ri d\u00fcnyan\u0131n b\u00fct\u00fcn \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259 v\u0259 h\u0259r k\u0259s\u0259 t\u0259sir g\u00f6st\u0259rir. Lakin d\u00fcnyan\u0131n yoxsul insan t\u0259b\u0259q\u0259l\u0259ri iqlim d\u0259yi\u015fm\u0259l\u0259rin\u0259 daha h\u0259ssasd\u0131rlar. Onlar t\u0259hl\u00fck\u0259nin bir add\u0131ml\u0131\u011f\u0131nda dayan\u0131r v\u0259 ona qar\u015f\u0131 m\u00fcbariz\u0259 aparmaq \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7ox az resursa malikdirl\u0259r. \u0130qlim d\u0259yi\u015fm\u0259l\u0259ri Minilliyin \u0130nki\u015faf M\u0259qs\u0259dl\u0259rin\u0259 (M\u0130M) nail olmaq yolunda m\u00fcxt\u0259lif \u0259ng\u0259ll\u0259r yarad\u0131r, \u00f6lk\u0259l\u0259r daxili v\u0259 aras\u0131nda b\u0259rab\u0259rsizliyi art\u0131r\u0131r. \u018fg\u0259r m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259 vaxt\u0131nda diqq\u0259t yetirilm\u0259s\u0259 iqlim d\u0259yi\u015fm\u0259l\u0259ri g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 n\u0259inki z\u0259if inki\u015faf etmi\u015f \u00f6lk\u0259l\u0259ri, h\u0259tta varl\u0131 \u00f6lk\u0259 v\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259k n\u0259sill\u0259ri d\u0259 a\u011fu\u015funa alacaqd\u0131r. Sevindirici hald\u0131r ki, iqlim d\u0259yi\u015fm\u0259l\u0259ri problemi indi t\u0259kc\u0259 elmi c\u0259miyy\u0259ti deyil, adi insanlar\u0131, h\u00f6kum\u0259t n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rini v\u0259 siyas\u0259t\u00e7il\u0259ri d\u0259 narahat etm\u0259y\u0259 ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131r. T\u0259qrib\u0259n 10 il bundan \u0259vv\u0259l iqlim d\u0259yi\u015fm\u0259l\u0259rinin h\u0259qiq\u0259t\u0259n d\u0259 ba\u015f verdiyin\u0259 t\u0259r\u0259dd\u00fcdl\u0259 yana\u015fan, h\u0259tta onu inkar ed\u0259n v\u0259 s\u0131ralar\u0131nda d\u00fcnyaca tan\u0131nm\u0131\u015f ictimai v\u0259 elmi xadiml\u0259ri birl\u0259\u015fdir\u0259n \u201cskeptikl\u0259r c\u0259bh\u0259si\u201d m\u00f6vcud idi. B\u00f6y\u00fck \u015firk\u0259tl\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n maliyy\u0259l\u0259\u015fdiril\u0259n v\u0259 m\u0259tbuat t\u0259r\u0259find\u0259n d\u0259st\u0259kl\u0259n\u0259n skeptikl\u0259r c\u0259bh\u0259si ictimai fikrin formla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131nda b\u00f6y\u00fck rol oynay\u0131rd\u0131. \u0130ndi is\u0259 h\u0259r hans\u0131 ciddi iqlim\u015f\u00fcnas alim iqlim d\u0259yi\u015fm\u0259l\u0259ri probleminin aktual, t\u0259hl\u00fck\u0259li problem oldu\u011funu q\u0259bul edir v\u0259 onun atmosfer\u0259 CO2 qaz\u0131n\u0131n at\u0131lmas\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259dar oldu\u011funu d\u0259rk edir.<\/p>\n<p>Orta qlobal temperatur d\u00fcnyada iqlim v\u0259ziyy\u0259tinin d\u0259y\u0259rl\u0259ndirilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259n \u00e7ox istifad\u0259 edil\u0259n \u00f6l\u00e7\u00fc vahidin\u0259 \u00e7evrilmi\u015fdir. Bu \u00f6l\u00e7\u00fc vahidi biz\u0259 m\u00fch\u00fcm ismar\u0131c g\u00f6nd\u0259rir. Biz art\u0131q g\u00f6r\u00fcr\u00fck ki, s\u0259naye eras\u0131n\u0131n ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131ndan sonra qlobal orta temperatur 0,7\u00b0C artm\u0131\u015fd\u0131r. Planetimizd\u0259 orta temperaturun artmas\u0131 il\u0259 b\u0259rab\u0259r yerli ya\u011f\u0131nt\u0131 trendl\u0259ri v\u0259 ekoloji zonalar\u0131n s\u0259rh\u0259dl\u0259ri d\u0259yi\u015fir, su s\u0259thind\u0259 istil\u0259\u015fm\u0259 v\u0259 buzlaqlar\u0131n \u0259rim\u0259si m\u00fc\u015fahid\u0259 olunur. \u0130qlim d\u0259yi\u015fm\u0259l\u0259rin\u0259 m\u0259cburi uy\u011funla\u015fma (adaptasiya) vasit\u0259l\u0259ri adi hala \u00e7evrilm\u0259kd\u0259dir. M\u0259s\u0259l\u0259n, Afrikan\u0131n \u015f\u0259rqind\u0259 quraql\u0131q m\u00f6vs\u00fcm\u00fcnd\u0259 qad\u0131nlar su tapmaq \u00fc\u00e7\u00fcn daha uzun m\u0259saf\u0259 q\u0259t etm\u0259y\u0259 vadar olur. Banqlade\u015f v\u0259 Vyetnam kimi \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 \u015fidd\u0259tli qas\u0131r\u011fa, sel v\u0259 d\u0259niz s\u0259viyy\u0259sinin qalxmas\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 ki\u00e7ik fermerl\u0259r daha \u00e7ox m\u0259hsul itkisind\u0259n d\u0259y\u0259n itkini aradan qald\u0131rmaq m\u0259cburiyy\u0259tind\u0259 qal\u0131r. Birl\u0259\u015fmi\u015f Mill\u0259tl\u0259r T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n \u0130qlim D\u0259yi\u015fm\u0259l\u0259ri \u00fczr\u0259 \u00c7\u0259r\u00e7iv\u0259 Konvensiyas\u0131n\u0131n (BMT\u0130D\u00c7K) q\u0259bul olunmas\u0131nda ke\u00e7\u0259n 20 illik d\u00f6vr \u0259rzind\u0259 atmosferd\u0259 istilikxana qazlar\u0131n\u0131n konsentrasiyas\u0131n\u0131n stabill\u0259\u015fdirilm\u0259si istiqam\u0259tind\u0259 b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259t olaraq \u00e7ox az nailiyy\u0259t \u0259ld\u0259 etmi\u015fik.Qlobal orta temperatur h\u0259ddind\u0259 2\u00b0C-d\u0259n art\u0131q istil\u0259\u015fm\u0259 ba\u015f ver\u0259c\u0259yi t\u0259qdird\u0259 iqlim d\u0259yi\u015fm\u0259l\u0259ri riskl\u0259rinin t\u0259hl\u00fck\u0259si k\u0259skinl\u0259\u015f\u0259c\u0259yi ehtimal olunur.Lakin inki\u015faf etmi\u015f d\u00f6vl\u0259tl\u0259r (AB\u015e, Avropa \u0130ttifaq\u0131 \u00f6lk\u0259l\u0259ri, Yaponiya v\u0259 s.) \u00f6z \u0259n\u0259n\u0259vi inki\u015faf yollar\u0131nda \u0259l \u00e7\u0259km\u0259k niyy\u0259tind\u0259 deyil. Eyni zamanda iqtisadiyyat\u0131 s\u00fcr\u0259tl\u0259 inki\u015faf ed\u0259n d\u00f6vl\u0259tl\u0259r (\u00c7in, Hindistan,Braziliya v\u0259 s.) is\u0259 onlardan t\u0259l\u0259b olunan ekoloji m\u00fcdafi\u0259 prinsipl\u0259rin\u0259 m\u0259h\u0259l qoymurlar. Bu d\u00f6vl\u0259tl\u0259r ekoloji tarazl\u0131\u011f\u0131n onlar\u0131n inki\u015faf\u0131n\u0131n l\u0259ngitm\u0259si hesab\u0131na nail olunmas\u0131n\u0131 q\u0259rb d\u00f6vl\u0259tl\u0259rinin bir n\u00f6v pax\u0131ll\u0131q hissi il\u0259 izah edir v\u0259 d\u00fcnya ictimaiyy\u0259tinin suverenlik prinsipin\u0259 h\u00f6rm\u0259t etm\u0259y\u0259 \u00e7a\u011f\u0131r\u0131rlar. N\u0259tic\u0259 olaraq qlobal karbon emissiyalar\u0131 2011-ci ild\u0259 3% artaraq rekord 34 milyard tona \u00e7atm\u0131\u015fd\u0131r ki, bunun d\u0259 t\u0259xmin\u0259n 78% B\u00f6y\u00fck 20-lik (G-20) \u00f6lk\u0259l\u0259rinin pay\u0131na d\u00fc\u015f\u00fcr.<\/p>\n<p>\u0130qlim d\u0259yi\u015fm\u0259l\u0259ri qlobal bir prosesdir, lakin onun t\u0259sirl\u0259ri \u00f6z\u00fcn\u00fc lokal s\u0259viyy\u0259d\u0259 b\u00fcruz\u0259 verir. Fiziki t\u0259sir h\u0259ddi co\u011frafi m\u00f6vqe, qlobal istil\u0259\u015fm\u0259 v\u0259 \u0259razid\u0259 m\u00f6vcud iqlim \u015f\u0259raiti aras\u0131ndak\u0131 \u0259laq\u0259d\u0259n as\u0131l\u0131 olaraq m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fir. Bu t\u0259sirin geni\u015f \u0259hat\u0259 dair\u0259si onun bar\u0259sind\u0259 \u00fcmumi fikir s\u00f6yl\u0259m\u0259k imkanlar\u0131m\u0131z\u0131 \u00e7\u0259tinl\u0259\u015fdirir. Lakin iqlim d\u0259yi\u015fm\u0259l\u0259rini insan inki\u015faf\u0131n\u0131 l\u0259ngid\u0259n 4 x\u00fcsusi istiqam\u0259t \u00fczr\u0259 \u00fcmumi m\u00fclahiz\u0259l\u0259r s\u00f6yl\u0259m\u0259k m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr:<\/p>\n<ul>\n<li>K\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131nda m\u0259hsuldarl\u0131\u011f\u0131n a\u015fa\u011f\u0131 d\u00fc\u015fm\u0259si<\/li>\n<\/ul>\n<p>G\u00fcnd\u0259lik g\u0259liri 1 AB\u015e dollar\u0131ndan a\u015fa\u011f\u0131 olan d\u00fcnya \u0259halisinin \u00be-n\u00fcn (t\u0259xmin\u0259n 900,000,000 n\u0259f\u0259r) \u0259sas birba\u015fa g\u0259lir m\u0259nb\u0259yi k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131d\u0131r.\u0130qlim d\u0259yi\u015fm\u0259l\u0259ri ssenaril\u0259ri quraql\u0131q v\u0259 ya\u011f\u0131nt\u0131lar\u0131n paylanmas\u0131 sxemind\u0259n d\u0259yi\u015fiklikl\u0259rl\u0259 \u0259laq\u0259dar Sahara v\u0259 c\u0259nub-\u015f\u0259rqi Asiyada m\u0259hsul istehsal\u0131na ciddi m\u0259nfi t\u0259sir g\u00f6st\u0259r\u0259 bil\u0259r. Aliml\u0259rin hesablamalar\u0131na g\u00f6r\u0259 \u0259g\u0259r laz\u0131mi qabaqlay\u0131c\u0131 t\u0259dbirl\u0259r g\u00f6r\u00fclm\u0259s\u0259 iqlim d\u0259yi\u015fm\u0259l\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 v\u0259 \u0259rzaq t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyin\u0259 t\u0259zyiqin n\u0259tic\u0259si olaraq 2080-ci ill\u0259r\u0259d\u0259k \u0259lav\u0259 600 milyon insan k\u0259skin qida \u00e7at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131ndan \u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259k\u0259c\u0259k.<\/p>\n<ul>\n<li>Su q\u0131tl\u0131\u011f\u0131 t\u0259hl\u00fck\u0259sinin artmas\u0131<\/li>\n<\/ul>\n<p>Qlobal orta temperaturun 2\u00b0C artmas\u0131 d\u00fcnyada su resurslar\u0131n\u0131n paylanmas\u0131nda fundamental d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r\u0259 s\u0259b\u0259b olacaqd\u0131r. Himalay da\u011flar\u0131nda buzlaqlar\u0131n \u0259rim\u0259si \u015eimali \u00c7in, Hindistan v\u0259 Pakistanda art\u0131q k\u0259skinl\u0259\u015fm\u0259kd\u0259 olan ekoloji probleml\u0259ri daha \u015fidd\u0259tl\u0259ndir\u0259c\u0259kdir. Buzlaqlar\u0131n \u0259rim\u0259si bu zonada ilkin d\u00f6vrd\u0259 sel v\u0259 da\u015fq\u0131nlar\u0131n say\u0131n\u0131n artmas\u0131, daha sonra is\u0259 suvarma \u0259h\u0259miyy\u0259tli \u00e7aylarda su ehtiyatlar\u0131n\u0131n azalmas\u0131 il\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259n\u0259 bil\u0259r. Lat\u0131n Amerikas\u0131nda buzlaqlar\u0131n \u0259rim\u0259si x\u00fcsusil\u0259 And da\u011flar\u0131 zonas\u0131nda \u015f\u0259h\u0259r \u0259halisinin i\u00e7m\u0259li su il\u0259 t\u0259minat\u0131, k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 v\u0259 hidro-energetika ehtiyaclar\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131lanmas\u0131nda probleml\u0259r\u0259 s\u0259b\u0259b ola bil\u0259r. \u0130qlim d\u0259yi\u015fm\u0259l\u0259rinin t\u0259siri n\u0259tic\u0259sind\u0259 2080-ci il\u0259d\u0259k su q\u0131tl\u0131\u011f\u0131ndan \u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259k\u0259n d\u00fcnya \u0259halisinin say\u0131 1,8 milyard n\u0259f\u0259r arta bil\u0259r.<\/p>\n<ul>\n<li>Ekosisteml\u0259rin m\u0259hv edilm\u0259si<\/li>\n<\/ul>\n<p>Qlobal orta temperaturun 2\u00b0C artmas\u0131 fauna v\u0259 floran\u0131n n\u00f6vl\u0259rinin m\u0259hv olma t\u0259hl\u00fck\u0259sini s\u00fcr\u0259tl\u0259ndirir. Aliml\u0259rin hesablamalar\u0131na \u0259sas\u0259n qlobal orta temperaturun art\u0131m h\u0259ddi 3\u00b0C-ni ke\u00e7dikd\u0259 bilin\u0259n canl\u0131lar\u0131n t\u0259qrib\u0259n 20-30%-nin n\u0259slinin k\u0259silm\u0259si t\u0259hl\u00fck\u0259si yaranacaqd\u0131r. Haz\u0131rda iqlim d\u0259yi\u015fm\u0259l\u0259ri \u00f6z m\u0259nfi t\u0259sirini daha \u00e7ox d\u0259niz v\u0259 okean eko-sisteml\u0259rin\u0259 g\u00f6st\u0259rir. Bu da sahilyan\u0131 \u0259razil\u0259rd\u0259 bio-m\u00fcxt\u0259liflik v\u0259 eko-sisteml\u0259rin t\u0259l\u0259fat\u0131 il\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259nir. N\u0259tic\u0259d\u0259 \u0259sas g\u0259lir m\u0259nb\u0259yi bal\u0131q\u00e7\u0131l\u0131q olan 100 milyonlarla insan qida \u00e7at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 v\u0259 maliyy\u0259 itkisind\u0259 \u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259kir.<\/p>\n<ul>\n<li>\u0130nsan sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131na riskl\u0259rin artmas\u0131<\/li>\n<\/ul>\n<p>\u0130qlim d\u0259yi\u015fm\u0259l\u0259ri m\u00fcxt\u0259lif s\u0259viyy\u0259l\u0259rd\u0259 insan sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131na m\u0259nfi t\u0259sir g\u00f6st\u0259r\u0259c\u0259kdir. Temperaturun istil\u0259\u015fm\u0259si n\u0259tic\u0259sind\u0259 malyariya zonas\u0131n\u0131n \u0259hat\u0259 zonas\u0131 geni\u015fl\u0259n\u0259r\u0259k \u0259lav\u0259 400 milyonad\u0259k insan\u0131 bu x\u0259st\u0259liy\u0259 yoluxma riski il\u0259 \u00fcz-\u00fcz\u0259 qoya bil\u0259r. Malyariya x\u0259st\u0259liyind\u0259n \u0259n \u00e7ox \u00f6l\u00fcm hallar\u0131n\u0131n t\u0259sad\u00fcf etdiyi Sahara b\u00f6lg\u0259sind\u0259 (t\u0259qrib\u0259n 90%) x\u0259st\u0259liy\u0259 yoluxman\u0131n 16-28% artmas\u0131 ehtimal olunur. XX \u0259srin 70-ci ill\u0259rinin sonundan etibar\u0259n iqlim d\u0259yi\u015fm\u0259l\u0259ri problemi beyn\u0259lxalq ictimaiyy\u0259tin diqq\u0259tini daha yax\u0131ndan c\u0259lb etm\u0259y\u0259 ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131r. \u0130qlim d\u0259yi\u015fm\u0259l\u0259rin\u0259 qar\u015f\u0131 kollektiv qabaqlay\u0131c\u0131 t\u0259dbirl\u0259rin g\u00f6r\u00fclm\u0259si istiqam\u0259tind\u0259 Birl\u0259\u015fmi\u015f Mill\u0259tl\u0259r T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n mandat\u0131 alt\u0131nda bir s\u0131ra qurumlar yarad\u0131lm\u0131\u015f, iqlim d\u0259yi\u015fm\u0259l\u0259ri \u00fczr\u0259 \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259 konvensiya q\u0259bul olunmu\u015f v\u0259 beyn\u0259lxalq \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q mexanizml\u0259rinin g\u00fccl\u0259ndirilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fc\u0259yy\u0259n i\u015fl\u0259r h\u0259yata ke\u00e7irilmi\u015fdir.Bu g\u00fcn\u0259 olan m\u0259lumata \u0259sas\u0259n art\u0131q 194 \u00f6lk\u0259 v\u0259 bir regional t\u0259\u015fkilat BMT-nin \u0130qlim D\u0259yi\u015fm\u0259l\u0259ri \u00fczr\u0259 \u00c7\u0259r\u00e7iv\u0259 Konvensiyas\u0131n\u0131 ratifikasiya etmi\u015fdir. Konvensiyan\u0131n t\u0259l\u0259bl\u0259rin\u0259 \u0259sas\u0259n h\u0259r bir \u00f6lk\u0259 atmosfer\u0259 tullanan istilikxana qazlar\u0131n\u0131n miqdar\u0131, iqlim d\u0259yi\u015fm\u0259l\u0259rinin t\u0259siri v\u0259 onun n\u0259tic\u0259sind\u0259 ba\u015f vermi\u015f d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r,iqlim d\u0259yi\u015fm\u0259l\u0259ri il\u0259 m\u00fcbariz\u0259 \u00fczr\u0259 g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f i\u015fl\u0259r bar\u0259d\u0259 m\u00fct\u0259madi olaraq Konvensiyan\u0131n Katibliyin\u0259 hesabatlar t\u0259qdim edir. Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 da art\u0131q katibliy\u0259 iki hesabat t\u0259qdim etmi\u015fdir (2005 v\u0259 2010-cu ill\u0259rd\u0259).<\/p>\n<p>Yuxar\u0131da qeyd etdikl\u0259rimizi \u0259sas g\u00f6t\u00fcr\u0259r\u0259k dey\u0259 bil\u0259rik ki, iqlim d\u0259yi\u015fikliyi bu g\u00fcn d\u00fcnyan\u0131 narahat ed\u0259n \u0259sas qlobal problemdir. Onun m\u0259nfi t\u0259sirl\u0259ri ciddi probleml\u0259r yarad\u0131r, ist\u0259r, canl\u0131 orqanizml\u0259r, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 iqtisadiyyat olsun. Qeyd etdiyimiz kimi \u00f6lk\u0259l\u0259r v\u0259 beyn\u0259lxalq t\u0259\u015fkilatlar iqlim d\u0259yi\u015fikliyi il\u0259 m\u00fcbariz\u0259 apar\u0131r. Biz insanlar da h\u0259r birimiz bunun \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7al\u0131\u015fmal\u0131y\u0131q v\u0259 \u00f6z k\u00f6m\u0259yimizi \u0259sirg\u0259m\u0259m\u0259liyik. Unutmayaq ki, deyildiyi kimi \u201cBiz d\u00fcnyan\u0131 \u0259cdadlar\u0131m\u0131zdan miras olaraq deyil, \u00f6vladlar\u0131m\u0131zdan borc olaraq al\u0131r\u0131q\u201d.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-44297 size-medium alignleft\" src=\"https:\/\/infonews.az\/wp-content\/uploads\/2024\/05\/qr.177-Om\u0259rova-H\u0259qiq\u0259t-300x282.jpeg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"282\" srcset=\"https:\/\/infonews.az\/wp-content\/uploads\/2024\/05\/qr.177-Om\u0259rova-H\u0259qiq\u0259t-300x282.jpeg 300w, https:\/\/infonews.az\/wp-content\/uploads\/2024\/05\/qr.177-Om\u0259rova-H\u0259qiq\u0259t-768x722.jpeg 768w, https:\/\/infonews.az\/wp-content\/uploads\/2024\/05\/qr.177-Om\u0259rova-H\u0259qiq\u0259t.jpeg 805w\" sizes=\"(max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong><em>H\u0259qiq\u0259t \u00d6M\u018fROVA,\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/em>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 <\/strong><\/p>\n<p><strong>Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t \u0130qtisad Universiteti (UNEC)<\/strong><\/p>\n<p><strong>\u201c\u0130qtisadiyyat v\u0259 \u0130dar\u0259etm\u0259\u201d fak\u00fclt\u0259si, t\u0259l\u0259b\u0259<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u0130qlim d\u0259yi\u015fikliyinin \u0259traf m\u00fchit\u0259 t\u0259siri \u2013 COP29 Azerbaijan &#8220;\u0130NFONEWS&#8221; t\u0259qdim edir: \u0130QL\u0130M D\u018fY\u0130\u015e\u0130KL\u0130Y\u0130N\u0130N \u018fTRAF M\u00dcH\u0130T\u018f T\u018fS\u0130R\u0130 \u0130qlim d\u0259yi\u015fm\u0259l\u0259ri, onun m\u00fcasir d\u00fcnyam\u0131zdak\u0131 m\u00fcxt\u0259lif \u00f6lk\u0259l\u0259rin inki\u015faf x\u0259ttin\u0259, qlobal iqtisadiyyat\u0131n t\u0259kam\u00fcl\u00fcn\u0259, habel\u0259 adi&hellip; <\/p>\n","protected":false},"author":14,"featured_media":44298,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_mi_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[12819,11,3],"tags":[11865,47,13696],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/44296"}],"collection":[{"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/14"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=44296"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/44296\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":44301,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/44296\/revisions\/44301"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/44298"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=44296"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=44296"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=44296"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}