{"id":4470,"date":"2021-02-14T16:11:27","date_gmt":"2021-02-14T12:11:27","guid":{"rendered":"https:\/\/infonews.az\/?p=4470"},"modified":"2021-02-14T16:11:27","modified_gmt":"2021-02-14T12:11:27","slug":"arxeoloqlar-m%c9%99rk%c9%99zi-afrikada-antik-dovr%c9%99-aid-epidemiya-izi-askar-edibl%c9%99r","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/infonews.az\/?p=4470","title":{"rendered":"Arxeoloqlar M\u0259rk\u0259zi Afrikada Antik d\u00f6vr\u0259 aid epidemiya izi a\u015fkar edibl\u0259r"},"content":{"rendered":"<p><span style=\"color: #ffffff;\">Arxeoloqlar M\u0259rk\u0259zi Afrikada Antik d\u00f6vr\u0259 aid epidemiya izi a\u015fkar edibl\u0259r<\/span><\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/infonews.az\/?p=4470&amp;\"><strong><span style=\"color: #ff0000;\">&#8220;\u0130NFONEWS&#8221;<\/span><\/strong><\/a> x\u0259b\u0259r verir.<\/p>\n<p><em><strong>Avropal\u0131 arxeoloqlar M\u0259rk\u0259zi Afrikada eram\u0131z\u0131n 400-600-c\u00fc ill\u0259rind\u0259 bantu xalqlar\u0131n\u0131n b\u00f6y\u00fck hiss\u0259sini m\u0259hv etmi\u015f epidemiya izi a\u015fkarlay\u0131blar. T\u0259dqiqat\u0131n n\u0259tic\u0259l\u0259ri \u201cScience Advances\u201d jurnal\u0131nda d\u0259rc edilib.<\/strong><\/em><\/p>\n<p>Gent Universitetinin professoru Kun Bostunun s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, \u00fc\u00e7 min il \u0259vv\u0259l M\u0259rk\u0259zi Afrikada m\u0259skunla\u015fm\u0131\u015f bantu xalqlar\u0131n\u0131n ilk tayfalar\u0131 eram\u0131z\u0131n 600-c\u00fc ilin\u0259 q\u0259d\u0259r Konqo \u00e7ay\u0131 h\u00f6vz\u0259sinin b\u00fct\u00fcn \u0259razisind\u0259, dem\u0259k olar, tam yoxa \u00e7\u0131x\u0131b. Bu onu g\u00f6st\u0259rir ki, h\u0259l\u0259 Avropadan qul alver\u00e7il\u0259ri v\u0259 kolonistl\u0259r g\u0259lm\u0259zd\u0259n \u0259vv\u0259l Afrika \u0259halisi h\u0259yat\u0131 t\u0259hdid ed\u0259n b\u00f6y\u00fck probleml\u0259rl\u0259 qar\u015f\u0131la\u015f\u0131b.<\/p>\n<p>Tarix\u00e7il\u0259rin fikrinc\u0259, bantu xalq\u0131na aid tayfalar Konqo \u00e7ay\u0131n\u0131n h\u00f6vz\u0259sind\u0259 v\u0259 M\u0259rk\u0259zi Afrikan\u0131n dig\u0259r regionlar\u0131nda h\u0259l\u0259 Tunc d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 m\u0259skunla\u015f\u0131b v\u0259 sonralar Afrika xalqlar\u0131n\u0131n \u0259n b\u00f6y\u00fck dil qrupunu t\u0259\u015fkil edibl\u0259r. Onlar\u0131n oturaq h\u0259yat t\u0259rzin\u0259 ke\u00e7m\u0259si, \u0259kin\u00e7ilik v\u0259 d\u0259mir\u00e7ilikl\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olmas\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri aliml\u0259ri \u00e7oxdan maraqland\u0131r\u0131r. Arxeoloqlar, h\u0259m\u00e7inin bu xalqlar\u0131n \u0259cdadlar\u0131n\u0131n Afrikan\u0131n q\u0259rb h\u00fcdudlar\u0131ndan ekvatorial \u0259razil\u0259r\u0259 k\u00f6\u00e7m\u0259sinin s\u0259b\u0259bini v\u0259 miqrasiyalar\u0131n mar\u015frutlar\u0131n\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar. M\u0259s\u0259l\u0259n, t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar\u0131n bir \u00e7oxu bunu k\u0259skin iqlim d\u0259yi\u015fikliyi, dig\u0259rl\u0259ri is\u0259 antropogen amill\u0259rl\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259ndirir.<\/p>\n<p>Professor Bostun v\u0259 onun h\u0259mkarlar\u0131 M\u0259rk\u0259zi Afrikan\u0131n y\u00fczl\u0259rl\u0259 gu\u015f\u0259sind\u0259n a\u015fkarlanm\u0131\u015f minl\u0259rl\u0259 q\u0259dim keramika n\u00fcmun\u0259l\u0259rini h\u0259rt\u0259r\u0259fli t\u0259dqiq ed\u0259rk\u0259n Antik d\u00f6vr\u00fcn sonunda Konqo h\u00f6vz\u0259sind\u0259 ya\u015fayan bantu xalqlar\u0131n\u0131n \u0259ks\u0259r n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rinin m\u0259hvin\u0259 s\u0259b\u0259b olan g\u00fccl\u00fc epidemiya izini t\u0259sad\u00fcf\u0259n a\u015fkar edibl\u0259r.<\/p>\n<p>Aliml\u0259ri \u0259vv\u0259lc\u0259 keramika istehsal\u0131n\u0131n m\u00fcxt\u0259lif \u00fcsullar\u0131 v\u0259 bunlar\u0131n bantu tayfalar\u0131 aras\u0131nda nec\u0259 yay\u0131lmas\u0131 maraqland\u0131r\u0131rd\u0131. Bunun \u00fc\u00e7\u00fcn arxeoloqlar h\u0259r artefakt\u0131 b\u00fct\u00fcn inc\u0259liyin\u0259 q\u0259d\u0259r \u00f6yr\u0259n\u0259r\u0259k radiokarbon tarixl\u0259ndirm\u0259 \u00fcsulundan istifad\u0259 edibl\u0259r.<\/p>\n<p>B\u00fct\u00fcn tap\u0131nt\u0131lar\u0131n siyah\u0131s\u0131n\u0131 t\u0259dqiq ed\u0259n aliml\u0259r diqq\u0259t yetiribl\u0259r ki, qab-qaca\u011f\u0131n yaln\u0131z az bir qismi eram\u0131z\u0131n 400-1000-ci ill\u0259rind\u0259 &#8211; Avropada Antik d\u00f6vr ba\u015fa \u00e7atanda v\u0259 \u201cqaranl\u0131q \u0259srl\u0259r\u201d ba\u015flananda istehsal edilib.<\/p>\n<p>Sonrak\u0131 analizl\u0259r g\u00f6st\u0259rdi ki, bantu tayfalar\u0131 m\u0259d\u0259niyy\u0259tinin s\u00fcqutu t\u0259qrib\u0259n eram\u0131z\u0131n 400-600-c\u00fc ill\u0259rind\u0259 ba\u015f verib. Paleoklimatoloqlar\u0131n t\u0259dqiqatlar\u0131na g\u00f6r\u0259, h\u0259min d\u00f6vrd\u0259 Afrikan\u0131n iqlimi k\u0259skin d\u0259yi\u015f\u0259r\u0259k daha r\u00fctub\u0259tli olub. Bu, regionda h\u0259m k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131na t\u0259sir edib, h\u0259m d\u0259 \u0259razid\u0259 x\u0259st\u0259likl\u0259rin yay\u0131lmas\u0131na \u015f\u0259rait yarad\u0131b.<\/p>\n<p>T\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar\u0131n fikrinc\u0259, keramika istehsal\u0131ndak\u0131 iflas Bizans v\u0259 Efiopiya imperiyalar\u0131nda 100 milyondan \u00e7ox insan\u0131n h\u0259yat\u0131na son qoymu\u015f Yustinian taununun ba\u015flanmas\u0131 il\u0259 eyni vaxta t\u0259sad\u00fcf edir. Aliml\u0259r bantu tayfalar\u0131 m\u0259d\u0259niyy\u0259tinin t\u0259n\u0259zz\u00fcl\u00fcn\u00fc bu epidemiya il\u0259 d\u0259qiq \u0259laq\u0259l\u0259ndir\u0259 bilmirl\u0259r. Lakin onlara d\u0259qiq m\u0259lumdur ki, M\u0259rk\u0259zi Afrikada indiy\u0259d\u0259k taun \u00e7\u00f6p\u00fc m\u00f6vcuddur. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 hesab edirl\u0259r ki, bu m\u0259d\u0259niyy\u0259tin s\u00fcqutu \u00e7ox ehtimal taun epidemiyas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 olub.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Arxeoloqlar M\u0259rk\u0259zi Afrikada Antik d\u00f6vr\u0259 aid epidemiya izi a\u015fkar edibl\u0259r &#8220;\u0130NFONEWS&#8221; x\u0259b\u0259r verir. Avropal\u0131 arxeoloqlar M\u0259rk\u0259zi Afrikada eram\u0131z\u0131n 400-600-c\u00fc ill\u0259rind\u0259 bantu xalqlar\u0131n\u0131n b\u00f6y\u00fck hiss\u0259sini m\u0259hv etmi\u015f epidemiya izi a\u015fkarlay\u0131blar. T\u0259dqiqat\u0131n&hellip; <\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":4471,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_mi_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[9,8,11],"tags":[1291,1292,1293,1294],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4470"}],"collection":[{"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=4470"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4470\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4472,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4470\/revisions\/4472"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/4471"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=4470"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=4470"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=4470"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}