{"id":45301,"date":"2024-08-06T20:34:10","date_gmt":"2024-08-06T16:34:10","guid":{"rendered":"https:\/\/infonews.az\/?p=45301"},"modified":"2024-08-06T20:34:10","modified_gmt":"2024-08-06T16:34:10","slug":"vicdanli-savadli-%c9%99xlaqli-h%c9%99kim-olmaq-insani-m%c9%99n%c9%99n-cox-yorur","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/infonews.az\/?p=45301","title":{"rendered":"&#8220;Vicdanl\u0131, savadl\u0131, \u0259xlaql\u0131 h\u0259kim olmaq insan\u0131 m\u0259n\u0259n \u00e7ox yorur&#8221;"},"content":{"rendered":"<p><span style=\"color: #ffffff;\">&#8220;Vicdanl\u0131, savadl\u0131, \u0259xlaql\u0131 h\u0259kim olmaq insan\u0131 m\u0259n\u0259n \u00e7ox yorur&#8221;<\/span><\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/infonews.az\/?p=45301\"><span style=\"color: #333399;\"><strong>&#8220;\u0130NFONEWS&#8221;<\/strong><\/span><\/a> tibb elml\u0259ri \u00fczr\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru, dosent, &#8220;N\u0259f\u0259s&#8221; Psixonevroloji Sa\u011flaml\u0131q M\u0259rk\u0259zinin t\u0259sis\u00e7isi, u\u015faq v\u0259 yeniyetm\u0259 psixiatr\u0131, uzman dr. \u0130kram R\u00fcst\u0259movun <em><strong>&#8220;525-ci q\u0259zet&#8221;<\/strong><\/em>\u0259 verdiyi m\u00fcsahib\u0259sini t\u0259qdim edir.<\/p>\n<blockquote><p><em><strong>B\u0259\u015f\u0259riyy\u0259tin yaranmas\u0131, ba\u015flan\u011f\u0131c n\u00f6qt\u0259si haradan ba\u015flay\u0131r sual\u0131n\u0131n h\u0259l\u0259 d\u0259 tam cavab\u0131 yoxdur. M\u0259lum olan eradan \u0259vv\u0259l v\u0259 ondan sonrak\u0131 tarixin, ke\u00e7id xarakterli ictimai formasiyalar\u0131n m\u00f6vcudlu\u011fu v\u0259 b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259t adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131z bu kainat\u0131n insan \u00f6vlad\u0131n\u0131 yeti\u015fdirm\u0259si, p\u00fcxt\u0259l\u0259\u015fdirm\u0259si, Tanr\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n ona veril\u0259n z\u0259ka say\u0259sind\u0259 art\u0131q b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259ti ist\u0259diyi kimi idar\u0259 etm\u0259sidir. Y\u0259ni b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259t t\u0259kam\u00fcl prosesi ya\u015faya-ya\u015faya \u00f6z\u00fcn\u00fcn bug\u00fcnk\u00fc durumuna q\u0259d\u0259r inki\u015faf edib. T\u0259kam\u00fcl is\u0259 elmi dild\u0259: &#8220;Bioloji populyasiyalar\u0131n ard\u0131c\u0131l n\u0259sill\u0259r boyunca irsi xarakteristikalar\u0131ndak\u0131 d\u0259yi\u015fiklik&#8221; adlan\u0131r. Lakin bu irsi xarakteristikan\u0131n da\u015f\u0131y\u0131c\u0131s\u0131 olan insan bir f\u0259rd olaraq eyni x\u0259tt \u00fcz\u0259rind\u0259n y\u00fcr\u00fcs\u0259 d\u0259, t\u0259kam\u00fcl onun varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n h\u0259r n\u00f6qt\u0259sind\u0259, h\u0259yat\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcn d\u00f6n\u0259ml\u0259rind\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc g\u00f6st\u0259rib. Bir m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259, bir hadis\u0259y\u0259 m\u00fcxt\u0259lif bax\u0131\u015f buca\u011f\u0131, f\u0259rqli yana\u015fma t\u0259rzi, bir-birin\u0259 zidd m\u00fcnasib\u0259t insan xarakterinin \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsuslu\u011funun g\u00f6st\u0259ricisidir. Bunlar\u0131n s\u0131ras\u0131nda sars\u0131nt\u0131 dey\u0259 bir hal da var ki, onun insan ruhuna siray\u0259ti \u00f6mr\u00fcn arzuolunmaz ac\u0131 bir s\u0259hif\u0259sidir. Tibbi terminologiyada psixiatriya ad\u0131n\u0131 da\u015f\u0131yan bu sah\u0259y\u0259 \u0259ks\u0259riyy\u0259timiz t\u0259\u015fvi\u015fl\u0259 yana\u015f\u0131r\u0131q. \u0130nki\u015faf etmi\u015f m\u00fcasir d\u00f6vr\u00fcn \u00f6z\u00fcnd\u0259 bel\u0259. N\u0259 yaz\u0131q ki, bu sah\u0259nin posientl\u0259ri u\u015faqlar olanda h\u0259ssasl\u0131\u011f\u0131m\u0131z daha art\u0131q olur. V\u0259 art\u0131q: &#8220;G\u00fcn\u00fcn m\u00fcsahibi kimdir&#8221; sual\u0131na qism\u0259n cavab tapan oxucular\u0131m\u0131za \u015f\u0259nb\u0259 qona\u011f\u0131m\u0131z\u0131 t\u0259qdim ed\u0259k. M\u00fcsahibimiz tibb elml\u0259ri \u00fczr\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru, dosent, &#8220;N\u0259f\u0259s&#8221; Psixonevroloji Sa\u011flaml\u0131q M\u0259rk\u0259zinin t\u0259sis\u00e7isi, u\u015faq v\u0259 yeniyetm\u0259 psixiatr\u0131, uzman dr. \u0130kram R\u00fcst\u0259movdur.<\/strong><\/em><\/p><\/blockquote>\n<p><strong>&#8211; \u00d6m\u00fcr \u00f6z axar\u0131 il\u0259 ke\u00e7s\u0259 d\u0259, d\u00fcnya el\u0259 narahatd\u0131r&#8230;<\/strong><\/p>\n<p>&#8211; H\u0259yata pozitiv baxma\u011f\u0131 bacaran biriy\u0259m. N\u0259z\u0259r\u0259 alsaq ki, \u00f6m\u00fcr fanidir, \u00f6l\u00fcm\u0259 he\u00e7 bir \u00e7ar\u0259 yoxdur v\u0259 h\u0259yat\u0131n y\u00fck\u00fc, a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 da he\u00e7 vaxt bitmir, el\u0259c\u0259 d\u0259 d\u00fcnyan\u0131n d\u0259rdinin sonu yoxdur, bu bax\u0131mdan m\u00fcsb\u0259t d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259y\u0259 k\u00f6kl\u0259nm\u0259k laz\u0131md\u0131r. Y\u0259ni optimist\u0259m.<\/p>\n<p><strong>&#8211; O zaman bu pozitiv v\u0259 optimist insan\u0131 tan\u0131yaq&#8230;<\/strong><\/p>\n<p>&#8211; La\u00e7\u0131nda do\u011fulmu\u015fam, 7-ci sinfi orada bitirm\u0259k \u00fczr\u0259 ik\u0259n m\u0259lum s\u0259b\u0259bl\u0259r ucbat\u0131ndan Bak\u0131ya k\u00f6\u00e7m\u0259li olduq. 132 sayl\u0131 m\u0259kt\u0259bi bitirdim v\u0259 \u00fcz tutdum T\u00fcrkiy\u0259y\u0259. \u0130stanbul Universitetinin Cerrahpa\u015fa Tibb fak\u00fclt\u0259sin\u0259 daxil oldum. Bitir\u0259nd\u0259n sonra eyni x\u0259st\u0259xanada U\u015faq-yeniyetm\u0259 psixiatriyas\u0131, Yeti\u015fim psixiatriyas\u0131 v\u0259 U\u015faq nevrologiyas\u0131 \u00fczr\u0259 daha be\u015f il uzmanl\u0131q t\u0259hsili ald\u0131m, bir il i\u015fl\u0259dim v\u0259 qay\u0131td\u0131m V\u0259t\u0259n\u0259. G\u0259l\u0259nd\u0259n b\u0259ri u\u015faq-yeniyetm\u0259, yetkin psixiatriyas\u0131 sah\u0259sind\u0259 \u00e7al\u0131\u015fma\u011fa ba\u015flad\u0131m. Son ill\u0259r ancaq u\u015faq v\u0259 yeniyetm\u0259l\u0259rl\u0259 i\u015fl\u0259yir\u0259m. Az\u0259rbaycana g\u0259l\u0259nd\u0259n t\u0259qrib\u0259n 40 min insan\u0131n h\u0259yat\u0131na h\u0259kim m\u00fcdaxil\u0259si etmi\u015f\u0259m. M\u0259n ya\u015fda bir h\u0259kim \u00fc\u00e7\u00fcn bu statistika ciddi bir g\u00f6st\u0259ricidir. H\u0259, bir Amerika hekay\u0259miz d\u0259 var. Bir qrant layih\u0259si \u00fczr\u0259 2014-c\u00fc ild\u0259 Az\u0259rbaycan v\u0259 Orta Asiya b\u00f6lg\u0259si \u00fczr\u0259 regional koordinator kimi f\u0259aliyy\u0259tim oldu. Harvard Universitetinin Tibb fak\u00fclt\u0259sind\u0259 v\u0259 Boston U\u015faq X\u0259st\u0259xanas\u0131nda elmi i\u015f\u00e7i kimi bir m\u00fcdd\u0259t \u00e7al\u0131\u015fd\u0131m. Etiraf edim ki, oralarda f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rm\u0259k kimi \u015fans\u0131m d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 olsa da, bunu ist\u0259m\u0259dim. Sad\u0259c\u0259 olaraq sevm\u0259dim oran\u0131. Bunu d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 demi\u015f\u0259m, m\u0259nim La\u00e7\u0131nda bitm\u0259y\u0259n, yar\u0131m\u00e7\u0131q qalan bir u\u015faql\u0131\u011f\u0131m qal\u0131b v\u0259 onu \u00f6z yurdumda ya\u015fay\u0131b ba\u015fa vurmaq kimi bir hissin t\u0259sirini h\u0259mi\u015f\u0259 hiss edir\u0259m.<\/p>\n<p><strong>&#8211; Se\u00e7iminiz a\u011f xalat geyinm\u0259k oldu&#8230;<\/strong><\/p>\n<p>&#8211; \u018fslind\u0259 \u00f6z se\u00e7imim deyildi. Lakin geri boylananda g\u00f6r\u00fcr\u0259m ki, ba\u015fqa bir ixtisas\u0131 he\u00e7 d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259mi\u015fdim d\u0259. H\u0259yat\u0131m\u0131n bir m\u0259qam\u0131na toxunum. \u00d6vladlar\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn m\u0259ni bibim v\u0259 yolda\u015f\u0131 b\u00f6y\u00fcd\u00fcb. V\u0259 atam bildiyim o insan rayonun ba\u015f h\u0259kimi olub. \u00c7ox m\u00f6t\u0259b\u0259r, alic\u0259nab olan bu insan dizini yer\u0259 vurub bir \u00e7oban\u0131n s\u00fcfr\u0259sinin ba\u015f\u0131nda otura bil\u0259c\u0259k q\u0259d\u0259r t\u0259vaz\u00f6kar \u015f\u0259xsiyy\u0259t idi. 8 ya\u015f\u0131mda ik\u0259n o, d\u00fcnyas\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015fs\u0259 d\u0259, ki\u00e7ik ya\u015flar\u0131mdan m\u0259nim \u015f\u00fcuruma el\u0259 bir fikir \u00f6t\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fc ki, bu u\u015faq h\u0259kim olacaq. Oldum v\u0259 buna he\u00e7 d\u0259 pe\u015fman deyil\u0259m. Bu g\u00fcn bel\u0259, u\u015faq hafiz\u0259md\u0259 qalan o insan\u0131n ad\u0131 il\u0259 m\u0259clisl\u0259rd\u0259 i\u015ftirak edir\u0259m. M\u0259n bu sah\u0259d\u0259 g\u00f6zl\u0259diyimd\u0259n daha art\u0131\u011f\u0131na m\u00fcv\u0259ff\u0259q oldum. T\u0259bii ki, bu, bir qism\u0259tdir. Lakin h\u0259kimlik duy\u011fusal insan\u0131 yoran bir sah\u0259dir, x\u00fcs\u0259s\u0259n bizim \u00f6lk\u0259d\u0259. Bunu o m\u0259nada deyir\u0259m ki, vicdanl\u0131, savadl\u0131, \u0259xlaql\u0131 h\u0259kim olmaq insan\u0131 m\u0259n\u0259n \u00e7ox yorur. Bir q\u0259d\u0259r duy\u011fusal oldu\u011fum \u00fc\u00e7\u00fcn q\u0259na\u0259tim bel\u0259dir.<\/p>\n<p><strong>&#8211; Deyirl\u0259r ki, h\u0259kimlik c\u0259sar\u0259t t\u0259l\u0259b ed\u0259n bir pe\u015f\u0259dir&#8230;<\/strong><\/p>\n<p>&#8211; H\u0259kimlik iki \u015fey t\u0259l\u0259b edir. Birincisi z\u0259kad\u0131r ki, bu sah\u0259y\u0259 \u00fcz tutanlar\u0131n \u0259ks\u0259riyy\u0259ti buna sahib olur. \u00c7\u00fcnki d\u00fcnyan\u0131n h\u0259r yerind\u0259 tibb\u0259 daxil olmaq \u00e7\u0259tindir. \u0130kincisi, \u00e7al\u0131\u015fqanl\u0131q. Bura m\u0259n \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc olaraq d\u00fcnyag\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc d\u0259 \u0259lav\u0259 ed\u0259rdim. \u00c7ox savadl\u0131 v\u0259 \u00e7al\u0131\u015fqan h\u0259kiml\u0259r var ki, d\u00fcnyag\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn z\u0259ifliyind\u0259n pasiyentl\u0259 s\u00f6hb\u0259t qurark\u0259n \u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259kir. Bu bax\u0131mdan bizim sah\u0259 dig\u0259rl\u0259rind\u0259n f\u0259rql\u0259nir. Bir misal \u00e7\u0259kim siz\u0259. Bir kardioloqun v\u0259 ya bir c\u0259rrah\u0131n fizika, bir \u0259d\u0259bi \u0259s\u0259r bilm\u0259yin\u0259 o q\u0259d\u0259r d\u0259 ehtiyac olmaya bil\u0259r. Amma biz insan\u0131n t\u0259f\u0259kk\u00fcr\u00fc, duy\u011fusu il\u0259 i\u015fl\u0259yirik. Y\u0259ni m\u0259nim m\u00fc\u0259yy\u0259n q\u0259d\u0259r h\u0259r bir sah\u0259d\u0259n az da olsa m\u0259lumatl\u0131 olma\u011f\u0131m g\u0259r\u0259kdir. M\u0259n haz\u0131rda u\u015faqlarla i\u015fl\u0259yir\u0259m. Bu g\u00fcn u\u015faqlar\u0131n telefonda oynad\u0131qlar\u0131 oyunlarla maraqlan\u0131ram, onlar\u0131 \u00f6yr\u0259nm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131ram. Valideynin g\u00fccl\u0259 yan\u0131ma g\u0259tirdiyi u\u015faq m\u0259n\u0259 cand\u0259rdi cavab ver\u0259nd\u0259, bir-iki u\u015faq oyunun ad\u0131n\u0131 \u00e7\u0259k\u0259n kimi sevinc\u0259k olur ki, he\u00e7 dem\u0259, m\u0259nim dilimd\u0259 dan\u0131\u015fan h\u0259kim d\u0259 var. Y\u0259ni sadalad\u0131\u011f\u0131m bu \u00fc\u00e7 c\u0259h\u0259t h\u0259kim \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7ox \u00f6n\u0259mlidir.<\/p>\n<p><strong>&#8211; A\u011f xalat\u0131 \u00f6z\u00fcn\u00fcz se\u00e7m\u0259s\u0259niz d\u0259, psixiatr olmaq \u00f6z ist\u0259yiniz olub&#8230;<\/strong><\/p>\n<p>&#8211; Tibb\u0259 g\u0259l\u0259nl\u0259rin 90 faizi c\u0259rrah olaca\u011fam deyir. M\u0259n d\u0259 o ist\u0259kl\u0259 g\u0259lmi\u015fdim. Ya travmatoloq, ya beyin, ya da \u00fcr\u0259k-damar c\u0259rrah\u0131 olacaqd\u0131m. Tibbin inc\u0259likl\u0259rin\u0259 vard\u0131qca beyinl\u0259 i\u015fl\u0259m\u0259k m\u0259n\u0259 daha maraql\u0131 g\u0259ldi. Bu maraq nevrologiya v\u0259 psixiatriyaya meylimi art\u0131rd\u0131. \u0130xtisas se\u00e7imind\u0259 u\u015faq psixiatriyas\u0131n\u0131n x\u0259yal\u0131n\u0131 \u00e7ox da qurmam\u0131\u015fd\u0131m. T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 xarici v\u0259t\u0259nda\u015flar \u00fc\u00e7\u00fcn klinik sah\u0259d\u0259 az yer a\u00e7\u0131l\u0131r. \u0130mtahana girdiyim zaman i\u015fl\u0259m\u0259k ist\u0259diyim x\u0259st\u0259xanada iki t\u0259m\u0259l ixtisas\u0131 a\u00e7\u0131ld\u0131 ki, onun biri u\u015faq psixiatriyas\u0131 idi. \u0130mtahandan t\u0259xmin\u0259n \u00fc\u00e7 ay \u0259vv\u0259l is\u0259 bir u\u015faq psixiatr\u0131 il\u0259 tan\u0131\u015f oldum v\u0259 \u00e7ox t\u0259sirl\u0259ndim. Maraqland\u0131m, ara\u015fd\u0131rd\u0131m, bu ixtisas\u0131 se\u00e7dim v\u0259 20 ild\u0259 he\u00e7 d\u0259 pe\u015fman\u00e7\u0131l\u0131q ya\u015famad\u0131m. Az\u0259rbaycanda bu sah\u0259 \u00fczr\u0259 xaricd\u0259 oxuyub g\u0259l\u0259n ilk m\u0259n oldum.<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/525.az\/img\/pics\/large\/2024-08\/322475_5ptbwq4vi8.jpg\" alt=\"\" \/><\/p>\n<p><strong>&#8211; Psixiatr&#8230;<\/strong><\/p>\n<p>&#8211; Psixiatr psixi pozuntularla i\u015fl\u0259y\u0259n m\u00fct\u0259x\u0259ssis dem\u0259kdir. Bizim insanlar psixi pozuntu dey\u0259nd\u0259, sad\u0259c\u0259 ruhi x\u0259st\u0259liyi ba\u015fa d\u00fc\u015f\u00fcrl\u0259r. B\u0259li, bu x\u0259st\u0259lik d\u0259 var. Lakin bizim sah\u0259d\u0259 s\u00f6hb\u0259t yaln\u0131z ruhi x\u0259st\u0259likd\u0259n getmir. Nevroz deyil\u0259nd\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrl\u0259r ki, nevropotoloqa m\u00fcraci\u0259t etm\u0259k laz\u0131md\u0131r. Lakin nevroz v\u0259 nevrotik deyil\u0259n x\u0259st\u0259likl\u0259r daha \u00e7ox psixi pozuntulard\u0131r. Depressiya, t\u0259\u015fvi\u015f pozuntular\u0131, s\u0259b\u0259bi bilinm\u0259y\u0259n a\u011fr\u0131lar, g\u0259rginlik, stress altda yatan psixi pozuntulara ba\u011fl\u0131d\u0131r. Adi h\u00f6r\u00fcm\u00e7\u0259kd\u0259n, lift\u0259 minm\u0259kd\u0259n qorxmaq bel\u0259, psixi pozuntudur. Apar\u0131lan t\u0259dqiqatlar g\u00f6st\u0259rir ki, ist\u0259nil\u0259n klinikaya m\u00fcraci\u0259t ed\u0259nl\u0259rin x\u0259st\u0259liyinin 60 faizi psixi pozuntu s\u0259b\u0259bind\u0259ndir. Lakin t\u0259k bizd\u0259 deyil, inki\u015faf etmi\u015f b\u00fct\u00fcn \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 psixiatriyan\u0131n bir dam\u011fas\u0131 var ki, bu tamam yanl\u0131\u015f d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 v\u0259 yanl\u0131\u015f bax\u0131\u015fd\u0131r. Orta \u0259srl\u0259rd\u0259 kils\u0259 qanunlar\u0131n\u0131n h\u00f6km s\u00fcrd\u00fcy\u00fc d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 psixi pozuntusu olanlar\u0131 odda yand\u0131r\u0131r, z\u0259ncirl\u0259yib i\u00e7ind\u0259 cin oldu\u011fu kimi ehtimallar ir\u0259li s\u00fcr\u00fcrd\u00fcl\u0259r. Lakin bir m\u00fcqayis\u0259 deyim, bunu t\u0259l\u0259b\u0259l\u0259rim\u0259 d\u0259 s\u00f6yl\u0259yir\u0259m. XVIII \u0259srin sonunda indi inki\u015faf etmi\u015f Fransada Pinel psixi x\u0259st\u0259l\u0259ri z\u0259ncird\u0259n azad ed\u0259nd\u0259, ist\u0259r Osmanl\u0131 imperiyas\u0131nda, ist\u0259r S\u0259f\u0259vil\u0259rd\u0259, \u015e\u0259rq d\u00fcnyas\u0131nda bel\u0259 x\u0259st\u0259l\u0259ri g\u00fcll\u00fc-\u00e7i\u00e7\u0259kli m\u0259kanlarda h\u0259zin musiqisi s\u0259das\u0131 alt\u0131nda, su il\u0259 m\u00fcalic\u0259 edirdil\u0259r. Bir m\u0259qam\u0131 x\u00fcsusi vur\u011fulamaq ist\u0259rdim ki, d\u00f6vr d\u0259yi\u015fs\u0259 d\u0259, bu x\u0259st\u0259liy\u0259 yana\u015fma d\u0259yi\u015fm\u0259yib.<\/p>\n<p><strong>&#8211; Y\u0259qin ki, u\u015faq psixiatr\u0131 bir q\u0259d\u0259r f\u0259rqlidir&#8230;<\/strong><\/p>\n<p>&#8211; H\u0259r bir sah\u0259 \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus v\u0259 f\u0259rqlidir. Bizim sah\u0259d\u0259 m\u00fcayin\u0259 h\u0259kimin \u00f6z\u00fc, h\u0259kimin savad\u0131, h\u0259kimin t\u0259cr\u00fcb\u0259sidir. Biz \u00e7ox vaxt pasiyent\u0259 toxunmuruq. \u00dcmumi psixiatrik m\u00fcayin\u0259d\u0259 daha \u00e7ox m\u00fc\u0259yy\u0259n m\u0259saf\u0259d\u0259n x\u0259st\u0259nin davran\u0131\u015f\u0131, g\u00f6z t\u0259mas\u0131, \u00fcnsiyy\u0259ti, nitqi, t\u0259f\u0259kk\u00fcr\u00fc, emosiyas\u0131 kimi hallara baxar\u0131q. Daha bir f\u0259rq ondad\u0131r ki, bizim sah\u0259ni dig\u0259r sah\u0259l\u0259rin h\u0259kiml\u0259ri bilmir. Ona g\u00f6r\u0259 ki, psixiatriyada f\u0259rqlilikl\u0259r v\u0259 dinamika \u00e7ox d\u0259yi\u015fir dey\u0259, onu standartla\u015fd\u0131rmaq \u00e7ox zaman m\u00fcmk\u00fcn deyil. M\u0259s\u0259l\u0259n, \u015fizofreniya \u00fcmumi x\u0259st\u0259likdir. Siz y\u00fcz bel\u0259 x\u0259st\u0259 g\u00f6r\u0259 bil\u0259rsiz, lakin onu da g\u00f6r\u0259c\u0259ksiniz ki, onlar he\u00e7 d\u0259 bir-birin\u0259 b\u0259nz\u0259mir. U\u015faq psixiatriyas\u0131n\u0131n spesifikliyi ondad\u0131r ki, biz \u00e7ox \u00f6z\u0259l u\u015faqlarla i\u015fl\u0259yirik. B\u0259z\u0259n inki\u015faf pozuntular\u0131 \u00f6n planda g\u0259lir. Bel\u0259 u\u015faqlar\u0131n valideynl\u0259rinin d\u0259 h\u0259ssasl\u0131\u011f\u0131 \u00e7ox olur. Bir c\u00fcml\u0259 qurark\u0259n, v\u0259ziyy\u0259ti izah ed\u0259rk\u0259n o q\u0259d\u0259r diqq\u0259tli olmaq laz\u0131m g\u0259lir ki, kims\u0259nin q\u0259lbin\u0259 d\u0259ym\u0259y\u0259k. D\u00fczd\u00fcr, buna b\u0259z\u0259n riay\u0259t etm\u0259k olmur. Lakin \u0259n az\u0131ndan bir q\u0259d\u0259r t\u0259cr\u00fcb\u0259 il\u0259, bir q\u0259d\u0259r d\u00fc\u015f\u00fcn\u0259r\u0259k bel\u0259 hallar\u0131 minimuma endirm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131r\u0131q.<\/p>\n<p><strong>&#8211; Y\u0259qin ki, u\u015faqlarda m\u00fc\u0259yy\u0259n ya\u015f h\u0259ddind\u0259 psixoloji pozuntu \u00f6z\u00fcn\u00fc biruz\u0259 verir&#8230;<\/strong><\/p>\n<p>&#8211; Bu hal u\u015faq do\u011fulandan \u00f6z\u00fcn\u00fc g\u00f6st\u0259r\u0259 bilir.<\/p>\n<p><strong>&#8211; Lakin valideyn bunu o zaman bilm\u0259y\u0259 bil\u0259r&#8230;<\/strong><\/p>\n<p>&#8211; Bax\u0131n, 5 ayl\u0131q u\u015faqd\u0131r. B\u00fct\u00fcn g\u00fcn\u00fc a\u011flay\u0131r, yem\u0259k yemir, i\u015ftahadan k\u0259silib, yediyini qusur. Valideyn m\u00fcxt\u0259lif pediatorlar\u0131 g\u0259zdirib. U\u015faqda he\u00e7 n\u0259 a\u015fkarlanmay\u0131b. Burda psixi pozuntuya n\u0259s\u0259 bir s\u0259b\u0259b ola bil\u0259r. D\u0259rind\u0259n ara\u015fd\u0131randa g\u00f6r\u00fcrs\u0259n ki, ya anas\u0131n\u0131 itirib, ya anan\u0131n do\u011fu\u015fdan sonra depressiyas\u0131 yaran\u0131b. Sad\u0259 bir n\u00fcmun\u0259 g\u0259tirdim. U\u015faq hans\u0131 ya\u015fda olursa olsun, pediatrik c\u0259h\u0259td\u0259n s\u0259b\u0259bi bilinm\u0259y\u0259n bir durum varsa, bir psixi pozuntu il\u0259 bu durumun \u0259laq\u0259 ehtimal\u0131 var.<\/p>\n<p><strong>&#8211; Dem\u0259li, u\u015faq b\u00f6y\u00fcd\u00fckc\u0259 psixi poz\u011funlu\u011fu \u00f6z\u00fc il\u0259 da\u015f\u0131y\u0131r&#8230;<\/strong><\/p>\n<p>&#8211; Siz psixi pozuntunu \u00fcmumil\u0259\u015fdirm\u0259yin. Y\u00fczl\u0259rl\u0259 psixi pozuntu var v\u0259 bunlar\u0131n ham\u0131s\u0131 eyni deyil. F\u0259rz ed\u0259k ki, 12 ya\u015fa q\u0259d\u0259r u\u015faqda h\u0259r \u015fey normal olub. Lakin u\u015faq bird\u0259n depressiyaya d\u00fc\u015f\u00fcr. Bu, art\u0131q psixi pozuntudur. M\u00fcalic\u0259 olunur v\u0259 bir daha bel\u0259 hal ba\u015f vermir. \u018fg\u0259r s\u00f6hb\u0259t xroniki bir x\u0259st\u0259likd\u0259n gedirs\u0259, burda v\u0259ziyy\u0259t tamam ba\u015fqad\u0131r. G\u00f6t\u00fcr\u0259k bu g\u00fcn \u0259n m\u0259\u015fhur olan autizmi. U\u015fa\u011f\u0131n h\u0259m autistik spektor pozuntusu var, h\u0259m d\u0259 inki\u015faf l\u0259ngim\u0259si. Bel\u0259 u\u015fa\u011f\u0131n tamam sa\u011falma ehtimal\u0131 \u00e7ox azd\u0131r. Amma u\u015fa\u011f\u0131n intelekti \u00e7ox g\u00fccl\u00fcd\u00fcrs\u0259 v\u0259 yaln\u0131z autizmi varsa, bax, onlar\u0131n tamam sa\u011falma ehtimal\u0131 \u00e7oxdur. Ona g\u00f6r\u0259 \u0259vv\u0259ld\u0259 qeyd etdim ki, h\u0259r psixi pozuntu eyni deyil.<\/p>\n<p><strong>&#8211; H\u0259kim valideyn\u0259 u\u015fa\u011f\u0131n x\u0259st\u0259liyinin \u0259lac\u0131 yoxdur dem\u0259k m\u0259cburiyy\u0259tind\u0259 qalanda&#8230;<\/strong><\/p>\n<p>&#8211; \u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, x\u0259st\u0259liyi gizl\u0259tm\u0259k, onun n\u0259tic\u0259sini bildirm\u0259m\u0259k kimi bir yana\u015fman\u0131 m\u0259n q\u0259bul etmir\u0259m. B\u0259z\u0259n valideyni \u00fczm\u0259m\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn bel\u0259 hallara yol verirl\u0259r, lakin bu, etik bir yana\u015fma deyil. Buna humanizm d\u0259 dey\u0259nl\u0259r var. M\u0259nim n\u0259z\u0259rimd\u0259 bu, eqoizmdir.<\/p>\n<p><strong>&#8211; Bir insan h\u0259yat\u0131n\u0131 xilas etm\u0259k&#8230;<\/strong><\/p>\n<p>&#8211; Bir insan\u0131n h\u0259yat\u0131na toxunub ona fayda verm\u0259yin z\u00f6vq\u00fcn\u00fc he\u00e7 bir maddiyyat, he\u00e7 bir m\u00fckafat qar\u015f\u0131laya bilm\u0259z. Olub ki, ill\u0259rl\u0259 \u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259kdiyim pasiyent sa\u011fal\u0131b, u\u015faq kimi a\u011flam\u0131\u015fam. Ne\u00e7\u0259-ne\u00e7\u0259 valideyn\u0259 demi\u015f\u0259m ki, art\u0131q sa\u011folla\u015fmaq vaxt\u0131 g\u0259lib \u00e7atd\u0131. \u018fslind\u0259 insan bunu \u00f6z\u00fcnd\u0259n bilm\u0259m\u0259lidir. B\u0259zi h\u0259kiml\u0259r d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr ki, x\u0259st\u0259nin m\u00fcalic\u0259sini v\u0259 \u015f\u0259fas\u0131n\u0131 \u00f6z\u00fc edib. Bu, b\u00f6y\u00fck bir yanl\u0131\u015fl\u0131qd\u0131r. H\u0259r zaman pasiyentl\u0259rim\u0259 d\u0259 bu fikrimi deyir\u0259m ki, \u015f\u0259fan\u0131 ver\u0259n Allahd\u0131r. Bizim v\u0259zif\u0259miz o anda, o yerd\u0259 o d\u0259rman\u0131 yazmaqd\u0131r v\u0259 ya o \u0259m\u0259liyyat\u0131 etm\u0259kdir. M\u00fcalic\u0259nin n\u0259tic\u0259sin\u0259 biz qar\u0131\u015fa bilmirik ax\u0131. Bel\u0259 bir deyim var: &#8220;Yax\u015f\u0131 h\u0259kimi, yax\u015f\u0131 d\u0259rman\u0131 pulnan almaq olar, lakin sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131 pul il\u0259 ala bilm\u0259zs\u0259n&#8221;. \u00c7\u00fcnki onu ver\u0259n yaln\u0131z Allahd\u0131r.<\/p>\n<p><strong>&#8211; S\u00f6hb\u0259timiz\u0259 ba\u015flayanda ilk dediyiniz bu oldu: &#8220;La\u00e7\u0131nda do\u011fulmu\u015fam&#8221;. Bir az da La\u00e7\u0131ndan dan\u0131\u015faq&#8230;<\/strong><\/p>\n<p>&#8211; Dediyim kimi, La\u00e7\u0131n m\u0259nim yar\u0131m\u00e7\u0131q qalan u\u015faql\u0131\u011f\u0131md\u0131r. O d\u00f6vrd\u0259 ba\u015f ver\u0259n hadis\u0259l\u0259ri biz ya\u015f qrupunda olanlar daha travmatik ya\u015fad\u0131. B\u00f6y\u00fckl\u0259r b\u0259lli bir m\u00fcdd\u0259t orada ya\u015fam\u0131\u015fd\u0131. Torpa\u011f\u0131n tam\u0131n\u0131-duzunu dadm\u0131\u015fd\u0131lar, l\u0259zz\u0259tini g\u00f6rm\u00fc\u015fd\u00fcl\u0259r, u\u015faqlar da ki\u00e7ik oldu\u011fundan olanlar\u0131 o q\u0259d\u0259r d\u0259rk etmirdil\u0259r. Biz \u00fcz\u00fc g\u0259ncliy\u0259 do\u011fru ged\u0259nl\u0259r h\u0259yat\u0131m\u0131z\u0131n bahar vaxt\u0131nda bel\u0259 bir travman\u0131 ya\u015fad\u0131q. Qa\u015fq\u0131n-k\u00f6\u00e7k\u00fcn h\u0259yat\u0131n\u0131 \u0259n \u00e7ox bizl\u0259r hiss etdik. Bizim qan\u0131m\u0131z\u0131n qaynar vaxt\u0131 idi. Da\u011fa-da\u015fa \u00e7\u0131xmal\u0131yd\u0131q, atdan y\u0131x\u0131lmal\u0131yd\u0131q, bir-birimizl\u0259 deyib-g\u00fclm\u0259li idik, yeri d\u00fc\u015f\u0259nd\u0259 dala\u015fmal\u0131 idik. Amma biz n\u0259 etdik? Qa\u015fq\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcb \u015fiv\u0259miz\u0259 la\u011f ed\u0259nl\u0259 dala\u015fd\u0131q, rayon m\u0259kt\u0259bind\u0259n ayr\u0131l\u0131b \u015f\u0259h\u0259rin m\u0259rk\u0259zind\u0259 oxumal\u0131 olduq v\u0259 daha n\u0259l\u0259r, n\u0259l\u0259r&#8230; \u00c7ox \u015f\u00fck\u00fcr ki, b\u00fct\u00fcn bu \u00e7\u0259tinlikl\u0259ri adlaya bildik, yax\u015f\u0131 dostlar qazand\u0131q, t\u0259k biz yox, b\u00fct\u00fcn \u00f6lk\u0259 o qar\u0131\u015f\u0131q d\u00f6vrd\u0259n s\u0131yr\u0131l\u0131b \u00e7\u0131xa bildi. \u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, m\u0259n d\u00f6vl\u0259tim\u0259, V\u0259t\u0259nimin g\u0259l\u0259c\u0259yin\u0259 h\u0259mi\u015f\u0259 inananlardan olmu\u015fam v\u0259 bunda yan\u0131lmad\u0131\u011f\u0131m\u0131n \u015fahidiy\u0259m. M\u0259n torpaqlar\u0131m\u0131z\u0131n i\u015f\u011faldan azad edilm\u0259sini, La\u00e7\u0131n\u0131n geri qay\u0131tmas\u0131n\u0131 g\u00f6r\u0259n bir insanam. Ke\u00e7mi\u015f el\u0259 oldu\u011fu yerd\u0259 d\u0259 qald\u0131, ora qay\u0131tmaq, h\u0259r \u015feyi qald\u0131\u011f\u0131 yerd\u0259n davam etm\u0259k m\u00fcmk\u00fcn deyil. Bilmir\u0259m, b\u0259lk\u0259 rast\u0131n\u0131za \u00e7\u0131x\u0131b g\u00f6rm\u00fcs\u00fcn\u00fcz, Qa\u00e7q\u0131nkom bel\u0259 bir payla\u015f\u0131m\u0131 etmi\u015fdi: \u0130ki \u015f\u0259kildir, birind\u0259 da\u011f\u0131lm\u0131\u015f, viran edilmi\u015f \u015f\u0259h\u0259rd\u0259 k\u00f6hn\u0259 \u00e7arpay\u0131n\u0131n \u00fcst\u00fcnd\u0259 iki u\u015faq oturub. O birisind\u0259 yeni, \u00e7i\u00e7\u0259kl\u0259n\u0259n La\u00e7\u0131n t\u0259svir olunub v\u0259 orada iki u\u015faq var. Y\u0259ni u\u015faql\u0131\u011f\u0131m\u0131z qay\u0131tmad\u0131, lakin u\u015faqlar\u0131m\u0131z qay\u0131td\u0131lar. Buna \u00e7ox sevinir\u0259m. La\u00e7\u0131n azad olunandan bir il sonra ora getdim. M\u0259n\u0259 o q\u0259d\u0259r k\u00fcsk\u00fcn, o q\u0259d\u0259r q\u0259mgin g\u00f6r\u00fcnd\u00fc ki&#8230; G\u00f6rd\u00fckl\u0259rimd\u0259n \u00e7ox s\u0131x\u0131ld\u0131m, evimizd\u0259n d\u0259 t\u0259bii ki, he\u00e7 n\u0259 qalmam\u0131\u015fd\u0131. \u0130ndi is\u0259 i\u015f\u0131qlar i\u00e7ind\u0259 parlayan La\u00e7\u0131n\u0131 tan\u0131maq bel\u0259, olmur. \u015e\u0259r\u0259f v\u0259 l\u0259yaq\u0259timizi qan\u0131, can\u0131 bahas\u0131na biz\u0259 qaytaran \u015f\u0259hidl\u0259rimiz\u0259 Allahdan daima r\u0259hm\u0259t dil\u0259yir\u0259m. V\u0259t\u0259ni bel\u0259 sev\u0259n o\u011fullarla q\u00fcrr\u0259l\u0259nm\u0259y\u0259 d\u0259y\u0259r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>&#8220;Vicdanl\u0131, savadl\u0131, \u0259xlaql\u0131 h\u0259kim olmaq insan\u0131 m\u0259n\u0259n \u00e7ox yorur&#8221; &#8220;\u0130NFONEWS&#8221; tibb elml\u0259ri \u00fczr\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru, dosent, &#8220;N\u0259f\u0259s&#8221; Psixonevroloji Sa\u011flaml\u0131q M\u0259rk\u0259zinin t\u0259sis\u00e7isi, u\u015faq v\u0259 yeniyetm\u0259 psixiatr\u0131, uzman dr. \u0130kram R\u00fcst\u0259movun &#8220;525-ci&hellip; <\/p>\n","protected":false},"author":14,"featured_media":45302,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_mi_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[5373,11],"tags":[13999,9673,14000],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/45301"}],"collection":[{"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/14"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=45301"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/45301\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":45303,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/45301\/revisions\/45303"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/45302"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=45301"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=45301"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=45301"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}