{"id":47398,"date":"2025-02-05T16:10:11","date_gmt":"2025-02-05T12:10:11","guid":{"rendered":"https:\/\/infonews.az\/?p=47398"},"modified":"2025-02-05T17:36:44","modified_gmt":"2025-02-05T13:36:44","slug":"faktlara-dayanan-tariximiz-kisil%c9%99rin-subh-cagi-yem%c9%99yi-xas","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/infonews.az\/?p=47398","title":{"rendered":"\u201cFaktlara dayanan TAR\u0130X\u0130M\u0130Z\u201d &#8211; Ki\u015fil\u0259rin s\u00fcbh \u00e7a\u011f\u0131 yem\u0259yi XA\u015e"},"content":{"rendered":"<p><span style=\"color: #ffffff;\">\u201cFaktlara dayanan TAR\u0130X\u0130M\u0130Z\u201d &#8211; Ki\u015fil\u0259rin s\u00fcbh \u00e7a\u011f\u0131 yem\u0259yi XA\u015e<\/span><\/p>\n<blockquote><p><strong><a href=\"https:\/\/infonews.az\/?p=47398\"><span style=\"color: #000080;\">&#8220;\u0130NFONEWS&#8221;<\/span> <\/a>&#8211; un \u201cFaktlara dayanan TAR\u0130X\u0130M\u0130Z\u201d layih\u0259sininin bu burax\u0131l\u0131\u015f\u0131 siyasi elml\u0259r \u00fczr\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru, dosent Zaur \u018fliyevin t\u0259qdimat\u0131ndad\u0131r.<\/strong><\/p><\/blockquote>\n<div class=\"xdj266r x11i5rnm xat24cr x1mh8g0r x1vvkbs x126k92a\">\n<div dir=\"auto\"><span style=\"color: #000080;\"><em><strong>XA\u015e hans\u0131 mill\u0259tin m\u0259tb\u0259xin\u0259 aiddir v\u0259 yaranmas\u0131 tarixi<\/strong><\/em><\/span><\/div>\n<\/div>\n<div class=\"x11i5rnm xat24cr x1mh8g0r x1vvkbs xtlvy1s x126k92a\">\n<div dir=\"auto\">Bu g\u00fcn sosial mediada erm\u0259nil\u0259r yeni bir iddia ortaya at\u0131blar. Guya Qafqaz xalqlar\u0131nda orta \u0259srl\u0259rd\u0259n etibar\u0259n m\u0259h\u015fur olan XA\u015e onlar\u0131n m\u0259tb\u0259xin\u0259 aiddir. Bilirsiniz, erm\u0259nil\u0259rin saxta iddialar\u0131 o q\u0259d\u0259r \u00e7oxdur ki, onlara inansaq \u0130sa Pey\u011f\u0259mb\u0259r (s) da ata t\u0259r\u0259fd\u0259n erm\u0259ni, ana t\u0259r\u0259fd\u0259n y\u0259hudidir.<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"x11i5rnm xat24cr x1mh8g0r x1vvkbs xtlvy1s x126k92a\">\n<div dir=\"auto\">H\u0259r zaman tarixi, m\u0259d\u0259niyy\u0259ti v\u0259 m\u0259tb\u0259xi olmayan ki\u00e7ik xalqlar b\u00f6y\u00fck xalqlardan o\u011furluq edirl\u0259r v\u0259 onlar\u0131 \u00f6z\u00fcn\u00fcnk\u00fc edirl\u0259r. B\u00f6y\u00fck xalq is\u0259 m\u0259rh\u0259m\u0259tli davran\u0131r, onlar\u0131n vaxt\u0131nda cavab\u0131n\u0131 vermir. Tam \u0259minlikl\u0259 deyir\u0259m, ist\u0259nil\u0259n zaman da s\u00fcbut ed\u0259r\u0259m ki, Anadoludan tutmu\u015f \u00c7in s\u0259ddin\u0259 q\u0259d\u0259r b\u00fct\u00fcn m\u0259d\u0259niyy\u0259t m\u0259hz Az\u0259rbaycandan yay\u0131l\u0131b v\u0259 bu g\u00fcn d\u0259 \u0130randan tutmu\u015f Turana q\u0259d\u0259r h\u0259r \u015fey bizd\u0259n o\u011furlananlard\u0131r. G\u00fcrc\u00fc v\u0259 erm\u0259nil\u0259r d\u0259 bu co\u011frafiyaya k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcl\u0259nd\u0259n sonra ilk i\u015fl\u0259ri biz\u0259 aid olanlar\u0131 \u00f6yr\u0259nm\u0259k, istifad\u0259 etm\u0259k v\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fck\u00fcl\u0259\u015fdirm\u0259k olub.<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"x11i5rnm xat24cr x1mh8g0r x1vvkbs xtlvy1s x126k92a\">\n<div dir=\"auto\">Ke\u00e7\u0259k XA\u015e-\u0131n \u201cerm\u0259ni\u201d tarixin\u0259.<\/div>\n<div dir=\"auto\">Erm\u0259nil\u0259rin iddias\u0131na g\u00f6r\u0259, Xa\u015f erm\u0259ni v\u0259 g\u00fcrc\u00fc m\u0259tb\u0259xinin elementl\u0259rini t\u0259qdim etm\u0259kl\u0259 \u00f6lk\u0259sinin m\u0259tb\u0259xini daha r\u0259ngar\u0259ng etm\u0259k q\u0259rar\u0131na g\u0259l\u0259n I \u015eah Abbas\u0131n d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 icad edilib. Ba\u015fqa bir versiyaya g\u00f6r\u0259, xa\u015f S\u0259f\u0259vil\u0259r s\u00fclal\u0259si d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 haz\u0131rlan\u0131rd\u0131 v\u0259 I \u015eah Abbas yaln\u0131z bu yem\u0259yi m\u0259\u015fhurla\u015fd\u0131r\u0131b. Guya \u015eah Abbasa XA\u015e-\u0131 bi\u015fir\u0259n \u201cerm\u0259ni a\u015fbaz\u201d olub.<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"x11i5rnm xat24cr x1mh8g0r x1vvkbs xtlvy1s x126k92a\">\n<div dir=\"auto\">El\u0259 XA\u015e s\u00f6z\u00fcn\u00fcn lingivstik anlay\u0131\u015fna baxaq-Xa\u015f s\u00f6z\u00fc o\u011fuz t\u00fcrkc\u0259sind\u0259 olan xa\u015flamaq (bi\u015firm\u0259k, yem\u0259yi qaynatmaq) feilind\u0259n g\u0259lir. T\u00fcrkiy\u0259 t\u00fcrkc\u0259sind\u0259 bu s\u00f6z ha\u015flama, Az\u0259rbaycan t\u00fcrkc\u0259sind\u0259 xa\u015flama, ba\u015fq\u0131rd t\u00fcrkc\u0259sind\u0259 bi\u015fk\u0259n (bi\u015firilg\u0259n), qazax t\u00fcrkc\u0259sind\u0259 pi\u015firilgen (pi\u015fken) et, q\u0131r\u011f\u0131z t\u00fcrkc\u0259sind\u0259 b\u0131\u015fkan et, kaynatkan et, \u00f6zb\u0259k t\u00fcrkc\u0259sind\u0259 diml\u0259m\u0259, tatar t\u00fcrkc\u0259sind\u0259 pi\u015fk\u0259n (pi\u015firilg\u0259n) it, t\u00fcrkm\u0259n t\u00fcrkc\u0259sind\u0259 qaynatma, uy\u011fur t\u00fcrkc\u0259sind\u0259 pi\u015firilg\u0259n qo\u015f \u015f\u0259kill\u0259rind\u0259 i\u015fl\u0259nir.<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"x11i5rnm xat24cr x1mh8g0r x1vvkbs xtlvy1s x126k92a\">\n<div dir=\"auto\">Anadoludan \u00c7in s\u0259ddin\u0259 q\u0259d\u0259r b\u00fct\u00fcn t\u00fcrk xalqlar\u0131nda XA\u015e, Xa\u015flama s\u00f6z\u00fc oldu\u011fu halda Hindistan\u0131n K\u0259lk\u00fctt\u0259 \u0259razisind\u0259n XVII \u0259srd\u0259 \u0130rana v\u0259 ordan da Qafqaza k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcl\u0259n qara\u00e7\u0131 bo\u015fa tayfas\u0131 (indiki erm\u0259nil\u0259r) bu s\u00f6zl\u0259ri n\u0259inki o\u011furlay\u0131blar, indinin \u00f6z\u00fcnd\u0259 d\u0259 T\u00fcrk s\u00f6z\u00fc kimi istifad\u0259 edirl\u0259r.<\/div>\n<div dir=\"auto\"><\/div>\n<div dir=\"auto\"><span style=\"color: #000080;\"><em><strong>XA\u015e kas\u0131b yem\u0259yidir?<\/strong><\/em><\/span><\/div>\n<\/div>\n<div class=\"x11i5rnm xat24cr x1mh8g0r x1vvkbs xtlvy1s x126k92a\">\n<div dir=\"auto\">Uzun m\u00fcdd\u0259tir ki, c\u0259miyy\u0259td\u0259 bel\u0259 bir fikir formala\u015f\u0131b ki, guya XA\u015e kas\u0131b yem\u0259yidir v\u0259 varl\u0131 insanlar heyvan k\u0259sdir\u0259nd\u0259 onun ayaq v\u0259 ba\u015f hiss\u0259l\u0259rini kas\u0131blara veribl\u0259r v\u0259 onlarda bundan yararlan\u0131b XA\u015e-\u0131 k\u0259\u015ff edibl\u0259r. Orta \u0259srl\u0259rd\u0259n bu g\u00fcn\u0259 q\u0259d\u0259r tibb kitablar\u0131nda \u0259n g\u00fccl\u00fc t\u0259sir edici d\u0259rman \u0259v\u0259zedicisi kimi yaz\u0131lan XA\u015e nec\u0259 kas\u0131b yem\u0259yi ola bil\u0259r? Yaxud haz\u0131rlanmas\u0131 bir s\u0259n\u0259t \u0259s\u0259ri olan yem\u0259k v\u0259 onun i\u00e7ind\u0259 olan indiqrentl\u0259r\u0259 kas\u0131b\u0131n \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131 nec\u0259 ola bil\u0259rdi?<\/div>\n<div dir=\"auto\">Bir h\u0259qiq\u0259t var. XA\u015e pulundan v\u0259 var\u0131ndan as\u0131l\u0131 olmayaraq b\u00fct\u00fcn t\u0259b\u0259q\u0259nin yediyi \u0259n sa\u011flam yem\u0259kdir.<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"x11i5rnm xat24cr x1mh8g0r x1vvkbs xtlvy1s x126k92a\">\n<div dir=\"auto\"><\/div>\n<div dir=\"auto\"><span style=\"color: #000080;\"><em><strong>XA\u015e hans\u0131 mill\u0259t\u0259 aiddir?<\/strong><\/em><\/span><\/div>\n<\/div>\n<div class=\"x11i5rnm xat24cr x1mh8g0r x1vvkbs xtlvy1s x126k92a\">\n<div dir=\"auto\">Xa\u015f mal-qaran\u0131n \u0259hlil\u0259\u015fdirildiyi m\u00fcdd\u0259td\u0259n b\u0259ri maldarlar v\u0259 t\u00fcrkl\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n haz\u0131rlanm\u0131\u015f v\u0259 Monqolustandan T\u00fcrkiy\u0259y\u0259 q\u0259d\u0259r Asiyada geni\u015f yay\u0131lm\u0131\u015f yem\u0259kdir. Bunu Kulinariya tarixi haqq\u0131nda &#8211; Antuan Kareme, Kaufman, Trakiyal\u0131 Dionysius t\u0259r\u0259find\u0259n &#8220;Qrammatika s\u0259n\u0259ti\u201d v\u0259 dig\u0259rl\u0259rinin \u0259s\u0259rind\u0259 t\u0259sdiqini tapa bil\u0259rik. Onlar bu yem\u0259yin yarad\u0131clar\u0131 kimi T\u00fcrk xalqlar\u0131n\u0131n oldu\u011funu t\u0259sdiq edir. Erm\u0259nil\u0259rin m\u0259nb\u0259 kimi t\u0259qdim etdiyi Poxlebkinin kitab\u0131 is\u0259 sonradan m\u00fc\u0259llifin bu s\u0259hvi d\u00fcz\u0259ltm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn ikinci n\u0259\u015fr\u0259 t\u0259qdim etm\u0259sind\u0259n sonra 2000-ci ilin 13 aprelind\u0259 evind\u0259 q\u0259tl edilmi\u015f halda tap\u0131l\u0131r. M\u0259hk\u0259m\u0259-tibbi ekspertizan\u0131n r\u0259yin\u0259 g\u00f6r\u0259, ba\u015f\u0131na v\u0259 bo\u011faz\u0131na \u00e7oxsayl\u0131 z\u0259rb\u0259l\u0259rd\u0259n sonra \u00f6l\u00fcb (ASALA d\u0259sti x\u0259tti).<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"x11i5rnm xat24cr x1mh8g0r x1vvkbs xtlvy1s x126k92a\">\n<div dir=\"auto\">T\u00fcrk xalqlar\u0131 k\u0259sdikl\u0259ri heyvanlar\u0131n \u0259ti il\u0259 yana\u015f\u0131 ba\u015f\u0131 v\u0259 ayaqlar\u0131n\u0131 x\u00fcsusi sup (\u015forba) formas\u0131nda bi\u015firm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn xa\u015flay\u0131rd\u0131lar. XA\u015e ad\u0131 da yem\u0259y\u0259 bu s\u0259b\u0259bd\u0259n verilib. Xa\u015flanmaqdan yaranan yem\u0259k. Bu yem\u0259k o q\u0259d\u0259r g\u00fcc verirdi ki, gec\u0259 n\u00f6vb\u0259sind\u0259 ala\u00e7\u0131qlar\u0131 qoruyan \u0259sg\u0259rl\u0259r onu s\u0259h\u0259r\u0259 q\u0259d\u0259r qazanda bi\u015firirl\u0259r v\u0259 s\u0259h\u0259r ail\u0259 bir yerd\u0259 bu yem\u0259yi yeyirdil\u0259r. Ocaq ba\u015f\u0131nda onun bi\u015fm\u0259sini g\u00f6zl\u0259y\u0259n \u0259sg\u0259rl\u0259r bu yem\u0259kd\u0259n sonra \u00f6z n\u00f6vb\u0259l\u0259rini t\u0259hvil verib toxqarna yat\u0131rd\u0131lar.<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"x11i5rnm xat24cr x1mh8g0r x1vvkbs xtlvy1s x126k92a\">\n<div dir=\"auto\">El\u0259 o zamandan XA\u015e-\u0131n s\u0259h\u0259r yeyilm\u0259si ad\u0259t olub.<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"x11i5rnm xat24cr x1mh8g0r x1vvkbs xtlvy1s x126k92a\">\n<div dir=\"auto\">D\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259r zaman\u0131 uzaq s\u0259f\u0259r\u0259 ged\u0259n \u0259sg\u0259rl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn bu yem\u0259yin x\u00fcsusi \u00f6n\u0259mi var idi. \u00c7\u00fcnki s\u0259h\u0259r oba\u015fdan XA\u015e yey\u0259n \u0259sg\u0259r ax\u015fama q\u0259d\u0259r d\u00f6y\u00fc\u015fd\u0259 yorulmurdu. H\u0259tta t\u00fcrkl\u0259r haqq\u0131nda tarixi filml\u0259r \u00e7\u0259k\u0259n \u00e7inlil\u0259r g\u00f6st\u0259rir ki, gec\u0259 n\u00f6vb\u0259d\u0259 duran t\u00fcrk \u0259sg\u0259rl\u0259ri qazana heyvan\u0131n ayaq v\u0259 ba\u015flar\u0131n\u0131 do\u011fray\u0131b at\u0131r v\u0259 s\u0259h\u0259r yeyirdil\u0259r.<\/div>\n<div dir=\"auto\">Yegan\u0259 \u00f6lk\u0259 d\u0259 Az\u0259rbaycand\u0131r ki, XA\u015e qonaql\u0131\u011f\u0131 haqq\u0131nda film \u00e7\u0259kilib. Vaqif Mustafayevin \u201cMusiqili Xa\u015f\u201d d\u00fcnyada yegan\u0259 bu yem\u0259k bar\u0259d\u0259 film say\u0131l\u0131r.<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"x11i5rnm xat24cr x1mh8g0r x1vvkbs xtlvy1s x126k92a\">\n<div dir=\"auto\"><\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u201cFaktlara dayanan TAR\u0130X\u0130M\u0130Z\u201d &#8211; Ki\u015fil\u0259rin s\u00fcbh \u00e7a\u011f\u0131 yem\u0259yi XA\u015e &#8220;\u0130NFONEWS&#8221; &#8211; un \u201cFaktlara dayanan TAR\u0130X\u0130M\u0130Z\u201d layih\u0259sininin bu burax\u0131l\u0131\u015f\u0131 siyasi elml\u0259r \u00fczr\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru, dosent Zaur \u018fliyevin t\u0259qdimat\u0131ndad\u0131r. XA\u015e hans\u0131 mill\u0259tin&hellip; <\/p>\n","protected":false},"author":14,"featured_media":47399,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_mi_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[4,4263,8,11],"tags":[4846,14204,15,14479],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/47398"}],"collection":[{"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/14"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=47398"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/47398\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":47407,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/47398\/revisions\/47407"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/47399"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=47398"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=47398"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=47398"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}