{"id":47470,"date":"2025-02-17T09:35:36","date_gmt":"2025-02-17T05:35:36","guid":{"rendered":"https:\/\/infonews.az\/?p=47470"},"modified":"2025-02-17T09:35:36","modified_gmt":"2025-02-17T05:35:36","slug":"faktlara-dayanan-tariximiz-tarixin-%c9%99n-qorxulu-x%c9%99st%c9%99liyi-yuxu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/infonews.az\/?p=47470","title":{"rendered":"\u201cFaktlara dayanan TAR\u0130X\u0130M\u0130Z\u201d- Tarixin \u0259n qorxulu x\u0259st\u0259liyi-YUXU"},"content":{"rendered":"<p><span style=\"color: #ffffff;\">\u201cFaktlara dayanan TAR\u0130X\u0130M\u0130Z\u201d- Tarixin \u0259n qorxulu x\u0259st\u0259liyi-YUXU<\/span><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter wp-image-47472 size-full\" src=\"https:\/\/infonews.az\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/6960fd31-15a5-45cf-8683-32ea894aefaa.jpeg\" alt=\"\" width=\"628\" height=\"470\" srcset=\"https:\/\/infonews.az\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/6960fd31-15a5-45cf-8683-32ea894aefaa.jpeg 628w, https:\/\/infonews.az\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/6960fd31-15a5-45cf-8683-32ea894aefaa-300x225.jpeg 300w\" sizes=\"(max-width: 628px) 100vw, 628px\" \/><\/p>\n<blockquote><p><strong><a href=\"https:\/\/infonews.az\/?p=47470\"><span style=\"color: #000080;\">&#8220;\u0130NFONEWS&#8221;<\/span><\/a>\u2013 un \u201cFaktlara dayanan TAR\u0130X\u0130M\u0130Z\u201d layih\u0259sininin bu burax\u0131l\u0131\u015f\u0131 siyasi elml\u0259r \u00fczr\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru, dosent Zaur \u018fliyevin t\u0259qdimat\u0131ndad\u0131r.<\/strong><\/p><\/blockquote>\n<p style=\"text-align: center;\"><strong>Tarixin \u0259n qorxulu x\u0259st\u0259liyi &#8211; YUXU<\/strong><\/p>\n<p>2013-c\u00fc ild\u0259 Qazax\u0131standa q\u0259rib\u0259 bir x\u0259st\u0259lik yay\u0131l\u0131r, x\u0259st\u0259liy\u0259 yoluxan insanlar i\u015f yerl\u0259rind\u0259, m\u0259kt\u0259b partas\u0131 arxas\u0131nda yuxuya gedirl\u0259r v\u0259 onlar\u0131 bir ne\u00e7\u0259 sutka \u0259rzind\u0259 oyatmaq olmur. O d\u00f6vrd\u0259 Qazax\u0131stan v\u0259 Rusiya aliml\u0259ri f\u0259al i\u015f aparsa da, x\u0259st\u0259liyin s\u0259b\u0259bini h\u0259l\u0259 d\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n etm\u0259k m\u00fcmk\u00fcn olmay\u0131b. Bununla bel\u0259, tibbi t\u0259dqiqatlar h\u0259min insanlar\u0131n sa\u011flam oldu\u011funu g\u00f6st\u0259rir.<\/p>\n<p>Yuxu x\u0259st\u0259liyi 20-ci \u0259srin \u0259n d\u0259h\u015f\u0259tli epidemiyalar\u0131ndan biridir.<\/p>\n<p>1916-c\u0131 ilin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 Avstriya v\u0259 Fransada yaran\u0131b bu x\u0259st\u0259lik v\u0259 bir il \u0259rzind\u0259 o q\u0259d\u0259r \u00e7ox x\u0259st\u0259 insan oldu ki, bunu art\u0131q epidemiya adland\u0131rmaq olard\u0131. Say\u0131lar\u0131 \u0259vv\u0259lc\u0259 y\u00fczl\u0259rl\u0259, sonra minl\u0259rl\u0259, sonra is\u0259 milyonlarla olan x\u0259st\u0259l\u0259rin anla\u015f\u0131lmaz v\u0259ziyy\u0259ti avropal\u0131 h\u0259kiml\u0259ri \u00e7a\u015f-ba\u015f salm\u0131\u015f idi<\/p>\n<p>Yuxu x\u0259st\u0259liyi kimi tan\u0131nan bu epidemiyan\u0131n \u0259lam\u0259ti insanlar\u0131n saatlarla, g\u00fcnl\u0259r\u0259 yatmas\u0131na s\u0259b\u0259b olurdu v\u0259 pasientl\u0259r \u00e7ox vaxt oyanm\u0131rd\u0131lar.<\/p>\n<p>\u00d6lm\u0259y\u0259nl\u0259r bir ne\u00e7\u0259 h\u0259ft\u0259, h\u0259tta aylar bel\u0259 q\u0259rib\u0259 \u201casma animasiya\u201dda yata bilirdil\u0259r v\u0259 x\u0259st\u0259liyin k\u0259skin m\u0259rh\u0259l\u0259si ke\u00e7\u0259nd\u0259 yen\u0259 d\u0259 normal insanlara ox\u015fam\u0131rd\u0131lar. Onlar art\u0131q gec\u0259-g\u00fcnd\u00fcz yatm\u0131rd\u0131lar, he\u00e7 bir s\u00f6z dem\u0259d\u0259n, he\u00e7 bir duy\u011fu ifad\u0259 etm\u0259d\u0259n h\u0259r\u0259k\u0259tsiz otura bilirdil\u0259r. Oyanandan sonra he\u00e7 biri ba\u015flar\u0131na g\u0259l\u0259nl\u0259ri xat\u0131rlaya bilmirdi.<br \/>\nBu epidemiya elm adamlar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259sl sirr hal\u0131na g\u0259ldi, \u00e7\u00fcnki bu x\u0259st\u0259liyin m\u00fcalic\u0259si h\u0259l\u0259 d\u0259 yoxdur v\u0259 5 milyon insan 1916-1917-ci ill\u0259rd\u0259 yoluxmu\u015f idi.<\/p>\n<p>K\u0259skin fazada olan x\u0259st\u0259l\u0259rd\u0259 \u00f6l\u00fcm nisb\u0259ti 20-40% aras\u0131nda d\u0259yi\u015firdi. \u0130nsanlar \u0259sas\u0259n t\u0259n\u0259ff\u00fcs \u00e7at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131ndan \u00f6l\u00fcrd\u00fcl\u0259r, lakin \u00f6l\u00fcm\u00fcn \u0259sas s\u0259b\u0259bi h\u0259l\u0259 d\u0259 &#8220;yuxu x\u0259st\u0259liyi&#8221; idi.<\/p>\n<p>1923-25-ci ill\u0259rd\u0259 Rusiyaya da g\u0259lib \u00e7atm\u0131\u015f idi. Moskvada, Bak\u0131da, Ki\u015finyov, Kiyev d\u0259 bel\u0259 simptomlar m\u00fc\u015fahid\u0259 edilirdi v\u0259 K\u00f6hn\u0259-Yekatrina x\u0259st\u0259xanas\u0131 m\u00fcalic\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn ayr\u0131lm\u0131\u015f idi v\u0259 \u00e7ox gizli \u015f\u0259kild\u0259 x\u0259st\u0259l\u0259r ora apar\u0131l\u0131rd\u0131. H\u0259r d\u00f6rd n\u0259f\u0259rd\u0259n biri yuxudan ay\u0131la bilmirdi. Professor Mixail Marqulis bu x\u0259st\u0259xana r\u0259hb\u0259ri olaraq t\u0259yin edilmi\u015f idi. R\u0259smi r\u0259q\u0259ml\u0259r 100-d\u0259n \u00e7ox \u00f6l\u00fcm oldu\u011funu yazsa da, bol\u015fevik r\u0259hb\u0259rl\u0259r qalan m\u0259lumatlar\u0131 tam m\u0259xfi \u015frift alt\u0131nda saxlama\u011fa q\u0259rar verir.<\/p>\n<p>X\u0259st\u0259lik 1927-ci il\u0259 q\u0259d\u0259r davam etdi, lakin \u0259n maraql\u0131s\u0131 odur ki, h\u0259kiml\u0259rin s\u0259yi il\u0259 deyil, \u00f6z-\u00f6z\u00fcn\u0259 yox oldu &#8211; g\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi m\u00fc\u0259mmal\u0131 v\u0259 g\u00f6zl\u0259nilm\u0259z \u015f\u0259kild\u0259.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter wp-image-47473 size-full\" src=\"https:\/\/infonews.az\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/a706df3e-d96a-41db-9f64-c8f14a3995a0.jpeg\" alt=\"\" width=\"1020\" height=\"586\" \/><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u201cFaktlara dayanan TAR\u0130X\u0130M\u0130Z\u201d- Tarixin \u0259n qorxulu x\u0259st\u0259liyi-YUXU &#8220;\u0130NFONEWS&#8221;\u2013 un \u201cFaktlara dayanan TAR\u0130X\u0130M\u0130Z\u201d layih\u0259sininin bu burax\u0131l\u0131\u015f\u0131 siyasi elml\u0259r \u00fczr\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru, dosent Zaur \u018fliyevin t\u0259qdimat\u0131ndad\u0131r. Tarixin \u0259n qorxulu x\u0259st\u0259liyi &#8211; YUXU&hellip; <\/p>\n","protected":false},"author":14,"featured_media":47471,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_mi_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[4,4263,8,11],"tags":[4846,14204,14504],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/47470"}],"collection":[{"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/14"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=47470"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/47470\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":47474,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/47470\/revisions\/47474"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/47471"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=47470"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=47470"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=47470"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}