{"id":49443,"date":"2025-11-20T17:01:08","date_gmt":"2025-11-20T13:01:08","guid":{"rendered":"https:\/\/infonews.az\/?p=49443"},"modified":"2025-11-20T17:01:08","modified_gmt":"2025-11-20T13:01:08","slug":"b%c9%99xtiyar-vahabzad%c9%99nin-az%c9%99rbaycan-tarixin%c9%99-tohf%c9%99l%c9%99ri","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/infonews.az\/?p=49443","title":{"rendered":"B\u0259xtiyar Vahabzad\u0259nin Az\u0259rbaycan tarixin\u0259 t\u00f6hf\u0259l\u0259ri"},"content":{"rendered":"<p class=\"article-title\"><span style=\"color: #ffffff\">B\u0259xtiyar Vahabzad\u0259nin Az\u0259rbaycan tarixin\u0259 t\u00f6hf\u0259l\u0259ri<\/span><\/p>\n<blockquote><p><em><strong>B\u0259xtiyar Vahabzad\u0259 yaln\u0131z \u015fair deyildi. O, h\u0259m d\u0259 Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n milli oyan\u0131\u015f\u0131n\u0131 s\u00fcr\u0259tl\u0259ndir\u0259n, onu azadl\u0131q ideyalar\u0131 \u0259traf\u0131nda birl\u0259\u015fdir\u0259n, dilimizin, m\u0259d\u0259niyy\u0259timizin v\u0259 milli kimliyimizin qorunmas\u0131 u\u011frunda daim m\u00fcbariz\u0259 aparan b\u00f6y\u00fck bir \u015f\u0259xsiyy\u0259t idi. Onun yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 t\u0259kc\u0259 poeziyan\u0131n s\u0259rh\u0259dl\u0259ri il\u0259 m\u0259hdudla\u015fm\u0131r; Vahabzad\u0259 h\u0259m milli kimlik, h\u0259m azadl\u0131q ideyas\u0131, h\u0259m d\u0259 ictimai \u015f\u00fcurun oyan\u0131\u015f\u0131 bax\u0131m\u0131ndan Az\u0259rbaycan tarixind\u0259 m\u00fch\u00fcm bir m\u0259rh\u0259l\u0259nin ideoloji dayaqlar\u0131n\u0131 m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndir\u0259n \u015f\u0259xsiyy\u0259t kimi qiym\u0259tl\u0259ndirilir.<\/strong><\/em><\/p><\/blockquote>\n<p><a href=\"https:\/\/infonews.az\/?p=49443\"><span style=\"color: #000080\"><strong>&#8220;\u0130NFONEWS&#8221;<\/strong><\/span><\/a> t\u0259qdim edir.<\/p>\n<p>Sovet ideoloji \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sinin s\u0259rt oldu\u011fu d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 B\u0259xtiyar Vahabzad\u0259 milli kimlik v\u0259 dil m\u0259s\u0259l\u0259sini, t\u00fcrk\u00e7\u00fcl\u00fcy\u00fc c\u0259sar\u0259tl\u0259 g\u00fcnd\u0259m\u0259 g\u0259tir\u0259n ziyal\u0131lar aras\u0131nda \u00f6n s\u0131rada idi. Onun \u201cAna dili\u201d, \u201cG\u00fcl\u00fcstan\u201d, \u201cAz\u0259rbaycan\u201d, \u201cVicdan\u201d, \u201c\u015e\u0259hidl\u0259r\u201d kimi \u0259s\u0259rl\u0259ri xalqda milli oyan\u0131\u015f, tarixi yadda\u015f v\u0259 kimlik duy\u011funu g\u00fccl\u0259ndirmi\u015fdir.<\/p>\n<p>\u201cG\u00fcl\u00fcstan\u201d poemas\u0131 1813-c\u00fc il G\u00fcl\u00fcstan m\u00fcqavil\u0259sinin Az\u0259rbaycan torpaqlar\u0131n\u0131 iki yer\u0259 b\u00f6lm\u0259sinin faci\u0259vi n\u0259tic\u0259l\u0259rini poetik dild\u0259 ifad\u0259 etmi\u015f, Sovet senzuras\u0131nda bel\u0259 milli h\u0259mr\u0259yliyi t\u0259lqin ed\u0259n \u0259h\u0259miyy\u0259tli \u0259s\u0259r kimi tarix\u0259 d\u00fc\u015fm\u00fc\u015fd\u00fcr. \u018fs\u0259r 1959-cu ild\u0259 yaz\u0131lm\u0131\u015f v\u0259 1960-c\u0131 il\u0259 q\u0259d\u0259r \u0259yal\u0259t q\u0259zetind\u0259 \u00e7ap olunmu\u015fdur. Lakin bundan x\u0259b\u0259r tutan Sovet Rusiyas\u0131 d\u0259rhal bu q\u0259zetin n\u0259\u015frini dayand\u0131rm\u0131\u015f. Bununla da sakitl\u0259\u015fm\u0259yib, 1962-ci ild\u0259 Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t Universitetind\u0259n (indiki Bak\u0131 D\u00f6vl\u0259t Universitetind\u0259n) uzaqla\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Amma B\u0259xtiyar Vahabzad\u0259nin t\u0259l\u0259b\u0259l\u0259rinin etiraz\u0131ndan sonra Sovet Rusiyas\u0131 onu akademik m\u0259zuniyy\u0259t\u0259 yollad\u0131qlar\u0131n\u0131 bildirmi\u015f v\u0259 iki il sonra auditoriyaya geri qay\u0131tma\u011f\u0131na icaz\u0259 vermi\u015fl\u0259r.<\/p>\n<p>B\u0259xtiyar Vahabzad\u0259 G\u00fcl\u00fcstan poemas\u0131nda Araz \u00e7ay\u0131n\u0131 h\u0259m yas \u00e7ay\u0131, h\u0259m d\u0259 \u00fcmid \u00e7ay\u0131 adland\u0131r\u0131rd\u0131. Eyni zamanda \u0259s\u0259rind\u0259 qeyd edirdi ki, bu m\u00fcqavil\u0259 s\u0259rh\u0259dl\u0259ri d\u0259yi\u015f\u0259 bil\u0259r, amma insanlar\u0131n q\u0259lbind\u0259, \u00fcr\u0259yind\u0259, dilind\u0259 v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259tind\u0259 olan birliy\u0259 s\u0259rh\u0259d qoya bilm\u0259z. Araza xitab ed\u0259r\u0259k deyirdi:<\/p>\n<p><strong>\u201cAraz, Araz, ay Araz!<br \/>\n<\/strong><strong>M\u0259n s\u0259nd\u0259n ayr\u0131lmaram\u201d\u00a0\u00a0<\/strong><\/p>\n<p>Dil, v\u0259t\u0259n, torpaq, azadl\u0131q kimi m\u0259fhumlar\u0131n poetik m\u0259tnl\u0259r vasit\u0259sil\u0259 qorunmas\u0131 xalqda milli d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259nin canl\u0131 saxlanmas\u0131na m\u00fch\u00fcm t\u0259sir g\u00f6st\u0259rmi\u015fdir. Bu \u0259s\u0259rl\u0259r Az\u0259rbaycan\u0131n tarixi prosesl\u0259rind\u0259 \u2013 x\u00fcsusil\u0259 1980\u20131990-c\u0131 ill\u0259rin milli-azadl\u0131q h\u0259r\u0259kat\u0131nda \u2013 ideoloji baza kimi \u00e7\u0131x\u0131\u015f etmi\u015fdir.<\/p>\n<p>Sovet ideologiyas\u0131 alt\u0131nda milli probleml\u0259ri dil\u0259 g\u0259tirm\u0259k qada\u011fan olsa da, Vahabzad\u0259 simvolik, metaforik, lakin d\u0259rin m\u0259na da\u015f\u0131yan poetik dili il\u0259 xalq\u0131 milli probleml\u0259r\u0259 y\u00f6n\u0259ld\u0259 bilirdi. O, repressiya qorxusuna baxmayaraq, tarixi \u0259dal\u0259tsizlikl\u0259rin t\u0259nqidini, milli ruhun qorunmas\u0131n\u0131, t\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131n birliyi fikrini, ana dilinin qorunmas\u0131 z\u0259rur\u0259tini \u00e7ox vaxt allegorik \u015f\u0259kild\u0259 ifad\u0259 etmi\u015fdir.<\/p>\n<p>Bu yana\u015fma Az\u0259rbaycan tarixind\u0259 milli \u00f6z\u00fcn\u00fcd\u0259rkin davaml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 t\u0259min ed\u0259n \u0259sas intellektual dayaqlardan biri olmu\u015fdur.<\/p>\n<p>1980-ci ill\u0259rin sonlar\u0131nda Az\u0259rbaycan xalq\u0131 Sovet rejiminin t\u0259sirl\u0259rind\u0259n xilas olma\u011fa ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 zaman Vahabzad\u0259nin uzun ill\u0259rdir q\u0259l\u0259m\u0259 ald\u0131\u011f\u0131 fikir v\u0259 ideyalar h\u0259r\u0259kat\u0131n ideoloji \u0259sas\u0131n\u0131 t\u0259\u015fkil etmi\u015fdir.<\/p>\n<p>B\u0259xtiyar Vahabzad\u0259 uzun ill\u0259r Az\u0259rbaycan dilinin statusu v\u0259 qorunmas\u0131 u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259 aparm\u0131\u015f, dilin t\u0259drisi v\u0259 inki\u015faf\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 onlarla m\u0259qal\u0259 v\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015flar etmi\u015fdir.<\/p>\n<p>1995-ci il Konstitusiyas\u0131nda Az\u0259rbaycan dilinin d\u00f6vl\u0259t dili kimi t\u0259sbit olunmas\u0131 prosesind\u0259 onun intellektual v\u0259 ideoloji m\u00f6vqeyi b\u00f6y\u00fck rol oynam\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>V\u0259t\u0259n r\u0259difli q\u0259z\u0259lind\u0259 v\u0259t\u0259n sevgisi, torpaq sevgisi\u00a0 \u00f6z \u0259ksini tapm\u0131\u015fd\u0131. Q\u0259z\u0259lin bir misras\u0131n\u0131 qeyd etm\u0259k ist\u0259rdim.<\/p>\n<p><strong>\u201cV\u0259t\u0259ni sevir\u0259m dey\u0259n \u00e7ox olar,<br \/>\n<\/strong><strong>Dem\u0259y\u0259 n\u0259 var ki, dil yorulmasa?<br \/>\n<\/strong><strong>V\u0259t\u0259n d\u0259 bizim t\u0259k \u00f6l\u0259r, yox olar,<br \/>\n<\/strong><strong>V\u0259t\u0259nin yolunda \u00f6l\u0259n olmasa.\u201d<\/strong><\/p>\n<p>Bu g\u00fcn Vahabzad\u0259nin irsini \u00f6yr\u0259nm\u0259k t\u0259kc\u0259 \u0259d\u0259bi m\u0259s\u0259l\u0259 deyil, h\u0259m d\u0259 milli ruhun, az\u0259rbaycan\u00e7\u0131l\u0131q ideologiyas\u0131n\u0131n davam etdirilm\u0259si dem\u0259kdir. Sonda b\u00f6y\u00fck \u015fairin \u00f6z s\u00f6zl\u0259rini xat\u0131rlamaq yerin\u0259 d\u00fc\u015f\u0259rdi:<\/p>\n<p><strong>\u201cM\u0259n varam, dem\u0259y\u0259 bir V\u0259t\u0259nim var!\u201d<\/strong><\/p>\n<p>Bu v\u0259t\u0259ni ya\u015fadanlar is\u0259 el\u0259 B\u0259xtiyar Vahabzad\u0259 kimi \u00f6lm\u0259z \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259rdir. B\u0259xtiyar Vahabzad\u0259 milli yadda\u015f\u0131n qoruyucusu idi. Onun yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n ke\u00e7diyi yolun poetik salnam\u0259sidir. O, v\u0259t\u0259nin a\u011fr\u0131lar\u0131n\u0131, mill\u0259tin sars\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131, haqq m\u00fcbariz\u0259sini yaln\u0131z hiss etm\u0259kl\u0259 kifay\u0259tl\u0259nmirdi, h\u0259m d\u0259 bu ger\u00e7\u0259klikl\u0259ri c\u0259sar\u0259tl\u0259 ifad\u0259 edirdi.<\/p>\n<p>Qaraba\u011f problemi yenid\u0259n alovland\u0131\u011f\u0131 zaman Vahabzad\u0259 susmad\u0131, susa bilm\u0259di. O, \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 Qaraba\u011f\u0131n \u0259z\u0259li Az\u0259rbaycan torpa\u011f\u0131 oldu\u011funu, xalq\u0131m\u0131z\u0131n bu b\u00f6lg\u0259 il\u0259 tarixi ba\u011flar\u0131n\u0131, m\u0259d\u0259ni irsini v\u0259 \u0259razi b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fcm\u00fcz\u00fcn pozulmas\u0131n\u0131n yaratd\u0131\u011f\u0131 faci\u0259l\u0259ri c\u0259sar\u0259tl\u0259 q\u0259l\u0259m\u0259 ald\u0131. Bununla da \u015fairin poeziyas\u0131nda Qaraba\u011f t\u0259kc\u0259 co\u011frafi m\u0259kan deyil, h\u0259m d\u0259 milli kimliyin, tarixi yadda\u015f\u0131n, m\u0259n\u0259vi b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fcn r\u0259mzi kimi t\u0259qdim olunurdu.<\/p>\n<p>Onun m\u0259\u015fhur \u00e7\u0131x\u0131\u015flar\u0131, tribunadan s\u0259sl\u0259ndirdiyi fikirl\u0259r, beyn\u0259lxalq t\u0259dbirl\u0259rd\u0259 qald\u0131rd\u0131\u011f\u0131 probleml\u0259r Qaraba\u011f h\u0259qiq\u0259tl\u0259rinin d\u00fcnya ictimaiyy\u0259tin\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131lmas\u0131na m\u00fch\u00fcm t\u00f6hf\u0259 vermi\u015fdir. Vahabzad\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n haqq s\u0259sini poetik s\u00f6zl\u0259, m\u00fcbariz ruhla, qeyr\u0259tli duru\u015fla m\u00fcdafi\u0259 ed\u0259n ziyal\u0131 n\u00fcmun\u0259si idi. O, deyirdi:<\/p>\n<p><strong>\u201cV\u0259t\u0259n yaras\u0131 m\u0259nim yaramd\u0131r. Bu yaraya bigan\u0259 qalan \u00f6z can\u0131na bigan\u0259dir.\u201d\u00a0<\/strong>Bu s\u00f6zl\u0259r onun h\u0259yat m\u00f6vqeyinin \u0259n dol\u011fun ifad\u0259sidir. Bu g\u00fcn Qaraba\u011f azadd\u0131r, Az\u0259rbaycan\u0131n m\u00fcz\u0259ff\u0259r ordusu torpaqlar\u0131m\u0131z\u0131 i\u015f\u011faldan azad edib. Bu q\u0259l\u0259b\u0259 h\u0259m d\u0259 Vahabzad\u0259 kimi xalq\u0131n\u0131 sev\u0259n ziyal\u0131lar\u0131n ill\u0259rl\u0259 xalq\u0131n ruhunda ya\u015fatd\u0131\u011f\u0131 milli dir\u0259ni\u015fin m\u0259ntiqi n\u0259tic\u0259sidir. Onun ideyalar\u0131, milli qeyr\u0259ti a\u015f\u0131layan misralar\u0131 g\u0259nc n\u0259slin v\u0259t\u0259np\u0259rv\u0259rlik ruhunun formala\u015fmas\u0131nda bu g\u00fcn d\u0259 b\u00f6y\u00fck \u0259h\u0259miyy\u0259t da\u015f\u0131y\u0131r. B\u0259xtiyar Vahabzad\u0259 Qaraba\u011f h\u0259qiq\u0259tl\u0259rinin m\u00fcdafi\u0259\u00e7isi olmaqla h\u0259m d\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n milli m\u00fcbariz\u0259 tarixinin silinm\u0259z simvollar\u0131ndan birin\u0259 \u00e7evrilmi\u015fdir.<\/p>\n<figure id=\"attachment_49445\" aria-describedby=\"caption-attachment-49445\" style=\"width: 150px\" class=\"wp-caption alignleft\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-49445 size-thumbnail\" src=\"https:\/\/infonews.az\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/cemile-hesenova-150x150.jpg\" alt=\"\" width=\"150\" height=\"150\" \/><figcaption id=\"caption-attachment-49445\" class=\"wp-caption-text\">\u00a0<\/figcaption><\/figure>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><em><strong>Dosent C\u0259mil\u0259 Vaqif q\u0131z\u0131 H\u018fS\u018fNOVA<\/strong><\/em><\/p>\n<p><em><strong>Tarix \u00fczr\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru<\/strong><\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>B\u0259xtiyar Vahabzad\u0259nin Az\u0259rbaycan tarixin\u0259 t\u00f6hf\u0259l\u0259ri B\u0259xtiyar Vahabzad\u0259 yaln\u0131z \u015fair deyildi. O, h\u0259m d\u0259 Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n milli oyan\u0131\u015f\u0131n\u0131 s\u00fcr\u0259tl\u0259ndir\u0259n, onu azadl\u0131q ideyalar\u0131 \u0259traf\u0131nda birl\u0259\u015fdir\u0259n, dilimizin, m\u0259d\u0259niyy\u0259timizin v\u0259 milli kimliyimizin qorunmas\u0131 u\u011frunda&hellip; <\/p>\n","protected":false},"author":14,"featured_media":49444,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_mi_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[4,11,3],"tags":[14891,4848,15],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/49443"}],"collection":[{"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/14"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=49443"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/49443\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":49446,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/49443\/revisions\/49446"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/49444"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=49443"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=49443"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=49443"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}