{"id":49849,"date":"2025-12-19T16:40:53","date_gmt":"2025-12-19T12:40:53","guid":{"rendered":"https:\/\/infonews.az\/?p=49849"},"modified":"2025-12-19T16:42:43","modified_gmt":"2025-12-19T12:42:43","slug":"bamsi-beyr%c9%99kd%c9%99n-korogluya-q%c9%99d%c9%99r-turk-dunyasinin-bolunm%c9%99z-dastan-z%c9%99nciri","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/infonews.az\/?p=49849","title":{"rendered":"\u201cBams\u0131 Beyr\u0259k\u201dd\u0259n \u201cKoro\u011flu\u201dya q\u0259d\u0259r \u2013 T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131n b\u00f6l\u00fcnm\u0259z dastan z\u0259nciri"},"content":{"rendered":"<p class=\"entry-title\"><span style=\"color: #ffffff\">\u201cBams\u0131 Beyr\u0259k\u201dd\u0259n \u201cKoro\u011flu\u201dya q\u0259d\u0259r \u2013 T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131n b\u00f6l\u00fcnm\u0259z dastan z\u0259nciri<\/span><\/p>\n<blockquote><p>\u201cKitabi-D\u0259d\u0259 Qorqud\u201d, \u201cAlpam\u0131\u015f\u201d v\u0259 \u201cKoro\u011flu\u201d kimi m\u00f6ht\u0259\u015f\u0259m eposlar ortaq t\u00fcrk epik \u0259n\u0259n\u0259sinin m\u00fcxt\u0259lif co\u011frafiyalarda yaranm\u0131\u015f, lakin eyni d\u00fcnyag\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc v\u0259 m\u0259n\u0259vi kodlar\u0131 da\u015f\u0131yan parlaq n\u00fcmun\u0259l\u0259ridir. \u201cAlpam\u0131\u015f\u201d dastan\u0131 \u00f6zb\u0259k, qazax, qaraqalpaq, tacik, ba\u015fq\u0131rd, tatar v\u0259 s. aras\u0131nda geni\u015f yay\u0131lm\u0131\u015f q\u0259hr\u0259manl\u0131q dastan\u0131 v\u0259 na\u011f\u0131l\u0131d\u0131r. \u201cAlpam\u0131\u015f\u201d dastan\u0131n\u0131n \u0259sas\u0259n d\u00f6rd variant\u0131 vard\u0131r: Kunqrat (\u00f6zb\u0259k, qaraqalpaq, qazax), O\u011fuz (\u201cBams\u0131 Beyr\u0259k\u201d), Altay (\u201cAl\u0131p-Mana\u015f\u201d ), q\u0131p\u00e7aq (ba\u015fq\u0131rd, qazax, tatar variantlar\u0131) daxildir. Variantlar aras\u0131ndak\u0131 m\u00f6vcud f\u0259rq dastan\u0131n yaranma, formala\u015fma vaxt\u0131 v\u0259 yeri il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r.<\/p><\/blockquote>\n<p><a href=\"https:\/\/infonews.az\/?p=49849\"><span style=\"color: #000080\"><strong>&#8220;\u0130NFONEWS&#8221;<\/strong><\/span> <\/a>AZ\u018fRTAC -\u0131n &#8220;T\u00fcrk xalqlar\u0131n\u0131n folkloru, ad\u0259t-\u0259n\u0259n\u0259l\u0259ri v\u0259 m\u0259d\u0259ni irsin\u0259 h\u0259sr olunan yaz\u0131lar silsil\u0259si&#8221; -n\u0259 istinad\u0259n x\u0259b\u0259r verir ki, bunu Bak\u0131 D\u00f6vl\u0259t Universitetinin Az\u0259rbaycan \u015fifahi xalq \u0259d\u0259biyyat\u0131 kafedras\u0131n\u0131n dosenti, filologiya elml\u0259ri namiz\u0259di M\u0259h\u0259mm\u0259d M\u0259mm\u0259dov bildirib.<\/p>\n<p>Onun s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, O\u011fuz variant\u0131 \u201cBams\u0131 Beyr\u0259k\u201dd\u0259 t\u00fcrk tarixinin \u0259ski \u00e7a\u011flar\u0131 il\u0259 s\u0259sl\u0259\u015f\u0259n motivl\u0259r onu \u201cAlpam\u0131\u015f\u201d\u0131n qalan variantlar\u0131ndan f\u0259rql\u0259ndirir. \u201cQam B\u00f6r\u0259nin o\u011flu Bams\u0131 Beyr\u0259k boyu\u201d il\u0259 \u201cAlpam\u0131\u015f\u201d eposu aras\u0131nda s\u00fcjet ox\u015farl\u0131\u011f\u0131 m\u00fcbahis\u0259sizdir. H\u0259r iki abid\u0259d\u0259 h\u0259tta q\u0259hr\u0259manlar\u0131n taleyi d\u0259 bir-birin\u0259 b\u0259nz\u0259yir. Onun s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, \u201cKitabi-D\u0259d\u0259 Qorqud\u201dun \u201cBayb\u00f6r\u0259nin o\u011flu Bams\u0131 Beyr\u0259k\u201d boyu il\u0259 \u201cAlpam\u0131\u015f\u201d dastan\u0131 aras\u0131nda bir s\u0131ra m\u00fch\u00fcm b\u0259nz\u0259rlikl\u0259r m\u00f6vcuddur. H\u0259r iki eposda \u201c\u018fr arvad\u0131n\u0131n toyunda\u201d v\u0259 ya \u201cNi\u015fanl\u0131n\u0131n \u00f6z ni\u015fanl\u0131s\u0131n\u0131n toyunda\u201d motivi \u0259sas s\u00fcjet x\u0259ttin\u0259 \u00e7evrilir: H\u0259m \u201cAlpam\u0131\u015f\u201dda, h\u0259m d\u0259 \u201cBams\u0131 Beyr\u0259k\u201d boyunda q\u0259hr\u0259manlar m\u00f6c\u00fcz\u0259li \u015f\u0259kild\u0259, dua v\u0259 uzun \u00f6vlad h\u0259sr\u0259tind\u0259n sonra d\u00fcnyaya g\u0259lir, g\u00f6b\u0259kk\u0259sm\u0259 ni\u015fanl\u0131s\u0131 il\u0259 evl\u0259nm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn a\u011f\u0131r s\u0131naqlardan ke\u00e7ir, x\u0259yan\u0259t n\u0259tic\u0259sind\u0259 \u0259sir d\u00fc\u015f\u00fcrl\u0259r. Alpam\u0131\u015f yeddi il, Bams\u0131 Beyr\u0259k is\u0259 on alt\u0131 il zindanda qal\u0131r, bu m\u00fcdd\u0259t \u0259rzind\u0259 onlar \u201c\u00f6l\u00fc\u201d say\u0131l\u0131r, bu yanl\u0131\u015f x\u0259b\u0259r sevdikl\u0259rin\u0259 d\u0259rin k\u0259d\u0259r ya\u015fad\u0131r. H\u0259r iki dastanda h\u0259m Ban\u0131\u00e7i\u00e7\u0259k, h\u0259m d\u0259 Bar\u00e7\u0131n \u0259r\u0259 verilm\u0259 x\u0259b\u0259rini q\u0259hr\u0259manlara \u00e7atd\u0131r\u0131r, q\u0259hr\u0259man d\u00fc\u015fm\u0259n q\u0131z\u0131n\u0131n k\u00f6m\u0259yi il\u0259 zindandan qurtulur, sadiq, \u201ct\u00fclpar\u201d xarakterli atlar\u0131n\u0131n belind\u0259 v\u0259t\u0259n\u0259 d\u00f6n\u00fcr, cildd\u0259yi\u015fm\u0259 motivi fonunda \u00f6z yurduna tan\u0131nmaz halda qay\u0131d\u0131r; \u0259vv\u0259lc\u0259 bac\u0131s\u0131, \u00e7obanlar, yaxud yax\u0131n adamlar\u0131 onlar\u0131 tan\u0131masa da, m\u00fc\u0259yy\u0259n i\u015far\u0259l\u0259r \u2013 Alpam\u0131\u015f\u0131n \u00e7iyinl\u0259rind\u0259ki \u201c\u015eah\u0131 M\u0259rdan\u0131n be\u015f barmaq ni\u015fan\u0131\u201d kimi detallar h\u0259qiq\u0259ti \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131xar\u0131r. Bams\u0131 Beyr\u0259k d\u0259, Alpam\u0131\u015f da \u00f6z sevdikl\u0259rinin toyuna tan\u0131nmaz halda g\u0259lir, oxatma yar\u0131\u015f\u0131nda i\u015ftirak edir, sevgilil\u0259rin\u0259 eyhamla \u00f6z g\u0259li\u015fl\u0259rini bildirir v\u0259 sonda a\u015fiq il\u0259 m\u0259\u015fuq\u0259nin qovu\u015fmas\u0131 il\u0259 s\u00fcjet tamamlan\u0131r. N\u0259hay\u0259t h\u0259m \u0259sirlikd\u0259n, h\u0259m d\u0259 ayr\u0131l\u0131qdan do\u011fan faci\u0259 xo\u015f sonluqla bitir. Beyr\u0259yin atas\u0131n\u0131n ad\u0131 kimi Alpam\u0131\u015f\u0131n da atas\u0131n\u0131n ad\u0131 Bayb\u00f6r\u0259dir. Bams\u0131-Alpam\u0131\u015f (Al\u0131p-Mana\u015f), Ban\u0131\u00e7i\u00e7\u0259k-Bar\u00e7\u0131n adlar\u0131nda da ox\u015farl\u0131q var.<\/p>\n<p>M\u0259h\u0259mm\u0259d M\u0259mm\u0259dov qeyd edib ki, \u201cAlpam\u0131\u015f\u201d il\u0259 \u201cKoro\u011flu\u201d dastanlar\u0131n\u0131n ortaq c\u0259h\u0259tl\u0259ri d\u0259 t\u00fcrk epik d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259sinin b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fcn\u00fc ayd\u0131n g\u00f6st\u0259rir. H\u0259r iki \u0259s\u0259rin m\u0259rk\u0259zind\u0259 fiziki g\u00fcc\u00fc, c\u0259sar\u0259ti, m\u00fcbarizlik ruhu il\u0259 se\u00e7il\u0259n xalq q\u0259hr\u0259man\u0131 dayan\u0131r: Alpam\u0131\u015f \u00f6z elini, tayfas\u0131n\u0131 qoruyan igiddirs\u0259, Koro\u011flu z\u00fclm\u0259, yadellil\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 m\u00fcbariz\u0259 aparan, zal\u0131m xan v\u0259 b\u0259yl\u0259r\u0259, \u0259dal\u0259tsiz hakimiyy\u0259t\u0259 qar\u015f\u0131 \u00e7\u0131xan xalq q\u0259hr\u0259man\u0131d\u0131r. H\u0259r iki obraz xalq\u0131n azadl\u0131q, \u0259dal\u0259t, g\u00fcc v\u0259 m\u0259rdlik ideallar\u0131n\u0131 t\u0259c\u0259ss\u00fcm etdirir. Dastanlarda at kultu ayr\u0131ca \u00f6n\u0259m da\u015f\u0131y\u0131r: Alpam\u0131\u015f\u0131n Bay\u00e7\u0131bar\u0131 \u0259vv\u0259l z\u0259if v\u0259 xall\u0131 g\u00f6r\u00fcns\u0259 d\u0259, sonradan h\u0259qiqi \u201ct\u00fclpar\u201d, qanadl\u0131 q\u0259hr\u0259man at\u0131na \u00e7evrilir; Koro\u011flunun Q\u0131rat\u0131 is\u0259 f\u00f6vq\u0259lad\u0259 g\u00fcc\u0259 malik, sahibini bir bax\u0131\u015fdan anlayan, d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rin taleyini d\u0259yi\u015f\u0259n varl\u0131q kimi t\u0259qdim olunur.<\/p>\n<p>Alim vur\u011fulay\u0131b ki, ail\u0259 v\u0259 sevgi motivl\u0259ri d\u0259 h\u0259r iki dastanda q\u0259hr\u0259manlar\u0131n m\u0259n\u0259vi ucal\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6n plana \u00e7\u0131xar\u0131r: Alpam\u0131\u015f Baysar\u0131n\u0131n q\u0131z\u0131 Bar\u00e7\u0131n u\u011frunda, Koro\u011flu is\u0259 xotkar q\u0131z\u0131 Nigar namin\u0259 m\u00fcbariz\u0259 apar\u0131r. Onlar t\u0259kc\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015f meydan\u0131nda deyil, m\u0259n\u0259vi se\u00e7iml\u0259rind\u0259 d\u0259 s\u0259daq\u0259t, m\u0259rdlik v\u0259 insanp\u0259rv\u0259rlik n\u00fcmun\u0259si g\u00f6st\u0259rirl\u0259r. Alpam\u0131\u015f da, Koro\u011flu da z\u00fclm alt\u0131nda \u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259k\u0259n kas\u0131blar\u0131n, kims\u0259sizl\u0259rin m\u00fcdafi\u0259\u00e7isi, c\u0259miyy\u0259td\u0259 \u0259dal\u0259ti b\u0259rpa etm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fan xilaskar obrazlar kimi qavran\u0131l\u0131r. A\u015f\u0131q-bax\u015f\u0131 \u0259n\u0259n\u0259si il\u0259 y\u00fczill\u0259r boyu saz, qopuz v\u0259 ya d\u00fctar\u0131n m\u00fc\u015fayi\u0259til\u0259 a\u011f\u0131zdan-a\u011f\u0131za ke\u00e7\u0259n bu dastanlar zamanla m\u00fcxt\u0259lif variantlarda ya\u015fad\u0131laraq, t\u00fcrk xalqlar\u0131n\u0131n ortaq yadda\u015f\u0131n\u0131 formala\u015fd\u0131r\u0131b. Koro\u011flu h\u0259m c\u0259ngav\u0259r, h\u0259m d\u0259 sazda ustal\u0131qla ifa ed\u0259n s\u0259n\u0259tkar-a\u015f\u0131q kimi t\u0259qdim olunur; Alpam\u0131\u015f is\u0259 fiziki g\u00fcc\u00fc il\u0259 yana\u015f\u0131, y\u00fcks\u0259k \u0259xlaq v\u0259 xalq hikm\u0259tinin da\u015f\u0131y\u0131c\u0131s\u0131 kimi yadda qal\u0131r. Bu b\u0259nz\u0259rlikl\u0259r \u201cKitabi-D\u0259d\u0259 Qorqud\u201d, \u201cAlpam\u0131\u015f\u201d v\u0259 \u201cKoro\u011flu\u201dnun eyni epik \u0259n\u0259n\u0259nin m\u00fcxt\u0259lif qollar\u0131n\u0131 t\u0259\u015fkil etdiyini, ortaq t\u00fcrk m\u0259d\u0259niyy\u0259t m\u0259kan\u0131n\u0131n ayr\u0131lmaz par\u00e7as\u0131 oldu\u011funu bir daha s\u00fcbut edir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u201cBams\u0131 Beyr\u0259k\u201dd\u0259n \u201cKoro\u011flu\u201dya q\u0259d\u0259r \u2013 T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131n b\u00f6l\u00fcnm\u0259z dastan z\u0259nciri \u201cKitabi-D\u0259d\u0259 Qorqud\u201d, \u201cAlpam\u0131\u015f\u201d v\u0259 \u201cKoro\u011flu\u201d kimi m\u00f6ht\u0259\u015f\u0259m eposlar ortaq t\u00fcrk epik \u0259n\u0259n\u0259sinin m\u00fcxt\u0259lif co\u011frafiyalarda yaranm\u0131\u015f, lakin eyni d\u00fcnyag\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc v\u0259 m\u0259n\u0259vi&hellip; <\/p>\n","protected":false},"author":14,"featured_media":49853,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_mi_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[4,10,11],"tags":[14556,15,15079,15078],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/49849"}],"collection":[{"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/14"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=49849"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/49849\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":49851,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/49849\/revisions\/49851"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/49853"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=49849"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=49849"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=49849"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}