{"id":50204,"date":"2026-01-29T12:17:02","date_gmt":"2026-01-29T08:17:02","guid":{"rendered":"https:\/\/infonews.az\/?p=50204"},"modified":"2026-01-29T12:44:21","modified_gmt":"2026-01-29T08:44:21","slug":"bu-dilin-dasiyici-yazicisi-olaraq-afaq-m%c9%99sud","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/infonews.az\/?p=50204","title":{"rendered":"&#8220;&#8230;bu dilin da\u015f\u0131y\u0131c\u0131 yaz\u0131\u00e7\u0131s\u0131 olaraq &#8230;&#8221; &#8211; Afaq M\u0259sud"},"content":{"rendered":"<p><span style=\"color: #ffffff\">&#8220;&#8230;bu dilin da\u015f\u0131y\u0131c\u0131 yaz\u0131\u00e7\u0131s\u0131 olaraq &#8230;&#8221; &#8211; Afaq M\u0259sud<\/span><\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/infonews.az\/?p=50204\"><span style=\"color: #000080\"><strong>&#8220;\u0130NFONEWS&#8221;<\/strong><\/span><\/a> Xalq yaz\u0131\u00e7\u0131s\u0131 Afaq M\u0259sudla &#8220;Kulis.az&#8221; Sevinc M\u00fcrv\u0259tq\u0131z\u0131n\u0131n m\u00fcsahib\u0259sini t\u0259qdim edir.<\/p>\n<p><strong>&#8211; Siz \u018fli V\u0259liyev, M\u0259sud \u018flio\u011flu kimi b\u00f6y\u00fck \u0259d\u0259biyyat adamlar\u0131n\u0131n ail\u0259sind\u0259 yeti\u015fmisiniz. Ail\u0259nizd\u0259ki \u0259d\u0259biyyat auras\u0131 bar\u0259d\u0259 dan\u0131\u015fma\u011f\u0131n\u0131z\u0131 ist\u0259rdik. U\u015faql\u0131q v\u0259 g\u0259nclik ill\u0259rinizd\u0259n yadda\u015f\u0131n\u0131zda \u0259n \u00e7ox qalan xatir\u0259l\u0259r hans\u0131lard\u0131r?<\/strong><\/p>\n<p>&#8211; Yadda\u015f\u0131mda ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259 Az\u0259rbaycan dilin\u0259 olan h\u0259ssas m\u00fcnasib\u0259t, dilin kult m\u00f6vzu kimi daim g\u00fcnd\u0259md\u0259 olmas\u0131, bizim evd\u0259 v\u0259 o d\u00f6vrl\u0259r babam\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 &#8220;\u00c7kalov 15&#8221; \u00fcnvanl\u0131 q\u0259dim m\u0259nzild\u0259 ke\u00e7iril\u0259n y\u00fcks\u0259k yarad\u0131c\u0131 enerjili m\u0259clisl\u0259r, orada s\u0259sl\u0259n\u0259n fikirl\u0259r, oxunan mahn\u0131lar, s\u00f6yl\u0259n\u0259n \u015feirl\u0259r, \u0130lyas \u018ff\u0259ndiyev, Niyazi, Mirc\u0259lal, Qara Qarayev, Mehdi H\u00fcseyn, M\u0259mm\u0259d C\u0259f\u0259r, Tofiq Kaz\u0131mov, \u0130sa H\u00fcseynov, \u0130smay\u0131l \u015e\u0131xl\u0131, Xudu M\u0259mm\u0259dov kimi elm, s\u0259n\u0259t v\u0259 \u0259d\u0259biyyat korifeyl\u0259rinin \u00fczl\u0259ri, g\u00fcl\u00fc\u015f s\u0259sl\u0259ri qal\u0131b. M\u0259n atam\u0131 9-cu sinifd\u0259 oxudu\u011fum ill\u0259r itirmi\u015f\u0259m v\u0259 h\u0259min o atmosfer atamla birlikd\u0259 yoxa \u00e7\u0131x\u0131b. Bu, t\u0259xmin\u0259n ecazkar s\u0259sl\u0259r v\u0259 r\u0259ng \u00e7alarlar\u0131 dolu, m\u00f6ht\u0259\u015f\u0259m s\u00f6z v\u0259 s\u0259n\u0259t karnaval\u0131ndan bird\u0259n-bir\u0259 s\u0259ssiz, \u015f\u0259ffaf tarazs\u0131zl\u0131\u011fa d\u00fc\u015fm\u0259y\u0259 b\u0259nz\u0259r anla\u015f\u0131lmaz bir hal idi. V\u0259 n\u0259 q\u0259d\u0259r q\u0259rib\u0259 d\u0259 olsa, dediyiniz h\u0259min o auradan \u00e7ox, yad\u0131mda qalan, m\u0259hz h\u0259min tarazs\u0131zl\u0131q hal\u0131d\u0131r ki, h\u0259l\u0259 d\u0259 davam etm\u0259kd\u0259dir.<\/p>\n<p><strong>&#8211; Afaq M\u0259sudun qorxdu\u011fu n\u0259s\u0259, kims\u0259 varm\u0131?<\/strong><\/p>\n<p>&#8211; Des\u0259m ki, he\u00e7 kimd\u0259n v\u0259 he\u00e7 n\u0259d\u0259n qorxmuram, bu bir q\u0259d\u0259r sovet d\u00f6n\u0259minin \u0259d\u0259bi q\u0259hr\u0259manlar\u0131n\u0131n saxta izharlar\u0131na b\u0259nz\u0259y\u0259c\u0259k. Y\u0259ni d\u0259qiq \u00fcnvan\u0131, ya s\u0259b\u0259bi olan el\u0259 bir total qorxum yoxdur. \u018flb\u0259tt\u0259, yar\u0131qaran\u0131q tind\u0259n q\u0259fil s\u0131\u00e7ray\u0131\u015fla \u00e7\u0131x\u0131b \u00fcst\u00fcm\u0259 at\u0131lan kimin, ya n\u0259yins\u0259 yarada bil\u0259c\u0259yi \u015f\u0259rti refleks qorxular\u0131n\u0131, yaxud m\u0259ni h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259nm\u0259d\u0259n, fiziki v\u0259 ruhi aktivlikd\u0259n saxlaya bil\u0259c\u0259k h\u0259r hans\u0131 s\u0259b\u0259b v\u0259 n\u0259sn\u0259l\u0259ri \u00e7\u0131xmaq \u015f\u0259rti il\u0259. Allah qorxusuna g\u0259linc\u0259, bel\u0259 bir qorxum da yoxdur v\u0259 he\u00e7 vaxt da o s\u0259b\u0259bd\u0259n olmay\u0131b ki, Onu h\u0259r zaman \u0259n yax\u0131n\u0131mda d\u0259ril\u0259n tan\u0131\u015f, m\u0259hr\u0259m n\u0259f\u0259s kimi duymu\u015fam. U\u015faq ya\u015flar\u0131mda bu n\u0259f\u0259si valideyinl\u0259rimin qay\u011f\u0131s\u0131, sonrak\u0131 ill\u0259r dostlar\u0131m\u0131n, yax\u0131nlar\u0131m\u0131n sevgi-r\u0259\u011fb\u0259ti bils\u0259m d\u0259, bir m\u00fcdd\u0259td\u0259n sonra bunun, Allaha s\u0131x ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131m, Onun m\u0259n\u0259 olan h\u00fcdudsuz sevgisi oldu\u011funu anlam\u0131\u015fam. Bu, \u00f6z\u00fcn\u00fc a\u011f\u0131las\u0131\u011fmaz hadis\u0259l\u0259rl\u0259, m\u0259qam v\u0259 situasiyalarla biruz\u0259 ver\u0259n el\u0259 bir sabit v\u0259 t\u0259m\u0259nnas\u0131z sevgidir ki, onunla ba\u011fl\u0131 \u0259s\u0259r d\u0259 yazm\u0131\u015fam &#8211; \u201cO m\u0259ni sevir\u201d.<\/p>\n<p><strong>&#8211; Az\u0259rbaycanda qad\u0131n yaz\u0131\u00e7\u0131 olmaq \u00e7\u0259tindirmi?<\/strong><\/p>\n<p>&#8211; M\u0259nim \u00fc\u00e7\u00fcn \u201cqad\u0131n yaz\u0131\u00e7\u0131\u201d deyil\u0259n bir m\u0259fhum yoxdur. \u201cQad\u0131n r\u0259ssam\u201d, \u201cqad\u0131n b\u0259st\u0259kar\u201d, \u201cqad\u0131n rejissor\u201d v\u0259 sair s\u0259n\u0259t v\u0259 pe\u015f\u0259l\u0259r\u0259 dair t\u0259yin n\u00f6vl\u0259rinin olmad\u0131\u011f\u0131 kimi. Olsun ki, oxucu \u0259s\u0259ri oxuyark\u0259n m\u00fc\u0259llifin ki\u015fi, ya qad\u0131n oldu\u011funu, onun hans\u0131sa hadis\u0259 v\u0259 situasiyalara yana\u015fma t\u0259rzind\u0259n, yaxud hans\u0131sa t\u0259svir v\u0259 ifad\u0259 elementl\u0259rind\u0259n duya bil\u0259r, lakin b\u0259dii fikir, ideya, paradiqma v\u0259 sair bax\u0131m\u0131ndan bu, n\u0259 kimi \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb edir, yaxud n\u0259yi d\u0259yi\u015fir? Az\u0259rbaycanda yaz\u0131\u00e7\u0131 olmaq \u00e7\u0259tinliyin\u0259 g\u0259linc\u0259, bel\u0259 bir \u00e7\u0259tinliyim d\u0259 olmay\u0131b. Yaz\u0131 il\u0259 m\u0259i\u015f\u0259t, ail\u0259 qay\u011f\u0131lar\u0131, idar\u0259 i\u015fl\u0259ri v\u0259 sair aras\u0131nda zaman-zaman ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m irili-x\u0131rdal\u0131 q\u0259zalar\u0131 \u00e7\u0131xmaq \u015f\u0259rti il\u0259. \u018fslind\u0259, o q\u0259zalar\u0131n \u00f6z\u00fc d\u0259, m\u0259nim yaz\u0131 \u0259razimd\u0259 n\u0259yins\u0259 y\u00f6n\u00fcn\u00fc, d\u0259y\u0259r v\u0259 \u00e7\u0259kisini d\u0259yi\u015f\u0259 bil\u0259c\u0259k el\u0259 bir fundamental \u00e7\u0259tinlikl\u0259r yaratmay\u0131b. Amma yaz\u0131\u00e7\u0131 olaraq, Az\u0259rbaycanda bir o q\u0259d\u0259r d\u0259 ba\u015fa d\u00fc\u015f\u00fclm\u0259diyimi h\u0259r zaman hiss etmi\u015f\u0259m v\u0259 bunun \u00f6z\u00fc d\u0259, o s\u0259b\u0259bd\u0259n yaz\u0131 i\u015fimi davam etdirm\u0259yim\u0259 mane olmay\u0131b ki, bu d\u00fcnyada ya\u015fama\u011f\u0131n ayr\u0131 yolunu g\u00f6rm\u0259mi\u015f\u0259m.<\/p>\n<p><strong>&#8211; Qad\u0131n q\u0259hr\u0259manlar\u0131n\u0131z\u0131 \u201cxilaskar qad\u0131nlar\u201d adland\u0131r\u0131rs\u0131n\u0131z. Bu xilaskarl\u0131q qad\u0131n\u0131n \u00f6z\u00fcn\u00fc qurban verm\u0259si bahas\u0131na ba\u015fa g\u0259lirs\u0259, qad\u0131na haqs\u0131zl\u0131q deyil, sizc\u0259?<\/strong><\/p>\n<p>&#8211; Qad\u0131nlar\u0131 hans\u0131 m\u0259nada xilaskar adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131 indi d\u0259qiq xat\u0131rlam\u0131ram, amma xilaskarl\u0131qla ba\u011fl\u0131 deyim ki, qad\u0131nlar el\u0259 bir yarad\u0131l\u0131\u015fd\u0131r ki, onlar\u0131n kimi, ya kiml\u0259ris\u0259 xilas etm\u0259l\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn \u00f6zl\u0259rini qurban verm\u0259l\u0259ri el\u0259 d\u0259 vacib deyil. Y\u0259ni ki\u015fil\u0259r fiziki g\u00fcc\u00fc, a\u011fl\u0131, m\u0259ntiqi v\u0259 irad\u0259si il\u0259 xilaskar ola bildikl\u0259ri kimi, qad\u0131nlar da m\u0259rh\u0259m\u0259ti, f\u0259dakarl\u0131\u011f\u0131, r\u0259hm v\u0259 d\u00f6z\u00fcml\u00fcl\u00fcy\u00fc, h\u0259tta soyuq susqunlu\u011fu il\u0259 d\u0259 xilas etm\u0259yi bacar\u0131rlar. Xilas missiyas\u0131 qad\u0131n\u0131n anal\u0131q fitr\u0259tind\u0259n ir\u0259li g\u0259lir. Bu m\u0259nada qad\u0131n, y\u00fck\u00fc n\u0259 q\u0259d\u0259r d\u0259 a\u011f\u0131r olsa, \u00f6z missiyas\u0131n\u0131 h\u0259r zaman o s\u0259b\u0259bd\u0259n h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259y\u0259 davam edir ki, bunu anal\u0131qla yana\u015f\u0131, \u00f6vladl\u0131q, bac\u0131l\u0131q, v\u0259t\u0259nda\u015fl\u0131q kimi m\u00fcq\u0259dd\u0259s v\u0259zif\u0259l\u0259ri s\u0131ras\u0131nda g\u00f6r\u00fcr. \u018flb\u0259tt\u0259, \u00f6z\u00fcn\u00fc b\u00fct\u00fcn varl\u0131\u011f\u0131 il\u0259 ail\u0259sin\u0259, \u00f6vladlar\u0131na h\u0259sr ed\u0259n qad\u0131nlar\u0131m\u0131z da var ki, biz onlara da \u201c\u00f6z\u00fcn\u00fc qurban vermi\u015f qad\u0131nlar\u201d prizmas\u0131ndan baxa bilm\u0259rik. O s\u0259b\u0259bd\u0259n ki, onlar h\u0259yatlar\u0131n\u0131n m\u0259nas\u0131n\u0131, m\u0259ram v\u0259 m\u0259qs\u0259dini m\u0259hz bu m\u00fcst\u0259vid\u0259 tap\u0131blar, bundan \u00e7ox da m\u0259mnun v\u0259 xo\u015fb\u0259xtdirl\u0259r.<\/p>\n<p><strong>&#8211; Qad\u0131n q\u0259hr\u0259manlar\u0131n\u0131z \u00e7ox zaman m\u0259hrumiyy\u0259t, iztirab v\u0259 s\u0259ssiz m\u00fcqavim\u0259t i\u00e7ind\u0259dir. Bu qad\u0131nlar daha \u00e7ox c\u0259miyy\u0259tin qurbanlar\u0131d\u0131r, yoxsa sizin \u00fc\u00e7\u00fcn daxili g\u00fcc\u00fcn s\u0259ssiz formas\u0131d\u0131r?<\/strong><\/p>\n<p>&#8211; M\u00fcqavim\u0259t, birm\u0259nal\u0131 olaraq daxili g\u00fccd\u0259n ir\u0259li g\u0259lir v\u0259 \u0259sas\u0259n, \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus, f\u0259rdi duyuma, f\u0259rqli d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 t\u0259rzin\u0259 malik qad\u0131nlar m\u00fcqavim\u0259t rejimind\u0259 ya\u015famaq m\u0259cburiyy\u0259tind\u0259 qal\u0131rlar. \u018fks\u0259r hallarda bu, c\u0259miyy\u0259tin dikt\u0259sin\u0259, k\u00fctl\u0259 t\u0259l\u0259bl\u0259rin\u0259, insanlar t\u0259r\u0259find\u0259n yaz\u0131l\u0131b-d\u00fcz\u0259nl\u0259nmi\u015f qaydalar v\u0259 \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259l\u0259r m\u0259ng\u0259n\u0259sin\u0259 m\u00fcti t\u0259sliml\u0259rl\u0259 tabe olmaq ist\u0259m\u0259y\u0259n, \u00f6z ali \u201cM\u0259n\u201dini unudub arxa plana atmaqla raz\u0131la\u015fmayan g\u00fccl\u00fc qad\u0131nlard\u0131r ki, c\u0259miyy\u0259t he\u00e7 bir halda onlar\u0131 \u00f6z qurban\u0131na \u00e7evir\u0259 bilm\u0259yib.<\/p>\n<p><strong>&#8211; Yazmaq sizi \u015f\u0259faland\u0131r\u0131b, yoxsa daha d\u0259rin travmalar\u0131 oyad\u0131b?<\/strong><\/p>\n<p>&#8211; Yaz\u0131lar var ki, \u015f\u0259faland\u0131r\u0131b, m\u0259s\u0259l\u0259n, \u201cAzadl\u0131q\u201d, \u201cII \u0130ohan\u201d, \u201cCan \u00fcst\u0259\u201d, \u201cO m\u0259ni sevir\u201d, \u201cM\u0259nsur H\u0259llac\u201d, \u201cK\u0259rb\u0259la\u201d v\u0259 sair kimi. Yaz\u0131lar da var ki, yadda\u015f\u0131m\u0131n ucqar d\u0259rinlikl\u0259rinn\u0259 yatan gizli z\u0259d\u0259l\u0259ri oyad\u0131b. \u201c\u00dcz\u00fc i\u015f\u0131\u011fa\u201d, \u201c\u0130zdiham\u201d, \u201cS\u0259r\u00e7\u0259l\u0259r\u201d, \u201cDov\u015fan\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fc\u201d, \u201cQ\u0259za\u201d v\u0259 sair kimi. \u00dcmum\u0259n yazmaq s\u0259n\u0259ti v\u0259 el\u0259 bilir\u0259m, yarad\u0131c\u0131 pe\u015f\u0259l\u0259rin ist\u0259nil\u0259n n\u00f6v\u00fc, onun h\u0259m yarad\u0131c\u0131s\u0131, h\u0259m d\u0259 istifad\u0259\u00e7isi \u00fc\u00e7\u00fcn \u015f\u0259favericidir. Onlar\u0131n \u0259n a\u011fr\u0131l\u0131, gizli yaralar\u0131n\u0131, travma v\u0259 z\u0259d\u0259l\u0259rini oyand\u0131r\u0131b h\u0259r\u0259k\u0259t\u0259 g\u0259tirs\u0259 bel\u0259. V\u0259 \u0259slind\u0259, yaz\u0131\u00e7\u0131n\u0131n yazmaq ehtiyac\u0131n\u0131n alt qat\u0131nda yatan da budur \u2013 d\u00fcnyan\u0131 qara r\u0259ng\u0259 b\u00fcr\u00fcy\u00fcb, ona ya\u015famaq imkan\u0131 verm\u0259y\u0259n gizli m\u0259n\u0259vi a\u011fr\u0131lardan, travma v\u0259 yaralardan yaza-yaza qurtulub \u015f\u0259fa tapmaq.<\/p>\n<p><strong>&#8211; Yazd\u0131\u011f\u0131n\u0131za g\u00f6r\u0259 nec\u0259s\u0259 \u201cc\u0259zaland\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131z\u0131\u201d hiss etmisinizmi?<\/strong><\/p>\n<p>&#8211; Yaln\u0131z bir d\u0259f\u0259. O da yuxuda. V\u0259 bel\u0259 ba\u015fa d\u00fc\u015fd\u00fcm ki, M\u0259h\u0259mm\u0259d pey\u011f\u0259mb\u0259rin n\u0259v\u0259si, H\u0259zr\u0259t \u018flinin q\u0131z\u0131 Xan\u0131m Zeyn\u0259bin \u201cS\u0259f\u0259r ay\u0131\u201d deyil\u0259n \u00e7\u0259tin yolda g\u00f6st\u0259rdiyi f\u0259dakarl\u0131qlar\u0131ndan b\u0259hs ed\u0259n \u201cK\u0259rb\u0259la\u201d pyesini yazd\u0131\u011f\u0131ma g\u00f6r\u0259 yox, \u0259s\u0259ri, tama\u015faya qoyulmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn Milli Dram Teatr\u0131na t\u0259qdim etdiyim\u0259 g\u00f6r\u0259. H\u0259r\u00e7\u0259nd ki, \u0259s\u0259rin tama\u015faya qoyulmas\u0131na d\u00f6vl\u0259t sifari\u015fi a\u00e7\u0131lm\u0131\u015fd\u0131, \u0130randan tan\u0131nm\u0131\u015f rejissor d\u0259v\u0259t olunmu\u015fdu, Xan\u0131m Zeyn\u0259bin rolunu ifa ed\u0259c\u0259k g\u00f6rk\u0259mli mu\u011fam ustas\u0131 F\u0259rqan\u0259 xan\u0131m Qas\u0131mova ilkin oxu m\u0259\u015fql\u0259rin\u0259 qat\u0131lma\u011fa ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131. O d\u00f6vrl\u0259r teatrda ya\u015fanan kulisarxas\u0131 v\u0259ziyy\u0259t, \u0259s\u0259rd\u0259 yer alan m\u00fcq\u0259dd\u0259s simalara s\u0259thi, anlaqs\u0131z v\u0259 qeyri-etik yana\u015fma t\u0259rzi m\u0259ni, tama\u015fan\u0131n dayand\u0131r\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn M\u0259d\u0259niyy\u0259t Nazirliyin\u0259 m\u00fcraci\u0259t etm\u0259k m\u0259cburiyy\u0259tind\u0259 qoydu. Yuxuya g\u0259linc\u0259 bu, g\u00f6rd\u00fcy\u00fcm yuxular\u0131n he\u00e7 birin\u0259 b\u0259nz\u0259m\u0259y\u0259n, r\u0259ng \u00e7alarlar\u0131, s\u0259s v\u0259 h\u0259nirtil\u0259ri il\u0259, sanki yadda\u015f\u0131ma silinm\u0259z \u015f\u0259kild\u0259, bir\u0259bir h\u0259kk olunan el\u0259 bir heyr\u0259tamiz vaqe\u0259 idi ki, h\u0259l\u0259 d\u0259 orada ba\u015f ver\u0259nl\u0259rin yuxu, yoxsa ger\u00e7\u0259klik oldu\u011funu d\u0259qiq ay\u0131rd ed\u0259 bilmir\u0259m. Yuxu bundan ba\u015flay\u0131rd\u0131 ki, m\u0259n, \u0259ll\u0259rimin k\u0259silm\u0259si \u0259mri il\u0259 s\u0259h\u0259rin ala-toranl\u0131\u011f\u0131nda ba\u011f\u0131m\u0131zda peyda olmu\u015f al\u00e7aqboylu, \u00e7\u0259limsiz bir adamla h\u0259y\u0259tin uzaq bir k\u00fcnc\u00fcnd\u0259, \u0259t do\u011fran\u0131lan yast\u0131 a\u011fac k\u00f6t\u00fcy\u00fcn\u00fcn ba\u015f\u0131nda \u00fczb\u0259\u00fcz dayanm\u0131\u015fd\u0131q. Adam, \u0259lind\u0259 \u00e7ox da iri olmayan balta, sanki m\u0259nim n\u0259yis\u0259 etiraf etm\u0259yimi, hans\u0131 g\u00fcnah\u0131m\u0131sa boynuma alma\u011f\u0131m\u0131 g\u00f6zl\u0259yirmi\u015f kimi, qorxu v\u0259 h\u0259y\u0259can dolu g\u00f6zl\u0259rl\u0259 \u00fcz\u00fcm\u0259 zill\u0259nmi\u015fdi. M\u0259n, n\u0259 dem\u0259li, n\u0259 etm\u0259li oldu\u011fumu bilm\u0259d\u0259n, qorxudan n\u0259f\u0259sim k\u0259sil\u0259-k\u0259sil\u0259 yerimd\u0259c\u0259 donub qalm\u0131\u015fd\u0131m. Adam m\u0259nim bu hal\u0131m\u0131 s\u0259bir v\u0259 ehtiyatla izl\u0259yib, sonra \u0259ll\u0259rim\u0259 v\u0259 k\u00f6t\u00fcy\u0259 i\u015far\u0259 il\u0259, titr\u0259k s\u0259sl\u0259 astadan: \u201c\u0259ll\u0259rini qoy\u201d dedi v\u0259 baltas\u0131n\u0131 havaya qald\u0131rd\u0131. M\u0259n, \u0259ll\u0259rimin k\u0259silm\u0259si q\u0259rar\u0131n\u0131n s\u0259b\u0259bini, nec\u0259s\u0259 h\u0259min an, q\u0259fild\u0259n anlay\u0131b, h\u0259y\u0259candan dilim dola\u015fa-dola\u015fa, bir daha yazmayaca\u011f\u0131ma, \u0259lim\u0259 q\u0259l\u0259m almayaca\u011f\u0131ma s\u00f6z verib and i\u00e7m\u0259y\u0259, \u0259ll\u0259rimi k\u0259sm\u0259sin dey\u0259, ona yalvarma\u011fa ba\u015flasam da, o inanmad\u0131. Baltas\u0131n\u0131 endirib, \u0259ll\u0259rimi bil\u0259kl\u0259rimd\u0259n vurdu. V\u0259 m\u0259n, k\u00f6t\u00fcy\u00fcn yan\u0131nda torpa\u011f\u0131n \u00fcst\u00fcn\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcb h\u0259r\u0259k\u0259tsiz qalan cans\u0131z \u0259ll\u0259rimi b\u00fct\u00fcn reall\u0131\u011f\u0131 il\u0259 g\u00f6rd\u00fcm. Yuxudan ay\u0131landa, g\u00f6rd\u00fckl\u0259rimin reall\u0131q olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlasam da, \u0259ll\u0259rimin k\u0259sildiyini, nec\u0259s\u0259, b\u00fct\u00fcn toxumalar\u0131mla hiss etdim.<\/p>\n<p><strong>&#8211; \u018fd\u0259biyyat sizi azad etdimi?<\/strong><\/p>\n<p>&#8211; \u018fslind\u0259, \u0259d\u0259biyyat\u0131n ba\u015fl\u0131ca missiyas\u0131 h\u0259m yaz\u0131\u00e7\u0131n\u0131, h\u0259m d\u0259 onun oxucusunu n\u0259l\u0259rd\u0259ns\u0259 &#8211; h\u0259yat\u0131n\u0131n axar\u0131 il\u0259 \u00fczl\u0259\u015fdiyi s\u0131x\u0131nt\u0131 v\u0259 dar\u0131sqall\u0131qlardan azad etm\u0259kdir. Y\u0259ni b\u0259dii \u0259s\u0259rin \u00fcmd\u0259 v\u0259zif\u0259l\u0259rind\u0259n biri v\u0259 \u0259n ba\u015fl\u0131cas\u0131 &#8211; insanlar\u0131n duyum v\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259rind\u0259 hans\u0131sa d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r yaratmaq, d\u00fc\u015fd\u00fcy\u00fc s\u0131x\u0131nt\u0131 v\u0259 dar\u0131sqall\u0131qlardan, hans\u0131sa qal\u0131n, ke\u00e7ilm\u0259z divarlar\u0131 s\u00f6km\u0259kl\u0259 yox, oralar\u0131n \u015f\u0259ffaf arak\u0259sm\u0259l\u0259rind\u0259n sivi\u015fib qurtulma\u011f\u0131n yollar\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259rm\u0259kdir. B\u0259z\u0259n m\u0259tbuatda b\u0259dii \u0259s\u0259rin d\u0259y\u0259rinin hans\u0131 \u00fcsul v\u0259 qaydalarla m\u00fc\u0259yy\u0259n edilm\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u00fcxt\u0259lif fikirl\u0259r\u0259 rast g\u0259lir\u0259m. Lakin onlar\u0131n aras\u0131nda, \u0259s\u0259rin insan\u0131n i\u00e7 d\u00fcnyas\u0131nda, fikir v\u0259 duy\u011fular\u0131nda n\u0259 kimi d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r etm\u0259k, hans\u0131 oyan\u0131\u015flar yaratmaq c\u0259hdi il\u0259 ba\u011fl\u0131 birc\u0259 c\u00fcml\u0259y\u0259 rast g\u0259lm\u0259mi\u015f\u0259m. Halbuki, dediyim bu d\u0259yi\u015fiklik v\u0259 oyan\u0131\u015f c\u0259hdl\u0259ri b\u0259dii \u0259s\u0259rin d\u0259y\u0259r v\u0259 \u0259h\u0259miyy\u0259tinin m\u00fc\u0259yy\u0259n ed\u0259n ilkin g\u00f6st\u0259ricil\u0259rdir. Bu g\u00fcn biz zaman\u0131n axar\u0131 il\u0259, h\u0259min bu g\u00f6st\u0259ricil\u0259r s\u00fczg\u0259cind\u0259n ke\u00e7\u0259 bilm\u0259y\u0259n n\u0259 boyda \u0259s\u0259rl\u0259r k\u00fclliyat\u0131n\u0131n, cild-cild romanlar\u0131n, trilogiya, povest v\u0259 hekay\u0259l\u0259rin, bir k\u0259s d\u0259yib-toxunmadan, nec\u0259s\u0259 \u00f6z-\u00f6z\u00fcn\u0259 yoxa \u00e7\u0131xd\u0131\u011f\u0131n\u0131n, \u0259d\u0259biyyat m\u00fcst\u0259visind\u0259n, sanki, he\u00e7 vaxt olmam\u0131\u015f kimi, silindiyinin \u015fahidi oluruq. \u018fd\u0259biyyat\u0131n m\u0259ni azad etm\u0259sin\u0259 g\u0259linc\u0259, \u201co m\u0259ni xilas edib\u201d des\u0259m, daha do\u011fru olar.<\/p>\n<p><strong>&#8211; Siz yarad\u0131c\u0131l\u0131q \u00fc\u00e7\u00fcn \u201csonsuz azadl\u0131q, bo\u015fluq v\u0259 \u00e7\u0259kisizlik\u201dd\u0259n dan\u0131\u015f\u0131rs\u0131n\u0131z. Bu anlay\u0131\u015flar insan\u0131 y\u00fcks\u0259ldir, yoxsa t\u0259hl\u00fck\u0259li bir bo\u015flu\u011fa apar\u0131r?<\/strong><\/p>\n<p>&#8211; Bo\u015fluq v\u0259 \u00e7\u0259kisizlik, h\u0259min o sonsuz azadl\u0131\u011f\u0131n m\u00fc\u0259yy\u0259n hal\u0131d\u0131r ki, insan bunu \u00f6z h\u00fcdudsuzlu\u011funu d\u0259rk ed\u0259nd\u0259, \u00f6z h\u0259qiqi \u018fslini xat\u0131rlay\u0131b ona qovu\u015fanda ya\u015fay\u0131r. Lakin bu sayaq azadl\u0131qlar\u0131n, insan\u0131 \u00f6z\u00fcn\u00fcd\u0259rk kimi, ruhi, m\u0259n\u0259vi y\u00fcks\u0259li\u015fl\u0259r\u0259, kamilliy\u0259 aparmaqla yana\u015f\u0131, onu \u00f6z i\u00e7ind\u0259c\u0259 &#8211; \u015f\u00fcuralt\u0131s\u0131n\u0131n yar\u0131qaranl\u0131q, dolanbac d\u0259hlizl\u0259rind\u0259 azd\u0131r\u0131b m\u0259hv etm\u0259k g\u00fcc\u00fc d\u0259 var. Bu m\u0259nada, h\u0259r \u015fey insan\u0131n \u00f6z\u00fcnd\u0259n, h\u0259min o sonsuz h\u00fcdudsuzluqda \u00f6z\u00fcn\u00fc nec\u0259 aparaca\u011f\u0131ndan, oralarda rastla\u015faca\u011f\u0131 anla\u015f\u0131lmaz v\u0259 \u00e7ox hallarda yad h\u0259qiq\u0259tl\u0259r t\u0259l\u0259sind\u0259n nec\u0259 \u00e7\u0131xaca\u011f\u0131ndan, n\u0259l\u0259ri anlay\u0131b, hans\u0131 n\u0259tic\u0259l\u0259r\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259yind\u0259n as\u0131l\u0131d\u0131r. Onu da deyim ki, bu sayaq azadl\u0131qlar, he\u00e7 d\u0259 c\u0259miyy\u0259td\u0259n \u00fcz \u00e7evirib, real h\u0259yatdan uzaqla\u015fmaq, sufiyan\u0259 zahidlikl\u0259 \u00f6z\u00fcn\u0259, daxili al\u0259min\u0259 qapanmaq dem\u0259k deyil. \u0130nsana, aya\u011f\u0131 yerd\u0259 ik\u0259n, ruhunun g\u00f6yl\u0259rd\u0259 v\u0259 bir o q\u0259d\u0259r d\u0259 \u0259l\u0259g\u0259lm\u0259z v\u0259 n\u0259hay\u0259tsiz olan \u00f6z i\u00e7 d\u00fcnyas\u0131nda dola\u015fmaq kimi, f\u00f6vq\u0259l bir q\u00fcdr\u0259t verilib ki, ona, sad\u0259c\u0259 bunu anlamaq v\u0259 do\u011fru se\u00e7im etm\u0259k qal\u0131r. D\u00fcnyan\u0131 d\u0259li karusel s\u00fcr\u0259ti il\u0259 eyni ox \u0259traf\u0131nda &#8211; g\u00fcc, qazanc, u\u011fur v\u0259 q\u0259l\u0259b\u0259 yar\u0131\u015flar\u0131nda h\u0259rl\u0259tm\u0259kd\u0259n usanmayan qovhaqov rejimind\u0259 \u00e7alxalanmaq, yoxsa bir add\u0131m k\u0259nara \u00e7\u0259kilib, h\u0259qiqi \u00d6z\u00fcnl\u0259 ya\u015famaq.<\/p>\n<p><strong>&#8211; Yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n m\u0259nb\u0259yini \u015f\u00fcuralt\u0131 il\u0259, genetik v\u0259 ilahi yadda\u015fla ba\u011flay\u0131rs\u0131n\u0131z. Bu \u201cqapal\u0131 h\u00fccr\u0259\u201dy\u0259 yolu olmayan yaz\u0131\u00e7\u0131 b\u00f6y\u00fck m\u0259tn yarada bil\u0259rmi?<\/strong><\/p>\n<p>&#8211; \u018fd\u0259biyyat, ist\u0259r \u00fcf\u00fcqi &#8211; y\u0259ni dil, \u0259d\u0259bi \u00fcslub, m\u0259zmun v\u0259 sair bax\u0131m\u0131ndan, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 \u015faquli \u2013 ideya, m\u0259na v\u0259 mahiyy\u0259t d\u0259rinliyi bax\u0131mdan h\u00fcdudsuz v\u0259 s\u0259rh\u0259dsizdir. Burada Dostoyevski, Xuan Rulfo, Qoqol, Kafka kimi, \u015f\u00fcuralt\u0131 yadda\u015f\u0131n qapal\u0131 h\u00fccr\u0259l\u0259rind\u0259n s\u0131zanlar\u0131 ka\u011f\u0131za k\u00f6\u00e7\u00fcr\u0259nl\u0259r d\u0259 var, J\u00fcl Vern, Servantes, Rable, Molyer kimi, d\u00fcnyan\u0131n, insanl\u0131\u011f\u0131n s\u0131ravi g\u00f6zl\u0259 g\u00f6r\u00fcnm\u0259y\u0259n ger\u00e7\u0259klikl\u0259rini, b\u00fct\u00fcn g\u00f6z\u0259llikl\u0259ri v\u0259 eyb\u0259c\u0259rlikl\u0259ri il\u0259 q\u0259l\u0259m\u0259 alanlar da. Mac\u0259ra, detektiv, fantastika v\u0259 dig\u0259r janrlarda b\u0259\u015f\u0259ri \u0259s\u0259rl\u0259r yaratm\u0131\u015f yaz\u0131\u00e7\u0131lar da daxil olmaqla, b\u00fct\u00fcn b\u00f6y\u00fck q\u0259l\u0259m sahibl\u0259rinin, h\u0259min o \u201cqapal\u0131 h\u00fccr\u0259\u201d dediyimiz gizli yadda\u015fla, bu v\u0259 ya dig\u0259r \u015f\u0259kild\u0259 ba\u011flant\u0131lar\u0131 olmam\u0131\u015f deyil. \u018fks t\u0259qdird\u0259, zaman\u0131n \u00f6z\u00fc q\u0259d\u0259r sirli v\u0259 \u0259b\u0259di olan o gizli m\u0259lumatlar m\u0259x\u0259zind\u0259n x\u0259b\u0259rsiz yaz\u0131\u00e7\u0131, n\u0259 dediyiniz o \u201cb\u00f6y\u00fck m\u0259tn\u201dl\u0259ri yarada bil\u0259rdi, n\u0259 d\u0259 o m\u0259tnl\u0259r \u00f6z\u00fcn\u00fc bu g\u00fcn\u0259c\u0259n qoruyub saxlaya bil\u0259rdi.<\/p>\n<p><strong>&#8211; Dil \u00fcz\u0259rind\u0259 ill\u0259rl\u0259 apard\u0131\u011f\u0131n\u0131z a\u011f\u0131r i\u015fd\u0259n sonra s\u00f6z\u0259 m\u00fcnasib\u0259tiniz nec\u0259 d\u0259yi\u015fdi: indi siz dili idar\u0259 edirsiniz, yoxsa dil sizi?<\/strong><\/p>\n<p>&#8211; Bilirsiniz ki, dil, y\u0259ni onu t\u0259\u015fkil ed\u0259n s\u00f6zl\u0259r \u0259d\u0259biyyat\u0131n ba\u015fl\u0131ca atributu olaraq, bilavasit\u0259 yaz\u0131\u00e7\u0131n\u0131n \u0259m\u0259k al\u0259tidir. R\u0259ssam\u0131n al\u0259ti &#8211; f\u0131r\u00e7a, memar\u0131n al\u0259ti &#8211; gil, da\u015f, taxta, metal v\u0259 sair oldu\u011fu kimi, yaz\u0131\u00e7\u0131n\u0131n da al\u0259ti, m\u0259hz dildir ki, tarix boyu b\u00fct\u00fcn xalqlar\u0131n v\u0259 mill\u0259tl\u0259rin \u0259d\u0259bi dil potensial\u0131n\u0131 h\u0259min o dild\u0259 yazan yaz\u0131\u00e7\u0131lar\u0131 yarad\u0131b. Yaz\u0131\u00e7\u0131 olaraq, yarad\u0131c\u0131l\u0131q i\u015fl\u0259rimi bir k\u0259nara at\u0131b, dilimizin ana qayna\u011f\u0131 say\u0131lan Orfoqrafiya l\u00fc\u011f\u0259tin\u0259 10 il\u0259 yax\u0131n zaman v\u0259 enerji s\u0259rf etm\u0259yimin alt qat\u0131nda yatan da bu oldu \u2013 \u201c\u0259m\u0259k al\u0259tim\u201d olacaq s\u00f6zl\u0259rin topland\u0131\u011f\u0131 bu kitab\u0131n \u0259d\u0259bi dil normalar\u0131n\u0131 kobud \u015f\u0259kild\u0259 pozmaqla yana\u015f\u0131, milli heysiyy\u0259timizi a\u015fa\u011f\u0131layan t\u0259hqiraqmiz s\u00f6z quramalar\u0131, it h\u00fcr\u00fc\u015fl\u0259ri, xarici s\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259r v\u0259 sair bu kimi \u0259cayiblikl\u0259rl\u0259 eyb\u0259c\u0259r v\u0259 tan\u0131nmaz hala sal\u0131nmas\u0131. Bel\u0259 ki, m\u0259n kitab\u0131n hal\u0131ndan v\u0259 durumundan x\u0259b\u0259rsiz ik\u0259n rahat v\u0259 azad \u015f\u0259kild\u0259 yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131mla, \u00f6z al\u0259mimd\u0259 d\u0259rin f\u0259ls\u0259fi h\u0259qiq\u0259tl\u0259rin d\u0259rinlikl\u0259rind\u0259 yatan ideya v\u0259 amallar\u0131n t\u0259dqiqi il\u0259 m\u0259\u015ful idims\u0259, v\u0259ziyy\u0259td\u0259n agah olark\u0259n bu m\u00fcmk\u00fcns\u00fcz oldu. Y\u0259ni l\u00fc\u011f\u0259ti bu halda a\u015fkarlama\u011f\u0131m m\u0259ni &#8211; ata-babalar\u0131n\u0131n q\u0259birl\u0259rinin da\u011f\u0131d\u0131l\u0131b t\u0259hqir olundu\u011funu \u00f6z g\u00f6zl\u0259ri il\u0259 g\u00f6r\u00fcb, he\u00e7 n\u0259 ba\u015f verm\u0259mi\u015f kimi, \u00f6z h\u0259yat\u0131na davam etm\u0259y\u0259 b\u0259nz\u0259r m\u00fcdhi\u015f bir v\u0259ziyy\u0259t\u0259 sald\u0131 ki, bunu n\u0259 \u00f6z\u00fcm\u0259, n\u0259 d\u0259 \u0259d\u0259bi Az\u0259rbaycan dilinin, bilavasit\u0259 yarad\u0131c\u0131lar\u0131 v\u0259 qoruyucular\u0131 olan atam\u0131n v\u0259 babam\u0131n m\u00fcq\u0259dd\u0259s ruhlar\u0131na r\u0259va g\u00f6rm\u0259dim, bu dilin da\u015f\u0131y\u0131c\u0131 yaz\u0131\u00e7\u0131s\u0131 olaraq, bacard\u0131\u011f\u0131m\u0131 etdim. Kitab altm\u0131\u015f mind\u0259n \u00e7ox xo\u015fag\u0259lm\u0259z, uydurma s\u00f6zl\u0259rd\u0259n, heyvan v\u0259 qu\u015f s\u0259sl\u0259rind\u0259n, \u0259r\u0259b, fars, monqol, Vyetnam, \u00c7in, \u00c7ex, macar, hind v\u0259 sair xarici k\u0259lm\u0259l\u0259rd\u0259n t\u0259mizl\u0259ndi v\u0259 yarad\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ilk n\u0259\u015frind\u0259n (1926-c\u0131 il, V. Xuluflu) b\u0259ri s\u0259hif\u0259l\u0259rind\u0259 yer almayan on be\u015f mind\u0259n \u00e7ox saf Az\u0259rbaycan s\u00f6zl\u0259ri il\u0259 t\u0259kmill\u0259\u015fdirildi. Dilin idar\u0259 imkanlar\u0131na g\u0259linc\u0259, l\u00fc\u011f\u0259t \u00fcz\u0259rind\u0259 apard\u0131\u011f\u0131m m\u00fcf\u0259ss\u0259l islahat v\u0259 t\u0259kmill\u0259\u015fdirilm\u0259 i\u015fl\u0259ri zaman\u0131 m\u0259n, \u00fcmumilikd\u0259 dil faktorunun, bu halda konkret olaraq Az\u0259rbaycan dilinin daxili imkanlar\u0131, \u00f6z\u00fc-\u00f6zl\u00fcy\u00fcnd\u0259 ayr\u0131ca substansiya olaraq ruhu, mahiyy\u0259ti, hal\u0131 v\u0259 xasiyy\u0259tl\u0259ri il\u0259 ba\u011fl\u0131 el\u0259 heyr\u0259tamiz hadis\u0259 v\u0259 olaylar ya\u015fad\u0131m ki, bu bar\u0259d\u0259 \u201cL\u00fc\u011f\u0259t\u201d adl\u0131 uzun bir hekay\u0259 d\u0259 yazd\u0131m. Hekay\u0259 dilin, y\u0259ni onu t\u0259\u015fkil ed\u0259n s\u00f6zl\u0259rin \u00f6z\u00fc-\u00f6zl\u00fcy\u00fcnd\u0259 azad, idar\u0259olunmaz m\u00fcst\u0259qilliyind\u0259n, bizl\u0259r\u0259 m\u0259lum olmayan sirli ierarxiyas\u0131 v\u0259 siray\u0259t imkanlar\u0131ndan b\u0259hs edir ki, bu da \u00f6z n\u00f6vb\u0259sind\u0259, onun bizl\u0259r \u00fcz\u0259rind\u0259 hakimiyy\u0259tind\u0259n x\u0259b\u0259r verir.<\/p>\n<p><strong>&#8211; M\u00fcsahib\u0259l\u0259rinizin birind\u0259 \u201c\u0259d\u0259biyyat\u0131n ba\u015fl\u0131ca predmeti olan insan k\u00f6hn\u0259lib\u201d deyirsiniz. B\u0259s bu g\u00fcn yaz\u0131\u00e7\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259sas sual n\u0259dir: k\u00f6hn\u0259lmi\u015f insan\u0131 yenid\u0259n yazmaq, yoxsa insandan k\u0259nar yeni \u0259d\u0259bi predmet axtarmaq?<\/strong><\/p>\n<p>&#8211; \u201c\u0130nsan k\u00f6hn\u0259lib\u201d dey\u0259nd\u0259, m\u0259n Allah\u0131n \u00f6z timsal\u0131nda yaratd\u0131\u011f\u0131 \u0259z\u0259li g\u00fccl\u00fc varl\u0131\u011f\u0131 yox, epoxalar v\u0259 \u0259srl\u0259rl\u0259 g\u00fcc\u00fcn\u00fc, n\u00fcv\u0259sini itirib, x\u0131rda d\u0259rdl\u0259ri v\u0259 probleml\u0259ri il\u0259 miskinl\u0259\u015f\u0259n m\u00fcasir insan\u0131 n\u0259z\u0259rd\u0259 tuturam ki, art\u0131q \u0259d\u0259biyyat\u0131n ba\u015fl\u0131ca predmeti olaraq, k\u00f6hn\u0259lib v\u0259 \u00f6z\u00fc il\u0259 b\u0259rab\u0259r bir \u00e7ox \u0259d\u0259biyyatlar\u0131 da k\u00f6hn\u0259ld\u0259r\u0259k s\u0131radan \u00e7\u0131xar\u0131b. K\u00f6hn\u0259lmi\u015f insan\u0131 is\u0259, n\u0259 q\u0259d\u0259r yaz\u0131rsan yaz, o yenil\u0259nm\u0259y\u0259c\u0259k. Bu g\u00fcn, y\u0259ni \u0259n\u0259n\u0259vi d\u0259y\u0259rl\u0259r \u015fkalas\u0131n\u0131n da\u011f\u0131l\u0131b, yerini tamamil\u0259 bo\u015f qoydu\u011fu, uzun ill\u0259r v\u0259 \u0259srl\u0259rl\u0259 q\u0259bul olunmu\u015f c\u0259r\u00e7iv\u0259 v\u0259 qaydalar\u0131n, kosmik d\u00fcsturlara b\u0259nz\u0259r n\u0259l\u0259rl\u0259s\u0259 \u0259v\u0259z olundu\u011fu bu yeni zaman k\u0259siyind\u0259, \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259 \u0259d\u0259biyyat\u0131n ba\u015fl\u0131ca predmetinin n\u0259 ola bil\u0259c\u0259yinin \u00f6z\u00fc b\u00f6y\u00fck sual alt\u0131ndad\u0131r. V\u0259 olsun ki, o predmet he\u00e7 insan da deyil. Bu m\u0259nada yaz\u0131\u00e7\u0131ya, bir q\u0259d\u0259r s\u0259birli olmaq, ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259 \u00f6z\u00fcnd\u0259, y\u0259ni \u00f6z fizikas\u0131 v\u0259 ruhunda ged\u0259n prosesl\u0259ri diqq\u0259tl\u0259 izl\u0259m\u0259k, ba\u015f ver\u0259nl\u0259rin n\u0259 oldu\u011funu, m\u0259hz oralarda axtar\u0131b tapmaq qal\u0131r.<\/p>\n<p><strong>&#8211; Yen\u0259 m\u00fcsahib\u0259l\u0259rinizin birind\u0259 \u201czaman\u0131n h\u00f6km\u00fc il\u0259 k\u0259nara at\u0131lan \u0259d\u0259biyyat\u201d ifad\u0259sini i\u015fl\u0259tmisiniz. Sizc\u0259, bu g\u00fcn yaz\u0131\u00e7\u0131n\u0131 daha \u00e7ox n\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259y\u0259 at\u0131r: oxucunun azalmas\u0131, yoxsa d\u00fcnyan\u0131n ruhunu duya bilm\u0259m\u0259si?<\/strong><\/p>\n<p>&#8211; \u018fd\u0259biyyat\u0131n k\u0259nara at\u0131lmas\u0131n\u0131n ba\u015fl\u0131ca s\u0259b\u0259bi \u2013 zaman\u0131n d\u0259li s\u00fcr\u0259ti v\u0259 l\u00fczumsuz informasiya c\u0259ng\u0259lliyind\u0259 az\u0131b ba\u015f\u0131n\u0131 itirm\u0131\u015f oxucunun, art\u0131q uzun \u0259d\u0259bi c\u00fcml\u0259l\u0259r oxuma\u011fa, onlar\u0131n aras\u0131nda hans\u0131sa m\u0259nalar axtar\u0131b, d\u0259rin f\u0259ls\u0259fi n\u0259tic\u0259l\u0259r \u00e7\u0131xarma\u011fa n\u0259 vaxt\u0131n\u0131n, n\u0259 d\u0259 h\u0259v\u0259sinin qalmamas\u0131d\u0131r. Yaz\u0131\u00e7\u0131ya g\u0259linc\u0259, onun \u00fc\u00e7\u00fcn el\u0259 bir ciddi t\u0259hl\u00fck\u0259 yoxdur. \u018flb\u0259tt\u0259, \u0259g\u0259r o, s\u00f6z\u00fcn \u0259sil m\u0259nas\u0131nda yaz\u0131\u00e7\u0131d\u0131rsa. Y\u0259ni onun ba\u015fl\u0131ca h\u0259d\u0259fi oxucu yox, onun \u00f6z\u00fcd\u00fcrs\u0259. Bir az da t\u0259f\u0259rr\u00fcata varsaq, yazma\u011f\u0131n\u0131n m\u0259qs\u0259di &#8211; g\u00fcnd\u0259md\u0259 olmaq, k\u00fctl\u0259vi oxunmaq, tan\u0131nmaq, \u015f\u00f6hr\u0259t, ad-san v\u0259 daha n\u0259l\u0259rs\u0259 olmayan, yaza-yaza \u00f6z\u00fcnd\u0259ki, h\u0259min o \u0259b\u0259di olan\u0131 tap\u0131b, zaman\u0131n f\u00f6vq\u00fcn\u0259 oradan qalxan yaz\u0131\u00e7\u0131n\u0131n v\u0259 onun \u0259s\u0259rinin zaman\u0131n h\u00f6km\u00fc il\u0259 k\u0259nara at\u0131lmaq t\u0259hl\u00fck\u0259si yoxdur.<\/p>\n<p><strong>&#8211; Dostoyevski, Kafka, Kamyu kimi m\u00fc\u0259llifl\u0259ri \u201czamans\u0131z\u201d adland\u0131r\u0131rs\u0131n\u0131z. Sizc\u0259, onlar\u0131 \u00f6l\u00fcms\u00fcz ed\u0259n n\u0259dir? Bu meyarla baxanda, bu g\u00fcn yaz\u0131lan \u0259s\u0259rl\u0259rin \u2013 lap konkret des\u0259k, sizin \u0259s\u0259rl\u0259rinizin \u2013 g\u0259l\u0259c\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn \u015fans\u0131 varm\u0131?<\/strong><\/p>\n<p>&#8211; \u018fs\u0259rl\u0259rim bar\u0259d\u0259 n\u0259 is\u0259 dem\u0259k m\u0259n\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259z. \u201cZamans\u0131z\u201d adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131m yaz\u0131\u00e7\u0131lara g\u0259linc\u0259, onlar\u0131 zamans\u0131z ed\u0259n, dediyim h\u0259min o \u0259b\u0259di olana &#8211; \u015f\u00fcuralt\u0131s\u0131n\u0131n m\u00fcbh\u0259m d\u0259rinlikl\u0259rind\u0259 yatan m\u00fcnbit sirl\u0259r x\u0259zin\u0259zin\u0259 yol tapmalar\u0131d\u0131r. Lakin, hal-haz\u0131rda g\u00f6r\u00fcn\u0259nl\u0259r, y\u0259ni ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z zaman k\u0259siyinin hal\u0131 v\u0259 m\u0259nz\u0259r\u0259l\u0259ri &#8211; insan\u0131n v\u0259 onun ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 d\u00fcnyan\u0131n s\u0259rt yenid\u0259nqurulma m\u0259rh\u0259l\u0259sin\u0259 q\u0259d\u0259m qoydu\u011fundan, \u0259d\u0259biyyat\u0131n bu g\u00fcn\u0259c\u0259n dayaqland\u0131\u011f\u0131 d\u0259y\u0259r v\u0259 h\u0259qiq\u0259tl\u0259r \u015fkalas\u0131n\u0131n alt-\u00fcst olub da\u011f\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan x\u0259b\u0259r verir ki, bu da \u00f6z\u00fc-\u00f6zl\u00fcy\u00fcnd\u0259 hans\u0131 m\u00fc\u0259llifin, yaxud onun hans\u0131 \u0259s\u0259rinin g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 ya\u015famaq \u015fans\u0131n\u0131n olub-olmayaca\u011f\u0131n\u0131 b\u00f6y\u00fck sual alt\u0131nda qoyur.<\/p>\n<p><strong>&#8211; Teatr\u0131n yegan\u0259 canl\u0131 s\u0259n\u0259t m\u00fcst\u0259visi oldu\u011funu deyirsiniz. Sizc\u0259, dramaturgiya bu g\u00fcn h\u0259qiq\u0259ti, n\u0259srd\u0259n daha \u00e7ox dem\u0259k g\u00fcc\u00fcn\u0259 malikdirmi?<\/strong><\/p>\n<p>&#8211; Dramaturgiya, h\u0259qiq\u0259ti n\u0259srd\u0259n \u201cdaha \u00e7ox\u201d yox, \u201cdaha canl\u0131 v\u0259 siray\u0259tedici \u00e7atd\u0131rmaq g\u00fcc\u00fcn\u0259 malikdir\u201d dey\u0259rdim. S\u0259hn\u0259 k\u00fctl\u0259vi bax\u0131\u015f arenas\u0131 olsa da, s\u0259s, akustika, i\u015f\u0131q, dekorasiya kimi imkanlar\u0131 il\u0259, \u00f6z\u00fc-\u00f6zl\u00fcy\u00fcnd\u0259 mistik m\u0259kand\u0131r, insan\u0131n i\u00e7 d\u00fcnyas\u0131nda, t\u0259ht\u0259l\u015f\u00fcurunun \u0259n gizli qatlar\u0131nda bel\u0259 ba\u015f ver\u0259nl\u0259ri s\u00f6zs\u00fcz, izahs\u0131z, canl\u0131 v\u0259 t\u0259sirli \u015f\u0259kild\u0259 \u00e7atd\u0131ra bilir. \u015e\u00f6hb\u0259t, \u0259lb\u0259tt\u0259 ki, \u0259z\u0259li v\u0259 b\u0259\u015f\u0259ri teatr m\u0259d\u0259niyy\u0259tind\u0259n gedir. Teatr\u0131n \u00f6z\u00fcl\u00fc \u0259d\u0259biyyat, dramaturgiya olsa da, s\u0259hn\u0259d\u0259 ba\u015f ver\u0259nl\u0259r &#8211; rollar\u0131 ifa ed\u0259n aktyor hey\u0259tinin tama\u015fadan-tama\u015faya, sanki ayr\u0131-ayr\u0131 zaman \u0259razil\u0259rin\u0259 ke\u00e7\u0259nt\u0259k, ayr\u0131-ayr\u0131 enerji v\u0259 sinir ovqatlar\u0131na d\u00fc\u015fm\u0259si, h\u0259r tama\u015fan\u0131n kulminativ, pik n\u00f6qt\u0259l\u0259rinin bir-birind\u0259n f\u0259rqli partlay\u0131\u015flar, eni\u015f v\u0259 \u00e7\u00f6k\u00fc\u015fl\u0259rl\u0259 m\u00fc\u015faiy\u0259t olunmas\u0131 kimi, sirli n\u0259sn\u0259l\u0259r teatr\u0131 \u0259d\u0259biyyat m\u00fcst\u0259visind\u0259n bir pill\u0259 d\u0259 yuxar\u0131 &#8211; s\u00f6zl\u0259 sinirin, s\u0259sl\u0259 k\u00f6lg\u0259nin, i\u015f\u0131qla musiqinin dialoqa girdiyi sehrli qatlara qald\u0131r\u0131r ki, b\u00fct\u00fcn bu karnaval\u0131 ka\u011f\u0131z \u00fcz\u0259rind\u0259 yaratmaq, \u0259lb\u0259tt\u0259, qeyri-m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n<p><strong>&#8211; N\u0259srinizd\u0259 v\u0259 dramaturgiyan\u0131zda zaman, m\u0259kan v\u0259 reall\u0131q tez-tez qar\u0131\u015f\u0131r \u2013 x\u00fcsus\u0259n \u201cCan \u00fcst\u0259\u201d, \u201cO m\u0259ni sevir\u201d, \u201cSuiti\u201d kimi \u0259s\u0259rl\u0259rd\u0259. Bu qar\u0131\u015f\u0131ql\u0131q i\u00e7ind\u0259 insan \u015f\u00fcurunun real v\u0259ziyy\u0259tin\u0259 yax\u0131nla\u015fa bilirsiniz?<\/strong><\/p>\n<p>&#8211; \u018fslind\u0259, biz ham\u0131m\u0131z, h\u0259min o zaman, m\u0259kan v\u0259 reall\u0131q qar\u0131\u015f\u0131ql\u0131\u011f\u0131n\u0131n i\u00e7ind\u0259 ya\u015fay\u0131r\u0131q. He\u00e7 n\u0259yin f\u0259rqin\u0259 varmadan, buludlar\u0131n \u00fcst\u00fc il\u0259 u\u00e7du\u011fumuz, yar\u0131qaranl\u0131q zirz\u0259mil\u0259rd\u0259 kiml\u0259ris\u0259 axtara-axtara dola\u015fd\u0131\u011f\u0131m\u0131z, yaxud d\u00fcnyas\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015fmi\u015f m\u0259rhumlar\u0131m\u0131zla \u00fczb\u0259\u00fcz oturub, he\u00e7 n\u0259 ba\u015f verm\u0259yibmi\u015f kimi, \u015firin-\u015firin s\u00f6hb\u0259t etdiyimiz yuxular\u0131m\u0131za, g\u00fcnd\u0259lik h\u0259yat\u0131m\u0131z\u0131n x\u0131rdal\u0131qlar\u0131na al\u0131\u015f\u0131b \u00f6yr\u0259\u015fdiyimiz kimi. Dediyiniz \u0259s\u0259rl\u0259r\u0259 g\u0259linc\u0259, onlar yarad\u0131c\u0131 stixiya il\u0259 yaz\u0131lsa da, s\u00f6zs\u00fcz ki, h\u0259r biri \u015f\u00fcur v\u0259 onun alt qatlar\u0131nda yatan gizli yadda\u015f\u0131n m\u0259hsuludur. \u018fks t\u0259qdird\u0259, bu m\u0259tnl\u0259r \u0259laq\u0259siz c\u00fcml\u0259l\u0259rl\u0259 ka\u011f\u0131za k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcl\u0259n kosmik m\u0259lumatlar toplusundan f\u0259rql\u0259nm\u0259zdi. Bu m\u0259nada, oxucu &#8211; \u015f\u00fcurla duyum, zamanla reall\u0131q aras\u0131ndak\u0131 s\u0259rh\u0259dl\u0259ri tutma\u011fa, duy\u011funun \u015f\u00fcur \u00fcz\u0259rind\u0259, yoxsa \u0259ksin\u0259, zaman\u0131n reall\u0131q \u00fcz\u0259rind\u0259, yoxsa \u0259ksin\u0259 qazand\u0131\u011f\u0131 q\u0259l\u0259b\u0259l\u0259ri sezib anlama\u011fa \u00e7al\u0131\u015fmal\u0131, daha do\u011frusu, bu sayaq m\u00fctali\u0259l\u0259r\u0259 haz\u0131rl\u0131ql\u0131 olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p><strong>&#8211; \u201c\u0130zdiham\u201d roman\u0131n\u0131z insan\u0131n daxili par\u00e7alanmas\u0131n\u0131 v\u0259 q\u0259l\u0259b\u0259lik i\u00e7ind\u0259 t\u0259nha qalma paradoksunu klassik s\u00fcjetd\u0259n \u00e7ox, psixoloji\u2013\u015f\u00fcuralt\u0131 ax\u0131n vasit\u0259sil\u0259 ifad\u0259 edir. Bu c\u00fcr \u201chissl\u0259rin s\u00fcjeti\u201d haz\u0131rl\u0131ql\u0131 oxucu t\u0259l\u0259b edir. Bu romanla ba\u011fl\u0131 iki sual\u0131m var: \u0259s\u0259ri yazark\u0259n sizin \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259sas olan oxucunun haz\u0131r olub-olmamas\u0131d\u0131r, yoxsa daxili h\u0259qiq\u0259ti oldu\u011fu kimi ifad\u0259 etm\u0259k? Oxucu bax\u0131m\u0131ndan riskli olan bel\u0259 m\u0259tnl\u0259rd\u0259 oxucu amili, \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259, sizin \u00fc\u00e7\u00fcn ikinci plandad\u0131r?<\/strong><\/p>\n<p>&#8211; Haz\u0131rl\u0131ql\u0131 oxucunu, t\u0259kc\u0259 \u201c\u0130zdiham\u201d yox, dig\u0259r \u0259s\u0259rl\u0259rim d\u0259 t\u0259l\u0259b edir. V\u0259 bunu m\u0259nd\u0259n \u00e7ox, art\u0131q zaman\u0131n \u00f6z\u00fc t\u0259l\u0259b edir. Y\u0259ni oxucu, g\u00fcnd\u0259lik h\u0259yat\u0131nda ya\u015fad\u0131qlar\u0131n\u0131, yaxud qon\u015fusunun, tan\u0131\u015f-bili\u015finin ba\u015f\u0131na g\u0259l\u0259n \u0259hvalatlar\u0131 bir d\u0259 yenid\u0259n \u0259d\u0259biyyatda, teatrda, yaxud kinoda axtaracaqsa, onun n\u0259 vaxtsa \u201chaz\u0131rl\u0131ql\u0131 oxucu\u201d m\u0259rt\u0259b\u0259sin\u0259 qalxaca\u011f\u0131 m\u00fc\u0259mma do\u011furur. Oxucu riskin\u0259 g\u0259linc\u0259, bel\u0259 bir problemim olmay\u0131b. Yuxar\u0131da dediyim kimi, m\u0259ni h\u0259r zaman narahat edib maraqland\u0131ran &#8211; \u00f6z\u00fcm olmu\u015fam. Yazd\u0131qlar\u0131m kimins\u0259 diqq\u0259tini \u00e7\u0259k\u0259rs\u0259, n\u0259 xo\u015f, yox, \u0259g\u0259r o bir az da d\u0259rin\u0259 gedib, yaz\u0131lan\u0131n mahiyy\u0259tin\u0259 varma\u011fa \u00e7al\u0131\u015farsa, onun yerin\u0259, inan\u0131n ki, m\u0259n sevin\u0259r\u0259m.<\/p>\n<p><strong>&#8211; \u201cH\u0259s\u0259n \u0259mi\u201d, Oqtay (\u201c\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc m\u0259rt\u0259b\u0259d\u0259\u201d), \u0130nci qar\u0131 (\u201cTutuqu\u015fu\u201d) kimi obrazlarda fiziki t\u0259nhal\u0131qdan \u00e7ox, psixoloji izolyasiya hiss olunur. Sizc\u0259, insan\u0131 m\u0259hv ed\u0259n fiziki t\u0259klikdir, yoxsa izdiham i\u00e7ind\u0259 t\u0259nha qalmaq?<\/strong><\/p>\n<p>&#8211; \u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, t\u0259klik, t\u0259nhal\u0131q kimi durumun insan\u0131 m\u0259hv etm\u0259k g\u00fcc\u00fc yoxdur. \u018flb\u0259tt\u0259, \u0259g\u0259r insan\u0131n \u00f6z\u00fc-\u00f6z\u00fcn\u00fc doyura bil\u0259c\u0259k daxili m\u0259zmunu, \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus m\u0259ram v\u0259 m\u0259qs\u0259dl\u0259ri varsa. V\u0259 \u0259g\u0259r insan \u00f6z\u00fc il\u0259 bir q\u0259d\u0259r s\u0259mimi olub, h\u0259min bu t\u0259kliyin onu bu d\u00fcnyaya g\u0259li\u015finin ilk anlar\u0131ndan ba\u015flayaraq, buradan gedi\u015finin son akkordlar\u0131nacan, b\u00fct\u00fcn h\u0259yat\u0131 boyu m\u00fc\u015faiy\u0259t ed\u0259n t\u0259bii v\u0259 tan\u0131\u015f hal\u0131 oldu\u011funu d\u0259rk ed\u0259rs\u0259, o n\u0259 fiziki m\u0259nada t\u0259kliyin, n\u0259 d\u0259 izdiham i\u00e7ind\u0259 t\u0259nhal\u0131\u011f\u0131n onun bu \u0259z\u0259li v\u0259 \u0259b\u0259di durumunda el\u0259 bir fundamental d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r yaratma\u011fa qadir olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlayar. V\u0259 o, bir az da d\u0259rin\u0259 gets\u0259, t\u0259nhal\u0131\u011f\u0131n &#8211; insan\u0131 azadl\u0131\u011fa, kamilliy\u0259, \u015f\u0259fa v\u0259 salamatl\u0131\u011fa aparan m\u00fck\u0259mm\u0259l ya\u015fam t\u0259rzi oldu\u011funu, t\u0259kliyin &#8211; ail\u0259, c\u0259miy\u0259t, kollektiv m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rind\u0259 yaddan \u00e7\u0131xar\u0131b unutdu\u011fu \u00f6z h\u0259qiqi M\u0259nini, Onda yatan gizli s\u0259rv\u0259t yataqlar\u0131n\u0131 a\u015fkarlay\u0131b \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131xarmaq kimi, m\u00fcsb\u0259t t\u0259r\u0259fl\u0259rini k\u0259\u015ff ed\u0259 bil\u0259r ki, bunu biz q\u0259dim filosoflar\u0131n, b\u00f6y\u00fck yaz\u0131\u00e7\u0131lar\u0131n, \u0259lkimya\u00e7\u0131lar\u0131n, t\u0259s\u0259vv\u00fcf yolunun ard\u0131c\u0131llar\u0131n\u0131n v\u0259 dig\u0259r tarixi \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259rin timsal\u0131nda da g\u00f6r\u00fcr\u00fck. Adlar\u0131n\u0131 \u00e7\u0259kdiyiniz hekay\u0259l\u0259r\u0259 g\u0259linc\u0259, onlar &#8211; insan\u0131n t\u0259kliyind\u0259n yox, t\u0259k qalark\u0259n d\u00fc\u015fd\u00fcy\u00fc hal v\u0259 v\u0259ziyy\u0259tl\u0259rd\u0259n, t\u0259nhal\u0131qda, y\u0259ni \u00f6zl\u0259ri il\u0259 \u00fcz-\u00fcz\u0259, ba\u015f-ba\u015fa qald\u0131qlar\u0131 zaman \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131xan g\u00f6zl\u0259nilm\u0259z, f\u0259rqli m\u0259nz\u0259r\u0259l\u0259rd\u0259n b\u0259hs edir.<\/p>\n<p><strong>&#8211; Bir \u00e7ox hekay\u0259l\u0259rinizd\u0259 q\u0259hr\u0259manlar xilas yolunu h\u0259r\u0259k\u0259td\u0259 yox, ya xatir\u0259d\u0259, ya yuxuda, ya da simvolda tap\u0131r. Sizc\u0259 insan niy\u0259 b\u0259z\u0259n bug\u00fcnk\u00fc h\u0259yat\u0131 dolu-dolu ya\u015famaq \u0259v\u0259zin\u0259, i\u00e7ind\u0259ki d\u00fcn\u0259nd\u0259n m\u00f6hk\u0259m yap\u0131\u015f\u0131r?<\/strong><\/p>\n<p>&#8211; S\u00f6z\u00fcn d\u00fcz\u00fc, bu h\u0259yatda, dediyiniz o \u201cdolu-dolu\u201d ya\u015famal\u0131 bir \u015fey g\u00f6rm\u0259mi\u015f\u0259m v\u0259 olsun ki, el\u0259 bu s\u0259b\u0259bd\u0259n yaz\u0131ya v\u0259 \u0259d\u0259biyyata \u00fcz tutmu\u015fam. D\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u0259m, m\u0259nim kimi \u00e7ox-\u00e7ox insan bu h\u0259yatda dolu-dolu ya\u015fama\u011fa bir \u015fey tapmad\u0131\u011f\u0131 s\u0259b\u0259bd\u0259n, h\u0259qiqi h\u0259yat axtar\u0131\u015f\u0131nda ayr\u0131 ya\u015fam yollar\u0131n\u0131 axtarma\u011fa m\u0259cbur olur. Dinl\u0259r, t\u0259riq\u0259tl\u0259r, yuxular, inanc v\u0259 yarad\u0131c\u0131l\u0131q kimi xilas yollar\u0131 h\u0259yat\u0131n bu m\u0259zmunsuz m\u0259nas\u0131zl\u0131\u011f\u0131ndan qurtulma\u011f\u0131n \u0259n g\u00fcv\u0259nli p\u0259nah yeri olaraq, h\u0259r zaman insan\u0131n k\u00f6m\u0259yin\u0259 g\u0259lib.<\/p>\n<p><strong>&#8211; Bir \u00e7ox \u0259s\u0259rl\u0259rinizd\u0259 q\u0259hr\u0259manlar, sanki \u00f6lm\u0259d\u0259n \u00f6nc\u0259 \u00f6l\u00fcrl\u0259r. Bu m\u0259n\u0259vi (sufiyan\u0259) \u00f6l\u00fcm anlay\u0131\u015f\u0131 sizin \u00fc\u00e7\u00fcn n\u0259dir?<\/strong><\/p>\n<p>&#8211; Fiziki \u00f6l\u00fcmd\u0259n \u0259vv\u0259lki \u00f6l\u00fcm bar\u0259d\u0259 b\u00f6y\u00fck sufi m\u00fct\u0259f\u0259kkirl\u0259rinin cild-cild \u0259s\u0259rl\u0259ri, \u015feir v\u0259 poemalar\u0131, d\u0259rin f\u0259ls\u0259fi traktatlar\u0131 var ki, onlar fiziki \u00f6l\u00fcmd\u0259n \u0259vv\u0259lki \u00f6l\u00fcm\u00fc, y\u0259ni sa\u011f ik\u0259n bu d\u00fcnyada yoxa \u00e7\u0131xma\u011f\u0131 &#8211; h\u0259yat\u0131n, h\u0259min o m\u0259zmunsuz m\u0259nas\u0131zl\u0131\u011f\u0131ndan k\u0259nara \u00e7\u0259kilib, \u00f6z i\u00e7ind\u0259 &#8211; yuxar\u0131da dediyim, h\u0259min o h\u00fcdudsuz v\u0259 toxunulmaz \u0259razil\u0259rd\u0259 ya\u015famaq hesab edirl\u0259r. M\u0259nim q\u0259hr\u0259manlar\u0131m\u0131n da, bu d\u00fcnyada \u00f6lm\u0259l\u0259rinin alt qat\u0131nda yatan, t\u0259xmin\u0259n budur. Lakin onlar\u0131 m\u0259n, h\u0259l\u0259 M\u0259h\u0259mm\u0259d N\u0259s\u0259fi, \u0130mam H\u0259s\u0259n B\u0259sri, \u0130bn \u018fr\u0259bi, M\u0259h\u0259mm\u0259d Q\u0259zali kimi m\u00fct\u0259f\u0259kkir sufil\u0259ri tan\u0131mazdan \u00e7ox-\u00e7ox \u0259vv\u0259l, 80-ci, 90-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 yazm\u0131\u015fam. \u201cM\u0259n\u0259vi \u00f6l\u00fcm\u201d anlay\u0131\u015f\u0131na g\u0259linc\u0259, bu d\u00fcnyada sa\u011f ik\u0259n \u00f6lm\u0259k, he\u00e7 d\u0259 m\u0259n\u0259n \u00f6lm\u0259k dem\u0259k deyil. \u018fksin\u0259, insan\u0131n m\u0259n\u0259vi m\u0259hvin\u0259 y\u00f6n\u0259l\u0259n\u0259n s\u00fcni c\u0259miyy\u0259t formulalar\u0131ndan bir add\u0131m geriy\u0259 &#8211; \u00f6z i\u00e7in\u0259 \u00e7\u0259kilib, h\u0259qiqi \u201cM\u0259n\u201dind\u0259 yenid\u0259n do\u011fulmaq dem\u0259kdir ki, bu sayaq do\u011fulu\u015flar h\u0259r k\u0259s\u0259 n\u0259sib olmur.<\/p>\n<p><strong>&#8211; \u201cDov\u015fan\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fc\u201dnd\u0259 adi m\u0259i\u015f\u0259t hadis\u0259si h\u0259yat-\u00f6l\u00fcm antitezisin\u0259 \u00e7evrilir. Siz bu c\u00fcr ki\u00e7ik detallar\u0131 \u015f\u00fcurlu \u015f\u0259kild\u0259mi b\u00f6y\u00fck metafizik m\u0259nalara da\u015f\u0131y\u0131rs\u0131n\u0131z, yoxsa bu, yaz\u0131 prosesind\u0259 t\u0259bii ba\u015f verir?<\/strong><\/p>\n<p>&#8211; Bilirik ki, yaz\u0131\u00e7\u0131lar \u0259s\u0259ri yazma\u011fa ba\u015flamazdan \u0259vv\u0259l, ad\u0259t\u0259n onun s\u00fcjetini, ana x\u0259ttini, ideya v\u0259 obrazlar\u0131n\u0131 beyinl\u0259rind\u0259 bi\u015firib qurur, sonradan ka\u011f\u0131za k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcrl\u0259r ki, \u0259slind\u0259 bu, pe\u015f\u0259kar yaz\u0131\u00e7\u0131 \u00fcsuludur. M\u0259nd\u0259 is\u0259, n\u0259 q\u0259d\u0259r q\u0259rib\u0259 d\u0259 olsa, bu proses ayr\u0131 c\u00fcr ba\u015f verir. Bel\u0259 ki, m\u0259n n\u0259 yazaca\u011f\u0131m\u0131 bilm\u0259d\u0259n, n\u0259yi, hans\u0131 m\u0259qs\u0259dl\u0259, nec\u0259 q\u0259l\u0259m\u0259 alaca\u011f\u0131m haqda d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259d\u0259n, hal\u0131m\u0131n nec\u0259s\u0259, bird\u0259n-bir\u0259 d\u0259yi\u015fdiyini, \u00fcr\u0259yimin, n\u0259d\u0259ns\u0259 z\u0259h\u0259rl\u0259nmi\u015f kimi bulanma\u011fa, i\u015ftah\u0131m\u0131n k\u0259silib, r\u0259ngimin saralma\u011fa ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 hiss edir\u0259m v\u0259 bunun, yazaca\u011f\u0131m hans\u0131sa yeni m\u0259tnin i\u00e7im\u0259 d\u00fc\u015f\u0259n toxumu oldu\u011funu anlay\u0131b yaz\u0131 masas\u0131n\u0131n arxas\u0131na ke\u00e7ir\u0259m. M\u0259s\u0259l\u0259n, \u201cAzadl\u0131q\u201d roman\u0131n\u0131 yazmazdan d\u00fcz bir il \u0259vv\u0259l m\u0259n, \u00fcz\u00fcm\u0259 \u00e7\u00f6k\u0259n x\u0259st\u0259hal sar\u0131lt\u0131, davaml\u0131 i\u015ftahs\u0131zl\u0131q, yuxusuzluq v\u0259 \u00fcr\u0259k bulanmalar\u0131 s\u0259b\u0259bind\u0259n, ne\u00e7\u0259-ne\u00e7\u0259 h\u0259kim q\u0259bulundan, rentgen, UZ\u0130, dopler, MRT v\u0259 sair aparatlar\u0131n m\u00fcayin\u0259sind\u0259n ke\u00e7s\u0259m d\u0259, bu v\u0259ziyy\u0259td\u0259n, d\u0259rman v\u0259 m\u00fcalic\u0259l\u0259rl\u0259 yox, \u201cAzadl\u0131q\u201d roman\u0131n\u0131n birinci f\u0259slini yazma\u011fa ba\u015flamaqla \u00e7\u0131xd\u0131m. B\u0259lk\u0259 d\u0259 bu dedikl\u0259rim siz\u0259 fantastika filml\u0259rinin uydurma epizodlar\u0131n\u0131 xat\u0131rlada bil\u0259r, lakin reall\u0131q budur. \u201c\u0130zdiham\u201d, \u201c\u00dcz\u00fc i\u015f\u0131\u011fa, \u201cS\u0259r\u00e7\u0259l\u0259r\u201d, \u201cCan \u00fcst\u0259\u201d, \u201cO m\u0259ni sevir\u201d, el\u0259c\u0259 dig\u0259r \u0259s\u0259rl\u0259r d\u0259 bel\u0259 yaz\u0131l\u0131b. M\u0259n \u0259limd\u0259 q\u0259l\u0259m, i\u00e7imi titr\u0259dib buland\u0131ran, h\u0259min o sirli toxumun \u00e7\u00fc\u00e7\u0259rti s\u0259sin\u0259 casus kimi diqq\u0259t k\u0259silib, onu n\u0259f\u0259sim\u0259 \u00e7\u0259k\u0259-\u00e7\u0259k\u0259 yazm\u0131\u015fam. \u201cDov\u015fan\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fc\u201d d\u0259 bel\u0259c\u0259. Hekay\u0259nin yaz\u0131lmas\u0131na s\u0259b\u0259b &#8211; u\u015faqlar \u00fc\u00e7\u00fcn ba\u011fda saxlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z dov\u015fanlardan birinin \u00f6lm\u0259si v\u0259 hadis\u0259 yerind\u0259 peyda olan qap\u0131 qon\u015fumuz Y\u0259hya ki\u015finin, dov\u015fan\u0131n cans\u0131z v\u00fccuduna baxa-baxa \u201cdov\u015fan\u0131n erk\u0259yi il\u0259 di\u015fisini bir yerd\u0259 saxlamazlar, biri \u00f6l\u00fcr h\u0259mi\u015f\u0259\u201d dem\u0259si oldu. Hekay\u0259, dov\u015fanlar haqq\u0131nda e\u015fitdiyim, bu zahir\u0259n adi m\u0259lumatda m\u0259n\u0259 toxunan\u0131n n\u0259 oldu\u011fu anla\u015f\u0131lmadan, i\u00e7imd\u0259 yaranan h\u0259min tan\u0131\u015f bulant\u0131lar dolu c\u00fcc\u0259rtil\u0259rl\u0259 yaz\u0131ld\u0131.<\/p>\n<p><strong>&#8211; Yaz\u0131lar\u0131n\u0131zda \u00f6l\u00fcm tez-tez a\u00e7\u0131q sonluq kimi yox, sakit v\u0259 adi bir v\u0259ziyy\u0259t kimi g\u0259lir. \u00d6l\u00fcm\u00fc bu q\u0259d\u0259r s\u0259ssiz verm\u0259k sizin \u00fc\u00e7\u00fcn qorxunu azaltmaq, yoxsa onu daha real g\u00f6st\u0259rm\u0259k c\u0259hdidir?<\/strong><\/p>\n<p>&#8211; \u00d6l\u00fcm, h\u0259qiq\u0259t\u0259n sakit, adi v\u0259 s\u0259ssizdir. Bunu m\u0259n d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259, bu d\u00fcnyadan x\u0259st\u0259l\u0259nib a\u011fr\u0131madan, \u0259zab-\u0259ziyy\u0259tsiz, \u00fczl\u0259rind\u0259 m\u0259mnun t\u0259b\u0259ss\u00fcm, \u201cqu\u015f kimi u\u00e7ub\u201d k\u00f6\u00e7\u0259n ne\u00e7\u0259-ne\u00e7\u0259 ya\u015fl\u0131 qohumumun v\u0259 yax\u0131n\u0131m\u0131n can\u00fcst\u00fc m\u0259qamlar\u0131 zaman\u0131 yax\u0131ndan izl\u0259mi\u015f\u0259m v\u0259 \u00f6l\u00fcm\u00fcn, t\u0259s\u0259vv\u00fcr edildiyi kimi, d\u00fcnyan\u0131 azqala m\u0259hv\u0259rind\u0259n qoparacaq, \u0259zab-iztirablar dolu, f\u00f6vq\u0259lad\u0259 hadis\u0259 yox, insan\u0131n yuxulama\u011f\u0131, fikr\u0259, x\u0259yala dalm\u011f\u0131 kimi t\u0259bii v\u0259 sakit hal\u0131 oldu\u011funun \u015fahidi olmu\u015fam. \u00d6l\u00fcml\u0259 ba\u011fl\u0131 insanlar\u0131 vahim\u0259l\u0259ndirib \u00e7a\u015fd\u0131ran \u2013 o m\u0259qamda ba\u015f ver\u0259c\u0259kl\u0259rin nam\u0259lumlu\u011fu, ona aparan x\u0259st\u0259lik v\u0259 a\u011fr\u0131lard\u0131r. Lakin \u00f6l\u00fcm n\u0259 x\u0259st\u0259lik, n\u0259 d\u0259 a\u011fr\u0131d\u0131r. T\u0259s\u0259vv\u00fcr edin ki, insan \u00e7ar\u0259siz bir x\u0259st\u0259y\u0259 tutulub, a\u011fr\u0131-iztirablar i\u00e7ind\u0259 qovrulur, yaxud o q\u0259d\u0259r qocal\u0131b ki, n\u0259 yerim\u0259y\u0259, n\u0259 dan\u0131\u015fma\u011fa taq\u0259ti qal\u0131b. Lakin o \u00f6lm\u00fcr, h\u0259min x\u0259st\u0259lik v\u0259 qocal\u0131q iztirablar\u0131 il\u0259 \u0259b\u0259di olaraq ya\u015fama\u011fa davam edir. Bel\u0259 olan halda, \u00f6l\u00fcm &#8211; insan\u0131 b\u00fct\u00fcn o a\u011fr\u0131-iztirablar\u0131ndan qurtar\u0131b azad ed\u0259n yegan\u0259 xilas yolu, b\u00f6y\u00fck ilahi r\u0259hm kimi \u00e7\u0131x\u0131\u015f etmirmi? \u00dcst\u0259lik, \u0130sa pey\u011f\u0259mb\u0259rin \u201c\u0259g\u0259r insanlar o biri d\u00fcnyadak\u0131 h\u0259yatlar\u0131ndan agah olsayd\u0131lar, Yer \u00fcz\u00fcnd\u0259 bir n\u0259f\u0259r sa\u011f adam qalmazd\u0131\u201d k\u0259lam\u0131n\u0131 da xat\u0131rlasaq, biz \u00f6l\u00fcm\u00fcn \u2013 insan\u0131 d\u0259rin, dibsiz u\u00e7urumlar\u0131n \u00fcst\u00fc il\u0259 o biri d\u00fcnyaya aparan vahim\u0259li qaranl\u0131qlar dolu sirli olay yox, onu x\u0259st\u0259lik v\u0259 qocal\u0131q iztirablar\u0131ndan qurtar\u0131b azadl\u0131\u011fa \u00e7\u0131xaran i\u015f\u0131ql\u0131 n\u0259f\u0259slik oldu\u011funu anlayar\u0131q.<\/p>\n<p><strong>&#8211; Sonda g\u0259nc h\u0259mkarlar\u0131n\u0131za mesaj\u0131n\u0131z n\u0259 olard\u0131?<\/strong><\/p>\n<p>&#8211; G\u0259nc h\u0259mkarlar\u0131ma h\u0259r \u015feyd\u0259n \u0259vv\u0259l \u00f6z yarad\u0131c\u0131 n\u00fcv\u0259l\u0259rini qorumalar\u0131n\u0131, b\u00fct\u00fcn a\u011fr\u0131-ac\u0131lar\u0131n, s\u0131x\u0131nt\u0131 v\u0259 dar\u0131sqall\u0131qlar\u0131n, h\u0259r zaman yaratmaq \u015f\u00f6vq\u00fc il\u0259 dal\u011falanmaqda olan yarad\u0131c\u0131 ruhun m\u00f6ht\u0259\u015f\u0259mliyi qar\u015f\u0131s\u0131nda acizliyini duyub anlamalar\u0131n\u0131 t\u00f6vsiy\u0259 ed\u0259rdim.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>&#8220;&#8230;bu dilin da\u015f\u0131y\u0131c\u0131 yaz\u0131\u00e7\u0131s\u0131 olaraq &#8230;&#8221; &#8211; Afaq M\u0259sud &#8220;\u0130NFONEWS&#8221; Xalq yaz\u0131\u00e7\u0131s\u0131 Afaq M\u0259sudla &#8220;Kulis.az&#8221; Sevinc M\u00fcrv\u0259tq\u0131z\u0131n\u0131n m\u00fcsahib\u0259sini t\u0259qdim edir. &#8211; Siz \u018fli V\u0259liyev, M\u0259sud \u018flio\u011flu kimi b\u00f6y\u00fck \u0259d\u0259biyyat adamlar\u0131n\u0131n&hellip; <\/p>\n","protected":false},"author":14,"featured_media":50207,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_mi_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[4,82,11],"tags":[14408,15,659],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/50204"}],"collection":[{"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/14"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=50204"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/50204\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":50206,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/50204\/revisions\/50206"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/50207"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=50204"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=50204"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=50204"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}