{"id":50322,"date":"2026-02-17T17:17:15","date_gmt":"2026-02-17T13:17:15","guid":{"rendered":"https:\/\/infonews.az\/?p=50322"},"modified":"2026-02-17T17:17:15","modified_gmt":"2026-02-17T13:17:15","slug":"turk-dill%c9%99rinin-elmi-inteqrasiyasinin-t%c9%99m%c9%99l-dasi-i-turkoloji-qurultay","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/infonews.az\/?p=50322","title":{"rendered":"T\u00fcrk dill\u0259rinin elmi inteqrasiyas\u0131n\u0131n t\u0259m\u0259l da\u015f\u0131- I T\u00fcrkoloji Qurultay"},"content":{"rendered":"<p><span style=\"color: #ffffff\">T\u00fcrk dill\u0259rinin elmi inteqrasiyas\u0131n\u0131n t\u0259m\u0259l da\u015f\u0131- I T\u00fcrkoloji Qurultay<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000080\"><a href=\"https:\/\/infonews.az\/?p=50322\"><strong>&#8220;\u0130NFONEWS&#8221; <\/strong><\/a><span style=\"color: #333333\">x\u0259b\u0259r verir ki,<\/span> <span style=\"color: #333333\">AZ\u018fRTAC-da Bak\u0131da ke\u00e7irilmi\u015f Birinci T\u00fcrkoloji Qurultay\u0131n 100 illiyi il\u0259 \u0259laq\u0259dar silsil\u0259 materiallar davam etdirilir.\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #333333\">AMEA-n\u0131n M\u0259h\u0259m<\/span>m\u0259d F\u00fczuli ad\u0131na \u018flyazmalar \u0130nstitutunun elmi i\u015f\u00e7isi Arzu Abdulzad\u0259 t\u0259qdim edir.<\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><strong>I T\u00fcrkoloji Qurultay kontekstind\u0259 T\u00fcrk dill\u0259ri<\/strong><\/p>\n<blockquote><p>T\u00fcrk dill\u0259ri d\u00fcnya dil ail\u0259l\u0259ri aras\u0131nda geni\u015f yay\u0131lma areal\u0131, q\u0259dim yaz\u0131l\u0131 \u0259n\u0259n\u0259si v\u0259 z\u0259ngin dialekt sistemi il\u0259 se\u00e7il\u0259n b\u00f6y\u00fck bir dil qrupudur. Bu dill\u0259rin elmi \u0259saslarla m\u00fcqayis\u0259li \u015f\u0259kild\u0259 \u00f6yr\u0259nilm\u0259si XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 t\u00fcrkoloji t\u0259dqiqatlar\u0131n \u0259sas istiqam\u0259tl\u0259rind\u0259n birin\u0259 \u00e7evrilib. 1926-c\u0131 ild\u0259 Bak\u0131da ke\u00e7irilmi\u015f I T\u00fcrkoloji Qurultay t\u00fcrk xalqlar\u0131n\u0131n dil, m\u0259d\u0259niyy\u0259t v\u0259 elmi \u0259saslar \u00fcz\u0259rind\u0259 inteqrasiyas\u0131na y\u00f6n\u0259lmi\u015f ilk sistemli t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs kimi x\u00fcsusi \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb edir.<\/p><\/blockquote>\n<p>M\u00fcasir t\u00fcrk dill\u0259ri h\u0259m ortaq struktur x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rini qorumaqda davam edir, h\u0259m d\u0259 yeni sosial-m\u0259d\u0259ni prosesl\u0259rin t\u0259siri il\u0259 yenil\u0259nir. Qloballa\u015fma, informasiya texnologiyalar\u0131 v\u0259 regional inteqrasiya dill\u0259rin inki\u015faf dinamikas\u0131na t\u0259sir g\u00f6st\u0259rir. I T\u00fcrkoloji Qurultayda t\u00fcrk dill\u0259rinin bu d\u0259yi\u015f\u0259n \u015f\u0259raitd\u0259 ortaq elmi prinsipl\u0259r \u0259sas\u0131nda inki\u015faf etdirilm\u0259si, t\u00fcrk xalqlar\u0131 aras\u0131nda qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 anla\u015fman\u0131n g\u00fccl\u0259ndirilm\u0259si \u0259sas m\u0259qs\u0259dl\u0259rd\u0259n biri kimi m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirilib.<\/p>\n<p>T\u00fcrk dill\u0259rinin m\u00fcqayis\u0259li t\u0259hlili onlar\u0131n \u00fcmumi m\u0259n\u015f\u0259y\u0259 ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131, lakin zaman v\u0259 m\u0259kan amill\u0259ri n\u0259tic\u0259sind\u0259 m\u00fcxt\u0259lif istiqam\u0259tl\u0259rd\u0259 inki\u015faf etdiyini g\u00f6st\u0259rir. Qurultay \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 apar\u0131lan m\u00fczakir\u0259l\u0259r t\u00fcrk dill\u0259rinin genetik yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131n\u0131n elmi \u0259saslarla s\u00fcbut edilm\u0259sin\u0259 v\u0259 bu yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131n t\u00fcrk xalqlar\u0131n\u0131n inteqrasiyas\u0131nda apar\u0131c\u0131 rol oynamas\u0131na y\u00f6n\u0259lib. Bu dill\u0259r aql\u00fctinativ qurulu\u015fa, ah\u0259ng qanununa \u0259saslanan fonetik sistem\u0259 v\u0259 ox\u015far qrammatik prinsipl\u0259r\u0259 malikdir.<\/p>\n<p>Onun fikrinc\u0259, fonetik s\u0259viyy\u0259d\u0259 sait harmoniyas\u0131 t\u00fcrk dill\u0259rinin ortaq x\u00fcsusiyy\u0259ti kimi \u00e7\u0131x\u0131\u015f edir. Az\u0259rbaycan, t\u00fcrk, t\u00fcrkm\u0259n v\u0259 q\u0131r\u011f\u0131z dill\u0259rind\u0259 ah\u0259ng qanununun sabitliyi, Q\u0131p\u00e7aq v\u0259 Karluk qruplar\u0131nda m\u00fc\u015fahid\u0259 edil\u0259n f\u0259rql\u0259r dill\u0259rin tarixi inki\u015faf\u0131n\u0131n n\u0259tic\u0259si kimi d\u0259y\u0259rl\u0259ndirilib. Qurultayda bu f\u0259rql\u0259r t\u00fcrk xalqlar\u0131n\u0131 ay\u0131ran deyil, onlar\u0131n \u00fcmumi dil k\u00f6k\u00fcn\u00fc t\u0259sdiql\u0259y\u0259n x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259r kimi t\u0259qdim olunub.<\/p>\n<p>Morfoloji bax\u0131mdan b\u00fct\u00fcn t\u00fcrk dill\u0259rinin aql\u00fctinativ olmas\u0131, ismin hallanma sistemi v\u0259 fel \u015f\u0259kil\u00e7il\u0259rinin funksional ox\u015farl\u0131\u011f\u0131 t\u00fcrk dill\u0259rinin vahid dil sistemin\u0259 m\u0259nsub oldu\u011funu g\u00f6st\u0259rir. Bu morfoloji \u00fcmumilikl\u0259r I T\u00fcrkoloji Qurultayda t\u00fcrk xalqlar\u0131 aras\u0131nda elmi v\u0259 m\u0259d\u0259ni inteqrasiyan\u0131n dil \u0259saslar\u0131 kimi qiym\u0259tl\u0259ndirilib.<\/p>\n<p>Sintaktik bax\u0131mdan t\u00fcrk dill\u0259rind\u0259 \u0259sas s\u00f6z s\u0131ras\u0131n\u0131n ox\u015farl\u0131\u011f\u0131, k\u00f6m\u0259k\u00e7i fell\u0259rin v\u0259 feili ba\u011flamalar\u0131n geni\u015f istifad\u0259si d\u0259 ortaq dil t\u0259f\u0259kk\u00fcr\u00fcn\u00fcn g\u00f6st\u0259ricisi hesab edilib. Bununla yana\u015f\u0131, h\u0259r bir dilin \u00f6z sintaktik inki\u015faf x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rinin olmas\u0131 inteqrasiya prosesinin vahidlikl\u0259 yana\u015f\u0131, \u00e7ox\u015fax\u0259liliyi d\u0259 ehtiva etdiyini g\u00f6st\u0259rir.<\/p>\n<p>Leksik s\u0259viyy\u0259d\u0259 q\u0259dim t\u00fcrk s\u00f6zl\u0259rinin b\u00fct\u00fcn dill\u0259rd\u0259 qorunmas\u0131 t\u00fcrk xalqlar\u0131 aras\u0131nda tarixi-m\u0259d\u0259ni birliyin \u0259n m\u00fch\u00fcm s\u00fcbutlar\u0131ndan biridir. Eyni zamanda, m\u00fcxt\u0259lif dill\u0259rd\u0259n al\u0131nmalar regional f\u0259rql\u0259ri formala\u015fd\u0131r\u0131b. I T\u00fcrkoloji Qurultayda ortaq leksik fondun qorunmas\u0131 v\u0259 sisteml\u0259\u015fdirilm\u0259si t\u00fcrk xalqlar\u0131n\u0131n m\u0259d\u0259ni inteqrasiyas\u0131n\u0131n \u0259sas vasit\u0259l\u0259rind\u0259n biri kimi ir\u0259li s\u00fcr\u00fcl\u00fcb.<\/p>\n<p>I T\u00fcrkoloji Qurultay t\u00fcrk dill\u0259rinin m\u00fcqayis\u0259li \u00f6yr\u0259nilm\u0259sini elmi \u0259saslara ba\u011flamaqla yana\u015f\u0131, t\u00fcrk xalqlar\u0131n\u0131n dil, m\u0259d\u0259niyy\u0259t v\u0259 elmi \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q z\u0259minind\u0259 inteqrasiyas\u0131n\u0131n ideoloji v\u0259 metodoloji \u0259saslar\u0131n\u0131 formala\u015fd\u0131r\u0131b.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>T\u00fcrk dill\u0259rinin elmi inteqrasiyas\u0131n\u0131n t\u0259m\u0259l da\u015f\u0131- I T\u00fcrkoloji Qurultay &#8220;\u0130NFONEWS&#8221; x\u0259b\u0259r verir ki, AZ\u018fRTAC-da Bak\u0131da ke\u00e7irilmi\u015f Birinci T\u00fcrkoloji Qurultay\u0131n 100 illiyi il\u0259 \u0259laq\u0259dar silsil\u0259 materiallar davam etdirilir.\u00a0 AMEA-n\u0131n M\u0259h\u0259mm\u0259d F\u00fczuli&hellip; <\/p>\n","protected":false},"author":14,"featured_media":50323,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_mi_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[4,11,3],"tags":[15200,12076,15199,15],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/50322"}],"collection":[{"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/14"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=50322"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/50322\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":50324,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/50322\/revisions\/50324"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/50323"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=50322"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=50322"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=50322"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}