{"id":51286,"date":"2026-09-02T11:50:57","date_gmt":"2026-09-02T07:50:57","guid":{"rendered":"https:\/\/infonews.az\/?p=51286"},"modified":"2026-09-02T11:50:57","modified_gmt":"2026-09-02T07:50:57","slug":"gunebaxanlar-t%c9%99qdim-edir-casus-yoxsa-milli-strateq","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/infonews.az\/?p=51286","title":{"rendered":"\u201cG\u00dcN\u018fBAXANLAR\u201d t\u0259qdim edir: &#8220;CASUS&#8221;, yoxsa &#8220;M\u0130LL\u0130 STRATEQ&#8221;?"},"content":{"rendered":"<p><span style=\"color: #ffffff\">\u201cG\u00dcN\u018fBAXANLAR\u201d t\u0259qdim edir: &#8220;CASUS&#8221;, yoxsa &#8220;M\u0130LL\u0130 STRATEQ&#8221;?<\/span><\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/infonews.az\/?p=51286\"><span style=\"color: #000080\"><strong>&#8220;\u0130NFONEWS&#8221;<\/strong><\/span><\/a> &#8211; un <strong>\u201cG\u00dcN\u018fBAXANLAR\u201d\u00a0<\/strong>yay forumunda TAR\u0130X<\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"color: #ff0000\"><strong>\u0130K\u0130 TOTAL\u0130TAR MA\u015eININ ARASINDA QALAN H\u018fQ\u0130Q\u018fT<\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"color: #ff0000\"><strong>&#8220;casus&#8221;, yoxsa &#8220;milli strateq&#8221;?<\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"color: #ff0000\"><strong> F\u018fT\u018fL\u0130 B\u0259y D\u00dcB\u018fNG\u0130NSK\u0130<\/strong><\/span><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-51288\" src=\"https:\/\/infonews.az\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/Dudanginski.jpg\" alt=\"\" width=\"376\" height=\"474\" srcset=\"https:\/\/infonews.az\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/Dudanginski.jpg 376w, https:\/\/infonews.az\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/Dudanginski-238x300.jpg 238w\" sizes=\"(max-width: 376px) 100vw, 376px\" \/><\/p>\n<blockquote><p>\u0130kinci D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259sinin \u0259n \u00e7ox m\u00fczakir\u0259 edil\u0259n, lakin arxivl\u0259rin d\u0259rinliyind\u0259 h\u0259l\u0259 d\u0259 sirl\u0259rini qoruyan m\u00f6vzular\u0131ndan biri az\u0259rbaycanl\u0131 h\u0259rbi \u0259sirl\u0259rin v\u0259 legionerl\u0259rin taleyidir. Bu dramatik hekay\u0259nin m\u0259rk\u0259zind\u0259 dayanan fiqurlardan biri d\u0259 \u018fbd\u00fcrr\u0259hman b\u0259y F\u0259t\u0259lib\u0259yli-D\u00fcd\u0259nginskidir (Abo \u018fliyev). Uzun ill\u0259r sovet t\u0259bli\u011fat ma\u015f\u0131n\u0131 onu c\u0259miyy\u0259t\u0259 sad\u0259c\u0259 &#8220;v\u0259t\u0259n xaini&#8221; v\u0259 &#8220;iki c\u0259bh\u0259nin casusu&#8221; kimi t\u0259qdim edib. B\u0259s reall\u0131q n\u0259d\u0259n ibar\u0259tdir? O, do\u011frudanm\u0131 sad\u0259c\u0259 m\u0259nafe axtaran bir casus idi, yoxsa d\u00f6vr\u00fcn amans\u0131z geosiyasi \u015f\u0259rtl\u0259ri daxilind\u0259 \u00f6lk\u0259sinin m\u00fcst\u0259qilliyi \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7\u0131x\u0131\u015f yolu axtaran m\u00fcbahis\u0259li strateq?<\/p><\/blockquote>\n<p>Hadis\u0259l\u0259r\u0259 quru sovet \u015ftamplar\u0131 il\u0259 deyil, 1940-c\u0131 ill\u0259rin k\u0259skin reall\u0131qlar\u0131 prizmas\u0131ndan yana\u015fmaq laz\u0131md\u0131r. 1941-ci ild\u0259 Riqa \u0259traf\u0131nda \u0259sir d\u00fc\u015f\u0259n D\u00fcd\u0259nginski s\u0131radan bir d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fc deyildi. O, arxas\u0131nda parlaq sovet zabiti karyeras\u0131 olan, Leninqrad H\u0259rbi M\u00fch\u0259ndislik Akademiyas\u0131n\u0131 bitirmi\u015f savadl\u0131 bir h\u0259rb\u00e7i idi. Alman \u0259sir d\u00fc\u015f\u0259rg\u0259l\u0259rind\u0259ki d\u0259h\u015f\u0259tli acl\u0131q v\u0259 k\u00fctl\u0259vi \u00f6l\u00fcm m\u0259nz\u0259r\u0259si qar\u015f\u0131s\u0131nda onun \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc Reyxl\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011fa ged\u0259r\u0259k 804-c\u00fc &#8220;Aslan&#8221; taborunun v\u0259 dig\u0259r Az\u0259rbaycan legionlar\u0131n\u0131n formala\u015fmas\u0131nda i\u015ftirak\u0131n\u0131 nasist ideologiyas\u0131na ba\u011fl\u0131l\u0131q kimi yox, sad\u0259c\u0259 fiziki xilas v\u0259 qurtulu\u015f praqmatizmi kimi d\u0259y\u0259rl\u0259ndirm\u0259k daha m\u0259ntiqlidir. O d\u00f6vr\u00fcn m\u0259nb\u0259l\u0259ri g\u00f6st\u0259rir ki, Abo b\u0259y m\u0259hz bu m\u00f6vqeyind\u0259n istifad\u0259 ed\u0259r\u0259k minl\u0259rl\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131 g\u0259ncin h\u0259yat\u0131n\u0131 real \u00f6l\u00fcmd\u0259n qurtara bilmi\u015fdi.<\/p>\n<p>Dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n, m\u0259s\u0259l\u0259nin siyasi t\u0259r\u0259fi d\u0259 var idi. O v\u0259 onun kimi bir \u00e7ox siyasi m\u00fchacirl\u0259r inan\u0131rd\u0131lar ki, Az\u0259rbaycan\u0131n inki\u015faf\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 alan \u0259sas q\u00fcvv\u0259 bol\u015fevizm i\u015f\u011fal\u0131d\u0131r v\u0259 bu rejimi yaln\u0131z k\u0259nardan g\u0259l\u0259n ba\u015fqa bir b\u00f6y\u00fck h\u0259rbi g\u00fcc\u00fcn z\u0259rb\u0259si il\u0259 devirm\u0259k m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Bu c\u00fcr yana\u015fma o d\u00f6vr \u00fc\u00e7\u00fcn olduqca riskli v\u0259 sonu g\u00f6r\u00fcnm\u0259y\u0259n bir oyun olsa da, \u0259sar\u0259t alt\u0131nda olan xalqlar\u0131n h\u0259rbi elitas\u0131n\u0131n tez-tez \u0259l atd\u0131\u011f\u0131 yegan\u0259 qurtulu\u015f strategiyas\u0131 idi.<\/p>\n<p>B\u0259s onun ad\u0131 niy\u0259 &#8220;iki c\u0259bh\u0259nin casusu&#8221; kimi hallan\u0131r? M\u00fcharib\u0259 bitdikd\u0259n v\u0259 Almaniya m\u0259\u011flub olduqdan sonra D\u00fcd\u0259nginski m\u00fcbariz\u0259ni dayand\u0131rmad\u0131. O, formala\u015fmaqda olan Soyuq m\u00fcharib\u0259 reall\u0131qlar\u0131n\u0131 d\u00fczg\u00fcn qiym\u0259tl\u0259ndir\u0259r\u0259k Q\u0259rb d\u00f6vl\u0259tl\u0259rinin, x\u00fcsus\u0259n d\u0259 AB\u015e-\u0131n siyasi imkanlar\u0131ndan istifad\u0259 etm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fd\u0131. Arxas\u0131nda he\u00e7 bir r\u0259smi d\u00f6vl\u0259t d\u0259st\u0259yi olmayan, lakin xalq\u0131n\u0131n istiqlal davas\u0131n\u0131 davam etdirm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fan bir liderin Q\u0259rb institutlar\u0131 il\u0259 t\u0259masa ke\u00e7m\u0259si v\u0259 onlardan tribuna ist\u0259m\u0259si m\u0259lumat satan muzdlu x\u0259fiyy\u0259lik deyildi. Bu, m\u00fchacir\u0259t h\u0259r\u0259kat\u0131n\u0131 ayaqda tutmaq v\u0259 s\u0259sl\u0259rini d\u00fcnyaya \u00e7atd\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn at\u0131lan z\u0259ruri siyasi manevr idi.<\/p>\n<p>\u018fslind\u0259, Moskvan\u0131 \u0259n \u00e7ox narahat ed\u0259n v\u0259 D\u00fcd\u0259nginskinin \u00f6l\u00fcm f\u0259rman\u0131n\u0131 verdir\u0259n onun ke\u00e7mi\u015f h\u0259rbi f\u0259aliyy\u0259ti yox, m\u00fcharib\u0259d\u0259n sonrak\u0131 intellektual m\u00fcbariz\u0259si oldu. O, M\u00fcnxend\u0259 Milli Birlik M\u0259clisini quraraq f\u0259rqli \u00f6lk\u0259l\u0259r\u0259 s\u0259p\u0259l\u0259nmi\u015f h\u0259mv\u0259t\u0259nl\u0259rimizi bir m\u0259rk\u0259z \u0259traf\u0131nda birl\u0259\u015fdir\u0259 bildi. &#8220;Az\u0259rbaycan&#8221; jurnal\u0131n\u0131n n\u0259\u015fri v\u0259 x\u00fcsusil\u0259 d\u0259 1953-c\u00fc ild\u0259n &#8220;Azadl\u0131q&#8221; radiosunun Az\u0259rbaycan redaksiyas\u0131n\u0131n r\u0259hb\u0259ri kimi f\u0259aliyy\u0259ti onu sovet imperiyas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn real t\u0259hl\u00fck\u0259y\u0259 \u00e7evirdi. O, mikrofon arxas\u0131nda oturaraq sovet propaqandas\u0131n\u0131n d\u0259mir p\u0259rd\u0259sini d\u0259lir, birba\u015fa Az\u0259rbaycandak\u0131 insanlara s\u0259sl\u0259n\u0259r\u0259k milli yadda\u015f\u0131 oyaq saxlama\u011fa c\u0259hd edirdi.<\/p>\n<p>1954-c\u00fc ild\u0259 sovet k\u0259\u015ffiyyat\u0131n\u0131n agenti t\u0259r\u0259find\u0259n m\u0259hz M\u00fcnxend\u0259 q\u0259tl\u0259 yetirilm\u0259si bir h\u0259qiq\u0259ti a\u00e7\u0131q \u015f\u0259kild\u0259 ortaya qoyur: sovet r\u0259hb\u0259rliyi onu adi bir qa\u00e7q\u0131n v\u0259 ya &#8220;satq\u0131n&#8221; kimi deyil, ideoloji c\u0259bh\u0259d\u0259 susdurulmas\u0131 h\u0259yati \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb ed\u0259n \u00e7ox ciddi strateq v\u0259 g\u00fccl\u00fc siyasi r\u0259qib kimi g\u00f6r\u00fcrd\u00fc.<\/p>\n<p>Tarixi \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259r\u0259 yaln\u0131z qara v\u0259 b\u0259yaz obyektivd\u0259n baxmaq bizi ke\u00e7mi\u015fi d\u0259rk etm\u0259kd\u0259n m\u0259hrum edir. \u018fbd\u00fcrr\u0259hman b\u0259y F\u0259t\u0259lib\u0259yli ideal, q\u00fcsursuz q\u0259hr\u0259man olmaya bil\u0259r; onun totalitar rejiml\u0259rl\u0259 etdiyi taktiki gedi\u015fl\u0259r \u00f6zl\u00fcy\u00fcnd\u0259 ziddiyy\u0259tlidir. Lakin arxiv s\u0259n\u0259dl\u0259ri v\u0259r\u0259ql\u0259ndikc\u0259 ayd\u0131n olur ki, onun atd\u0131\u011f\u0131 b\u00fct\u00fcn add\u0131mlar\u0131n, etdiyi b\u00fct\u00fcn m\u00fcr\u0259kk\u0259b siyasi manevrl\u0259rin arxas\u0131nda bir \u0259sas m\u0259qs\u0259d dayan\u0131rd\u0131: iki b\u00f6y\u00fck imperiyan\u0131n qanl\u0131 toqqu\u015fmas\u0131ndan Az\u0259rbaycan\u0131n azadl\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn ki\u00e7ik d\u0259 olsa bir \u015fans yaratmaq. Onun faci\u0259si d\u0259 m\u0259hz bu b\u00f6y\u00fck m\u0259qs\u0259din h\u0259ddind\u0259n art\u0131q amans\u0131z bir d\u00f6vr\u0259 t\u0259sad\u00fcf etm\u0259sind\u0259 idi.<\/p>\n<p><em><strong>C\u0259mil\u0259 H\u018fS\u018fNOVA<\/strong><\/em><\/p>\n<p><strong>Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t \u0130qtisad Universitetinin (UNEC)\u00a0\u201cHumanitar F\u0259nl\u0259r\u201d kafedras\u0131n\u0131n dosenti<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u201cG\u00dcN\u018fBAXANLAR\u201d t\u0259qdim edir: &#8220;CASUS&#8221;, yoxsa &#8220;M\u0130LL\u0130 STRATEQ&#8221;? &#8220;\u0130NFONEWS&#8221; &#8211; un \u201cG\u00dcN\u018fBAXANLAR\u201d\u00a0yay forumunda TAR\u0130X \u0130K\u0130 TOTAL\u0130TAR MA\u015eININ ARASINDA QALAN H\u018fQ\u0130Q\u018fT &#8220;casus&#8221;, yoxsa &#8220;milli strateq&#8221;? F\u018fT\u018fL\u0130 B\u0259y D\u00dcB\u018fNG\u0130NSK\u0130 \u0130kinci D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259sinin \u0259n&hellip; <\/p>\n","protected":false},"author":14,"featured_media":51287,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_mi_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[4,4263,8,11],"tags":[7687,15372,15272,15376,15],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/51286"}],"collection":[{"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/14"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=51286"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/51286\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":51289,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/51286\/revisions\/51289"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/51287"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=51286"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=51286"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=51286"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}