{"id":51338,"date":"2026-09-07T10:51:01","date_gmt":"2026-09-07T06:51:01","guid":{"rendered":"https:\/\/infonews.az\/?p=51338"},"modified":"2026-09-07T10:51:01","modified_gmt":"2026-09-07T06:51:01","slug":"gunebaxanlar-t%c9%99qdim-edir-mendeleyev-kimyaci-yoxsa-iqtisadci","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/infonews.az\/?p=51338","title":{"rendered":"\u201cG\u00dcN\u018fBAXANLAR\u201d t\u0259qdim edir: MENDELEYEV &#8211; K\u0130MYA\u00c7I yoxsa \u0130QT\u0130SAD\u00c7I"},"content":{"rendered":"<p><span style=\"color: #ffffff\">\u201cG\u00dcN\u018fBAXANLAR\u201d t\u0259qdim edir: MENDELEYEV &#8211; K\u0130MYA\u00c7I yoxsa \u0130QT\u0130SAD\u00c7I<\/span><\/p>\n<p class=\"entry-title\"><a href=\"https:\/\/infonews.az\/?p=51338\"><span style=\"color: #000080\"><strong>&#8220;\u0130NFONEWS&#8221;<\/strong><\/span><\/a> \u2013 un <strong>\u201cG\u00dcN\u018fBAXANLAR\u201d\u00a0<\/strong>yay forumunda \u0130QT\u0130SAD\u0130YYAT<\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"color: #ff0000\"><strong>MENDELEYEV &#8211; K\u0130MYA\u00c7I yoxsa \u0130QT\u0130SAD\u00c7I<\/strong><\/span><\/p>\n<blockquote><p>Mendeleyev dey\u0259nd\u0259 n\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u00fck? D\u00f6vri c\u0259dv\u0259l, kimy\u0259vi elementl\u0259r v\u0259 m\u0259kt\u0259bd\u0259 divardan as\u0131lan o m\u0259\u015fhur tablo&#8230;<\/p><\/blockquote>\n<p>Amma Mendeleyevin bir \u201celementi\u201d d\u0259rslikl\u0259rd\u0259, dem\u0259k olar ki, g\u00f6r\u00fcnm\u00fcr: iqtisadiyyat.<br \/>\nH\u0259tta ona aid edil\u0259n m\u0259\u015fhur ifad\u0259 ilk d\u0259f\u0259 e\u015fid\u0259n adam\u0131 t\u0259\u0259cc\u00fcbl\u0259ndirir: \u201cM\u0259nd\u0259n n\u0259 kimya\u00e7\u0131, m\u0259n siyasi iqtisad\u00e7\u0131yam!\u201d<\/p>\n<p>Bu, sad\u0259c\u0259 zarafat deyildi. Mendeleyev s\u0259naye, investisiya, g\u00f6mr\u00fck tarifl\u0259ri, \u0259m\u0259k, neft, n\u0259qliyyat v\u0259 k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 haqq\u0131nda yaz\u0131rd\u0131. \u201cRusiyada zavod i\u015finin \u015f\u0259rtl\u0259ri haqq\u0131nda\u201d, \u201cS\u0259naye haqq\u0131nda t\u0259lim\u201d, \u201cProteksionizmin \u0259sasland\u0131r\u0131lmas\u0131\u201d kimi iqtisadi \u0259s\u0259rl\u0259rin m\u00fc\u0259llifi idi.<\/p>\n<p>Maraql\u0131s\u0131 budur ki, kimyada elementl\u0259r aras\u0131nda qanunauy\u011funluq axtaran Mendeleyev iqtisadiyyatda da nisb\u0259t v\u0259 proporsiya axtar\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p>1902-ci ild\u0259 haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 \u201cRusiya k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131n\u0131n ehtiyaclar\u0131 haqq\u0131nda\u201d qeydl\u0259rind\u0259 iqtisadiyyat\u0131n iki \u0259sas sektorunun \u2014 s\u0259naye v\u0259 k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131n\u0131n proporsional inki\u015faf\u0131n\u0131 x\u00fcsusi problem kimi ortaya qoyurdu. Onun yana\u015fmas\u0131nda s\u0259naye k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131ndan qoparaq inki\u015faf etm\u0259m\u0259li, s\u0259nayenin dinamikas\u0131 \u015f\u0259h\u0259rl\u0259 k\u0259nd aras\u0131ndak\u0131 \u0259mt\u0259\u0259 d\u00f6vriyy\u0259si il\u0259 \u0259laq\u0259li olmal\u0131 idi.<br \/>\nBa\u015fqa s\u00f6zl\u0259, Mendeleyev iqtisadiyyata ayr\u0131-ayr\u0131 sah\u0259l\u0259rin yar\u0131\u015f\u0131 kimi deyil, bir-birini tamamlayan elementl\u0259r sistemi kimi bax\u0131rd\u0131. Bir sektor h\u0259ddind\u0259n art\u0131q ir\u0259li gedib dig\u0259ri gerid\u0259 qal\u0131rsa, b\u00fct\u00f6v iqtisadi sistemin proporsiyas\u0131 pozulur.<\/p>\n<p>\u0130nvestisiya m\u0259s\u0259l\u0259sind\u0259 d\u0259 eyni m\u0259ntiq g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. Mendeleyev Rusiyan\u0131n AB\u015e il\u0259 r\u0259qab\u0259t ed\u0259 bilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn iqtisadiyyata yat\u0131r\u0131lan investisiyalar\u0131n iki d\u0259f\u0259 art\u0131r\u0131laraq 700 milyon rubla \u00e7atd\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 t\u0259klif edirdi. Amma \u0259sas m\u0259s\u0259l\u0259 yaln\u0131z investisiyan\u0131n h\u0259cmi deyildi. Kapital neft emal\u0131, ma\u015f\u0131nqay\u0131rma, cihazqay\u0131rma v\u0259 d\u0259zgahqay\u0131rma kimi inki\u015faf \u00fc\u00e7\u00fcn vacib sah\u0259l\u0259r\u0259 istiqam\u0259tl\u0259ndirilm\u0259li idi.<br \/>\nG\u00f6mr\u00fck tarifin\u0259 d\u0259 sad\u0259c\u0259 b\u00fcdc\u0259ni dolduran vergi kimi baxm\u0131rd\u0131. Tarif onun \u00fc\u00e7\u00fcn hans\u0131 istehsal sah\u0259l\u0259rinin inki\u015faf etdiril\u0259c\u0259yini m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdir\u0259n iqtisadi siyas\u0259t al\u0259ti idi.<\/p>\n<p>Neft haqq\u0131nda ona aid edil\u0259n bir ifad\u0259 is\u0259 bu iqtisadi d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259ni \u00e7ox g\u00f6z\u0259l tamamlay\u0131r: \u201cT\u0259kc\u0259 neftl\u0259 deyil, ka\u011f\u0131z pullarla da soba yand\u0131rmaq olar\u201d. Y\u0259ni s\u0259rv\u0259t\u0259 sahib olmaq h\u0259l\u0259 z\u0259ngin olmaq deyil. \u018fg\u0259r onu s\u0259m\u0259r\u0259li istifad\u0259 etmirs\u0259ns\u0259, emal v\u0259 \u0259lav\u0259 d\u0259y\u0259r yaratm\u0131rsansa, \u0259slind\u0259 s\u0259rv\u0259ti deyil, pulu yand\u0131r\u0131rsan.<\/p>\n<p>B\u0259lk\u0259 d\u0259 Mendeleyevin kimya\u00e7\u0131 v\u0259 iqtisad\u00e7\u0131 kimlikl\u0259rinin k\u0259si\u015fdiyi n\u00f6qt\u0259 el\u0259 burad\u0131r. Kimyada o, elementl\u0259rin d\u00fczg\u00fcn yerl\u0259\u015fm\u0259sini v\u0259 nisb\u0259tini axtar\u0131rd\u0131. \u0130qtisadiyyatda is\u0259 s\u0259nayenin, k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131n\u0131n, investisiyan\u0131n, infrastrukturun v\u0259 d\u00f6vl\u0259t siyas\u0259tinin d\u00fczg\u00fcn proporsiyas\u0131n\u0131. Biz Mendeleyevi elementl\u0259rin d\u00f6vri c\u0259dv\u0259lini yaratd\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn tan\u0131y\u0131r\u0131q. Amma g\u00f6r\u00fcn\u00fcr, o, iqtisadiyyat \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259 \u00f6z \u201cd\u00f6vri c\u0259dv\u0259lini\u201d axtar\u0131rm\u0131\u015f.<\/p>\n<p><em><strong>Aslan \u018fZ\u0130MZAD\u018f<\/strong><\/em><\/p>\n<p><strong>iqtisad\u00e7\u0131-ekspert,\u00a0\u00c7in \u0130qtisad\u00e7\u0131lar C\u0259miyy\u0259tinin (Chinese Economists Society) v\u0259 Kral \u0130qtisadiyyat C\u0259miyy\u0259tinin (Royal Economic Society) \u00fczv\u00fc<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u201cG\u00dcN\u018fBAXANLAR\u201d t\u0259qdim edir: MENDELEYEV &#8211; K\u0130MYA\u00c7I yoxsa \u0130QT\u0130SAD\u00c7I &#8220;\u0130NFONEWS&#8221; \u2013 un \u201cG\u00dcN\u018fBAXANLAR\u201d\u00a0yay forumunda \u0130QT\u0130SAD\u0130YYAT MENDELEYEV &#8211; K\u0130MYA\u00c7I yoxsa \u0130QT\u0130SAD\u00c7I Mendeleyev dey\u0259nd\u0259 n\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u00fck? D\u00f6vri c\u0259dv\u0259l, kimy\u0259vi elementl\u0259r v\u0259 m\u0259kt\u0259bd\u0259 divardan&hellip; <\/p>\n","protected":false},"author":14,"featured_media":51339,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_mi_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[4,2,4263,8,11],"tags":[7687,15372,7846,15],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/51338"}],"collection":[{"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/14"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=51338"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/51338\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":51340,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/51338\/revisions\/51340"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/51339"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=51338"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=51338"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=51338"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}