{"id":51426,"date":"2026-09-18T15:08:16","date_gmt":"2026-09-18T11:08:16","guid":{"rendered":"https:\/\/infonews.az\/?p=51426"},"modified":"2026-09-18T15:08:16","modified_gmt":"2026-09-18T11:08:16","slug":"turk-dunyasinin-strateji-subyektliyi-gucun-yeni-institusional-m%c9%99ntiqi-rovs%c9%99n-muradov","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/infonews.az\/?p=51426","title":{"rendered":"T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131n strateji subyektliyi: g\u00fcc\u00fcn yeni institusional m\u0259ntiqi &#8211; R\u00f6v\u015f\u0259n Muradov"},"content":{"rendered":"<p><span style=\"color: #ffffff\">T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131n strateji subyektliyi: g\u00fcc\u00fcn yeni institusional m\u0259ntiqi &#8211; R\u00f6v\u015f\u0259n Muradov<\/span><\/p>\n<blockquote><p>Beyn\u0259lxalq t\u0259\u015fkilatlar\u0131n h\u0259qiqi \u00e7\u0259kisini \u00fczvl\u0259rinin say\u0131 v\u0259 ke\u00e7irdiyi sammitl\u0259rd\u0259n daha \u00e7ox, ortaq mara\u011f\u0131 uzla\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f irad\u0259y\u0259, h\u0259min irad\u0259ni is\u0259 icra qabiliyy\u0259tin\u0259 \u00e7evirm\u0259k g\u00fcc\u00fc m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirir. Prezident \u0130lham \u018fliyevin ir\u0259li s\u00fcrd\u00fcy\u00fc siyasi bax\u0131\u015f T\u00fcrk D\u00f6vl\u0259tl\u0259ri T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n (TDT) bel\u0259 bir tarixi m\u0259rh\u0259l\u0259y\u0259 yax\u0131nla\u015fd\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259rir. Qar\u015f\u0131da duran \u0259sas m\u0259s\u0259l\u0259 m\u0259d\u0259ni-tarixi h\u0259mr\u0259yliyin strateji subyektliy\u0259 \u00e7evrilm\u0259sidir. Strateji subyektlik \u00f6z g\u00fcnd\u0259liyini m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirm\u0259k, h\u0259yati \u0259h\u0259miyy\u0259tli ba\u011flant\u0131lar\u0131 qorumaq v\u0259 beyn\u0259lxalq prosesl\u0259rd\u0259 ortaq m\u00f6vqeni t\u0259sirli siyasi davran\u0131\u015fa \u00e7evirm\u0259k bacar\u0131\u011f\u0131d\u0131r.<\/p><\/blockquote>\n<p><a href=\"https:\/\/infonews.az\/?p=51426\"><span style=\"color: #000080\"><strong>&#8220;\u0130NFONEWS&#8221;<\/strong> <\/span><\/a>x\u0259b\u0259r verir ki, bunu AZ\u018fRTAC-a a\u00e7\u0131qlamas\u0131nda Milli M\u0259clisin deputat\u0131 R\u00f6v\u015f\u0259n Muradov deyib.<\/p>\n<p>O bildirib ki, Nax\u00e7\u0131vanda \u0259sas\u0131 qoyulan t\u0259\u015fkilati x\u0259ttin \u015eu\u015fada ke\u00e7irilmi\u015f ilk qeyri-r\u0259smi Zirv\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc il\u0259 davam etdirilm\u0259si epizodik diplomatiyadan fasil\u0259siz siyasi koordinasiyaya ke\u00e7idi ifad\u0259 edir. TDT daxilind\u0259 63 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q mexanizminin formala\u015fmas\u0131 bu ke\u00e7idin institusional miqyas\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259rir. Az\u0259rbaycan\u0131n \u00fcst\u00fcnl\u00fcy\u00fc co\u011frafi m\u00f6vqed\u0259n ba\u015flay\u0131r, lakin onun siyasi d\u0259y\u0259ri h\u0259min m\u00f6vqenin m\u00fctt\u0259fiqlik m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin\u0259, investisiya fondlar\u0131na, enerji mar\u015frutlar\u0131na v\u0259 n\u0259qliyyat infrastrukturlar\u0131na \u00e7evrilm\u0259sind\u0259 \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131x\u0131r. Bak\u0131 M\u0259rk\u0259zi Asiya il\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 aras\u0131ndak\u0131 m\u0259saf\u0259ni azaltmaqla kifay\u0259tl\u0259nmir, h\u0259min co\u011frafiyan\u0131n siyasi b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fcn\u00fc t\u0259min ed\u0259n \u0259laq\u0259l\u0259r sistemi yarad\u0131r. T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik burada h\u0259rbi m\u00fcdafi\u0259ni a\u015fan d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik kateqoriyas\u0131d\u0131r. Enerji x\u0259ttind\u0259 yaranan fasil\u0259, n\u0259qliyyat d\u0259hlizinin ba\u011flanmas\u0131, kritik infrastruktura kiberh\u00fccum v\u0259 ya g\u0259nc n\u0259slin milli yadda\u015f\u0131na y\u00f6n\u0259lmi\u015f informasiya m\u00fcdaxil\u0259si klassik m\u00fcnaqi\u015f\u0259 ba\u015f verm\u0259d\u0259n d\u0259 d\u00f6vl\u0259tin m\u00fcqavim\u0259t qabiliyy\u0259tini z\u0259ifl\u0259d\u0259 bil\u0259r. Buna g\u00f6r\u0259 TDT \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131 hadis\u0259l\u0259r\u0259 sonradan m\u00fcnasib\u0259t bildirm\u0259kd\u0259n daha \u00e7ox, riskl\u0259ri qabaqcadan m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdir\u0259n m\u0259lumat m\u00fcbadil\u0259si v\u0259 koordinasiya sistemi kimi qurulmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>\u201cT\u0259\u015fkilat\u0131n 2,4 trilyonluq m\u0259cmu \u00dcDM-i, 1,27 trilyonluq ticar\u0259t d\u00f6vriyy\u0259si, enerji ehtiyatlar\u0131 v\u0259 g\u0259nc demoqrafik qurulu\u015fu b\u00f6y\u00fck potensial yarad\u0131r. Lakin iqtisadi k\u0259miyy\u0259t yaln\u0131z \u0259laq\u0259l\u0259ndirilmi\u015f s\u0259rmay\u0259 siyas\u0259ti, ortaq infrastruktur, texnoloji \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q v\u0259 etibarl\u0131 t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik m\u00fchiti vasit\u0259sil\u0259 geosiyasi \u00e7\u0259kiy\u0259 \u00e7evrilir. T\u00fcrk d\u00f6vl\u0259tl\u0259rinin qar\u015f\u0131s\u0131ndak\u0131 v\u0259zif\u0259 ayr\u0131-ayr\u0131 milli iqtisadi imkanlar\u0131 bir-birini tamamlayan istehsal, tranzit v\u0259 investisiya m\u0259kan\u0131nda birl\u0259\u015fdirm\u0259kdir.<\/p>\n<p>TDT m\u0259kan\u0131nda sabitlik xarici kapital v\u0259 texnologiyan\u0131 c\u0259lb ed\u0259n m\u00fchit olmaqla yana\u015f\u0131, t\u0259\u015fkilat\u0131n beyn\u0259lxalq etibarl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 art\u0131ran strateji aktivdir. G\u0259nc \u0259halinin \u00e7oxlu\u011fu bu aktivin insan kapital\u0131na \u00e7evrilm\u0259sini t\u0259l\u0259b edir. \u018fks halda, demoqrafik \u00fcst\u00fcnl\u00fck \u0259m\u0259k bazar\u0131 v\u0259 sosial infrastruktur \u00fcz\u0259rind\u0259 t\u0259zyiq yarada bil\u0259r. Buna g\u00f6r\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik siyas\u0259ti iqtisadi inki\u015faf v\u0259 sosial rifahla birlikd\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclm\u0259lidir\u201d,-dey\u0259 R.Muradov vur\u011fulay\u0131b.<\/p>\n<p>Deputat \u0259lav\u0259 edib ki, Az\u0259rbaycan\u0131n otuz il \u0259rzind\u0259 icra olunmayan beyn\u0259lxalq q\u0259tnam\u0259l\u0259rl\u0259 \u00fczl\u0259\u015fm\u0259si qlobal h\u00fcquq sistemind\u0259ki icra \u00e7at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131n\u0131n empirik n\u00fcmun\u0259sidir. H\u00fcquqi norma onu h\u0259yata ke\u00e7ir\u0259n siyasi irad\u0259d\u0259n m\u0259hrum qald\u0131qda ka\u011f\u0131z \u00fcz\u0259rind\u0259 verilmi\u015f v\u0259d\u0259 \u00e7evrilir. TDT bu t\u0259cr\u00fcb\u0259d\u0259n \u00e7\u0131x\u0131\u015f ed\u0259r\u0259k beyn\u0259lxalq h\u00fcquqa \u0259saslanan m\u00f6vqel\u0259rini diplomatik koordinasiya, iqtisadi \u00e7\u0259ki v\u0259 institusional h\u0259mr\u0259ylikl\u0259 m\u00fcdafi\u0259 etm\u0259lidir. Bu yana\u015fma \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc t\u0259r\u0259fl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 h\u0259rbi blok m\u0259ntiqind\u0259n uzaqd\u0131r v\u0259 h\u00fcququn se\u00e7ici t\u0259tbiqin\u0259 qar\u015f\u0131 legitim siyasi q\u00fcvv\u0259 formala\u015fd\u0131rma\u011fa xidm\u0259t edir. D\u00f6vl\u0259t\u00e7iliyin davaml\u0131l\u0131\u011f\u0131 milli kimliyin n\u0259sill\u0259r aras\u0131nda \u00f6t\u00fcr\u00fclm\u0259 keyfiyy\u0259tind\u0259n d\u0259 as\u0131l\u0131d\u0131r. T\u0259hsil, etibarl\u0131 media, ortaq g\u0259ncl\u0259r platformalar\u0131 v\u0259 elmi-m\u0259d\u0259ni m\u00fcbadil\u0259 informasiya suverenliyinin uzunm\u00fcdd\u0259tli m\u00fcdafi\u0259 x\u0259ttini t\u0259\u015fkil edir. Prezident \u0130lham \u018fliyevin bax\u0131\u015f\u0131nda t\u00fcrk birliyi ke\u00e7mi\u015f\u0259 duyulan nostalji h\u0259ddini a\u015faraq g\u0259l\u0259c\u0259yi layih\u0259l\u0259ndirm\u0259k irad\u0259sin\u0259 \u00e7evrilir. TDT-nin apar\u0131c\u0131 beyn\u0259lxalq t\u0259\u015fkilat kimi y\u00fcks\u0259li\u015fini d\u0259 ortaq m\u0259n\u015f\u0259d\u0259n ortaq q\u0259rar, ortaq q\u0259rardan is\u0259 s\u00fclh\u00fc v\u0259 suverenliyi qoruyan real g\u00fcc yaratmaq qabiliyy\u0259ti m\u00fc\u0259yy\u0259n ed\u0259c\u0259k.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131n strateji subyektliyi: g\u00fcc\u00fcn yeni institusional m\u0259ntiqi &#8211; R\u00f6v\u015f\u0259n Muradov Beyn\u0259lxalq t\u0259\u015fkilatlar\u0131n h\u0259qiqi \u00e7\u0259kisini \u00fczvl\u0259rinin say\u0131 v\u0259 ke\u00e7irdiyi sammitl\u0259rd\u0259n daha \u00e7ox, ortaq mara\u011f\u0131 uzla\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f irad\u0259y\u0259, h\u0259min irad\u0259ni is\u0259 icra&hellip; <\/p>\n","protected":false},"author":14,"featured_media":51427,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_mi_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[4,6,11],"tags":[15,15414],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/51426"}],"collection":[{"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/14"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=51426"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/51426\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":51428,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/51426\/revisions\/51428"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/51427"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=51426"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=51426"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=51426"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}