{"id":51601,"date":"2026-11-03T14:33:12","date_gmt":"2026-11-03T10:33:12","guid":{"rendered":"https:\/\/infonews.az\/?p=51601"},"modified":"2026-11-03T14:33:12","modified_gmt":"2026-11-03T10:33:12","slug":"auditoriyada-formalasan-bilik-sabahin-iqtisadiyyatinin-t%c9%99m%c9%99lidir-mursud-mehdiyev","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/infonews.az\/?p=51601","title":{"rendered":"&#8220;Auditoriyada formala\u015fan bilik sabah\u0131n iqtisadiyyat\u0131n\u0131n t\u0259m\u0259lidir&#8221;- M\u00fcr\u015f\u00fcd Mehdiyev"},"content":{"rendered":"<p><span style=\"color: #ffffff\">&#8220;Auditoriyada formala\u015fan bilik sabah\u0131n iqtisadiyyat\u0131n\u0131n t\u0259m\u0259lidir&#8221;- M\u00fcr\u015f\u00fcd Mehdiyev <\/span><\/p>\n<blockquote><p>\u00d6lk\u0259l\u0259rin f\u0259rqli inki\u015faf templ\u0259rin\u0259 malik olmas\u0131n\u0131n s\u0259b\u0259bl\u0259ri iqtisad elminin \u0259n q\u0259dim t\u0259dqiqat m\u00f6vzular\u0131ndan biridir. Uzun m\u00fcdd\u0259t bu sual\u0131n cavab\u0131 fiziki kapitalda \u2013 zavodlarda, yollarda, ma\u015f\u0131n v\u0259 avadanl\u0131qda axtar\u0131l\u0131rd\u0131. XX \u0259srin ortalar\u0131ndan etibar\u0259n is\u0259 iqtisad\u00e7\u0131lar diqq\u0259ti ba\u015fqa bir amil\u0259 y\u00f6n\u0259ltdil\u0259r: insan\u0131n bilik v\u0259 bacar\u0131\u011f\u0131na. Bu g\u00fcn h\u0259min amil \u201cinsan kapital\u0131\u201d adlan\u0131r v\u0259 onun t\u0259hsill\u0259 birba\u015fa ba\u011fl\u0131 olmas\u0131 art\u0131q m\u00fcbahis\u0259 m\u00f6vzusu deyil.<\/p><\/blockquote>\n<p><a href=\"https:\/\/infonews.az\/?p=51601\"><span style=\"color: #000080\"><strong>&#8220;\u0130NFONEWS&#8221;<\/strong><\/span><\/a> x\u0259b\u0259r verir ki, bu fikirl\u0259ri Az\u0259rbaycan Texniki Universitetinin S\u0259naye iqtisadiyyat\u0131 v\u0259 menecment fak\u00fclt\u0259sinin dekan m\u00fcavini f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru M\u00fcr\u015f\u00fcd Mehdiyevin AZ\u018fRTAC-a t\u0259qdim etdiyi \u201cT\u0259hsil, s\u0259naye v\u0259 iqtisadi inki\u015faf: universitet v\u0259 s\u0259naye birg\u0259 i\u015fl\u0259m\u0259lidir\u201d s\u0259rl\u00f6vh\u0259li yaz\u0131s\u0131nda yer al\u0131b. M\u0259qal\u0259d\u0259 qeyd edilir ki, n\u0259z\u0259ri \u0259sas\u0131n qoyulmas\u0131nda Teodor \u015eultsun 1961-ci ild\u0259 \u201cAmerican Economic Review\u201d jurnal\u0131nda \u00e7\u0131xan m\u0259qal\u0259si m\u00fch\u00fcm rol oynay\u0131b. \u015eults AB\u015e iqtisadiyyat\u0131ndak\u0131 art\u0131m\u0131n xeyli hiss\u0259sinin \u0259n\u0259n\u0259vi kapital v\u0259 \u0259m\u0259k x\u0259rcl\u0259ri il\u0259 izah oluna bilm\u0259diyini, bu \u201cqal\u0131\u011f\u0131n\u201d \u0259sas\u0259n insanlara qoyulan investisiyalardan qaynaqland\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259rirdi. Qari Bekker (1964) bu ideyan\u0131 sistemli n\u0259z\u0259riyy\u0259y\u0259 \u00e7evirdi: t\u0259hsil\u0259 \u00e7\u0259kil\u0259n x\u0259rc istehlak yox, g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 g\u0259lir g\u0259tir\u0259n investisiyad\u0131r. Ceykob Mincer (1974) is\u0259 h\u0259r \u0259lav\u0259 t\u0259hsil ilinin \u0259m\u0259khaqq\u0131na t\u0259sirini \u00f6l\u00e7m\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn bu g\u00fcn d\u0259 d\u00fcnyada geni\u015f istifad\u0259 olunan modeli t\u0259klif etdi.<\/p>\n<p>1980-ci ill\u0259rin sonunda formala\u015fan endogen art\u0131m n\u0259z\u0259riyy\u0259si bu \u0259laq\u0259ni makroiqtisadi s\u0259viyy\u0259y\u0259 qald\u0131rd\u0131. Robert Lukas (1988) g\u00f6st\u0259rdi ki, insan kapital\u0131 t\u0259kc\u0259 onun sahibin\u0259 deyil, \u0259trafdak\u0131lara da fayda verir: savadl\u0131 m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259r bir yerd\u0259 \u00e7al\u0131\u015fd\u0131qda bir-birinin m\u0259hsuldarl\u0131\u011f\u0131n\u0131 art\u0131r\u0131rlar. Klaudiya Qoldin v\u0259 Lourens Kats (2008) AB\u015e-nin XX \u0259sr t\u0259cr\u00fcb\u0259sini \u201ct\u0259hsill\u0259 texnologiya aras\u0131nda yar\u0131\u015f\u201d kimi t\u0259svir edirl\u0259r. T\u0259hsil sistemi texnologiyan\u0131n t\u0259l\u0259b etdiyi bacar\u0131qlar\u0131 vaxt\u0131nda ver\u0259 bildikd\u0259 h\u0259m art\u0131m s\u00fcr\u0259tl\u0259nir, h\u0259m d\u0259 g\u0259lir b\u0259rab\u0259rsizliyi azal\u0131r. T\u0259hsil geri qald\u0131qda is\u0259 proses \u0259ks istiqam\u0259td\u0259 gedir. S\u00fcni intellekt v\u0259 avtomatla\u015fd\u0131rman\u0131n \u0259m\u0259k bazar\u0131n\u0131 s\u00fcr\u0259tl\u0259 d\u0259yi\u015fdiyi bug\u00fcnk\u00fc \u015f\u0259raitd\u0259 bu m\u00fc\u015fahid\u0259 x\u00fcsusil\u0259 aktuald\u0131r.<\/p>\n<p><strong>Bilik yaln\u0131z auditoriyada v\u0259 laboratoriyada qald\u0131qda iqtisadi d\u0259y\u0259r\u0259 \u00e7evrilmir<\/strong><\/p>\n<p>Bu yar\u0131\u015fda universitetl\u0259r t\u0259k add\u0131mlam\u0131r. Bilik yaln\u0131z auditoriyada v\u0259 laboratoriyada qald\u0131qda iqtisadi d\u0259y\u0259r\u0259 \u00e7evrilmir; o, istehsalata, m\u0259hsula v\u0259 xidm\u0259t\u0259 yol tapd\u0131qda m\u0259hsuldarl\u0131\u011f\u0131 art\u0131r\u0131r. Henri Etskovits v\u0259 Loet Leydesdorf (2000) m\u00fcasir innovasiya sisteml\u0259rini \u201c\u00fc\u00e7l\u00fc \u00e7arx\u201d modeli il\u0259 izah edirl\u0259r: universitet, s\u0259naye v\u0259 d\u00f6vl\u0259t bir-birind\u0259n t\u0259crid olunmu\u015f qurumlar kimi deyil, qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 t\u0259sird\u0259 olan t\u0259r\u0259fda\u015flar kimi f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rir. Universitet bilik v\u0259 kadr yarad\u0131r, s\u0259naye bu biliyi t\u0259tbiq edib bazara \u00e7\u0131xar\u0131r, d\u00f6vl\u0259t is\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q \u00fc\u00e7\u00fcn institusional v\u0259 maliyy\u0259 m\u00fchiti formala\u015fd\u0131r\u0131r. T\u0259r\u0259fl\u0259rd\u0259n biri k\u0259narda qald\u0131qda \u201c\u00e7arx\u201d f\u0131rlanm\u0131r.<\/p>\n<p>Beyn\u0259lxalq t\u0259cr\u00fcb\u0259 d\u0259 eyni n\u0259tic\u0259ni verir. Almaniyada pe\u015f\u0259 t\u0259hsilinin dual sistemi n\u0259z\u0259ri haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131 birba\u015fa m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rd\u0259 ke\u00e7\u0259n praktiki t\u0259liml\u0259 birl\u0259\u015fdirir, Fraunhofer c\u0259miyy\u0259tinin institutlar\u0131 is\u0259 t\u0259tbiqi t\u0259dqiqatlar\u0131n b\u00f6y\u00fck hiss\u0259sini s\u0259naye sifari\u015fl\u0259ri \u0259sas\u0131nda apar\u0131r. C\u0259nubi Koreya, Finlandiya v\u0259 Sinqapur kimi \u00f6lk\u0259l\u0259rin texnoloji y\u00fcks\u0259li\u015find\u0259 d\u0259 universitetl\u0259rin s\u0259naye klasterl\u0259ri il\u0259 s\u0131x inteqrasiyas\u0131 m\u00fch\u00fcm rol oynay\u0131b. Bu modell\u0259rin ortaq c\u0259h\u0259ti odur ki, t\u0259dris proqram\u0131, t\u0259dqiqat g\u00fcnd\u0259liyi v\u0259 i\u015f\u0259g\u00f6t\u00fcr\u0259nin ehtiyac\u0131 bir-birind\u0259n ayr\u0131 planla\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131r.<\/p>\n<p><strong>T\u0259bii ehtiyatlar istifad\u0259 olunduqca azal\u0131r, bilik is\u0259 payla\u015f\u0131ld\u0131qca v\u0259 t\u0259tbiq olunduqca art\u0131r<\/strong><\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan \u00fc\u00e7\u00fcn bu m\u00fczakir\u0259nin praktiki m\u0259nas\u0131 b\u00f6y\u00fckd\u00fcr. Qeyri-neft sektorunun geni\u015fl\u0259ndirilm\u0259si v\u0259 iqtisadiyyat\u0131n \u015fax\u0259l\u0259ndirilm\u0259si uzunm\u00fcdd\u0259tli perspektivd\u0259, ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259, insan kapital\u0131n\u0131n keyfiyy\u0259tind\u0259n as\u0131l\u0131d\u0131r. T\u0259bii ehtiyatlar istifad\u0259 olunduqca azal\u0131r, bilik is\u0259 \u0259ksin\u0259, payla\u015f\u0131ld\u0131qca v\u0259 t\u0259tbiq olunduqca art\u0131r. T\u0259sad\u00fcfi deyil ki, Prezident \u0130lham \u018fliyevin 2021-ci il 2 fevral tarixli S\u0259r\u0259ncam\u0131 il\u0259 t\u0259sdiq edilmi\u015f \u201cAz\u0259rbaycan 2030: sosial-iqtisadi inki\u015fafa dair Milli Prioritetl\u0259r\u201d s\u0259n\u0259dind\u0259 r\u0259qab\u0259tli insan kapital\u0131 v\u0259 m\u00fcasir innovasiyalar m\u0259kan\u0131 be\u015f milli prioritetd\u0259n biri kimi m\u00fc\u0259yy\u0259n olunub. S\u0259naye parklar\u0131n\u0131n, azad iqtisadi zonalar\u0131n v\u0259 regionlarda yeni istehsal m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rinin yarad\u0131lmas\u0131 is\u0259 ixtisasl\u0131 m\u00fch\u0259ndis, texnoloq, logist v\u0259 menecer t\u0259l\u0259bat\u0131n\u0131 art\u0131r\u0131r. Bu t\u0259l\u0259bat\u0131 \u00f6d\u0259m\u0259yin \u0259n etibarl\u0131 yolu kadr haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u0259nayenin \u00f6z\u00fc il\u0259 birlikd\u0259 planla\u015fd\u0131rmaqd\u0131r.<\/p>\n<p><strong>T\u0259l\u0259b\u0259l\u0259rin istehsalat t\u0259cr\u00fcb\u0259si formal xarakter da\u015f\u0131mamal\u0131d\u0131r<\/strong><\/p>\n<p>Universitetl\u0259 s\u0259naye aras\u0131nda \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131n konkret formalar\u0131 m\u0259lumdur v\u0259 onlar\u0131n \u0259ks\u0259riyy\u0259ti b\u00f6y\u00fck resurs t\u0259l\u0259b etmir. T\u0259dris planlar\u0131 i\u015f\u0259g\u00f6t\u00fcr\u0259nl\u0259rin i\u015ftirak\u0131 il\u0259 haz\u0131rlana, fak\u00fclt\u0259l\u0259rin n\u0259zdind\u0259 s\u0259naye m\u0259\u015fv\u0259r\u0259t \u015furalar\u0131 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259 bil\u0259r. T\u0259l\u0259b\u0259l\u0259rin istehsalat t\u0259cr\u00fcb\u0259si formal xarakter da\u015f\u0131mamal\u0131, burax\u0131l\u0131\u015f v\u0259 magistr i\u015fl\u0259ri s\u0259nayenin real probleml\u0259ri \u0259sas\u0131nda yaz\u0131lmal\u0131d\u0131r. S\u0259naye m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259ri d\u0259rs prosesin\u0259, m\u00fc\u0259lliml\u0259r is\u0259 m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rd\u0259ki layih\u0259l\u0259r\u0259 c\u0259lb olunmal\u0131d\u0131r. Birg\u0259 laboratoriyalar, m\u00fcqavil\u0259 \u0259sasl\u0131 t\u0259dqiqatlar v\u0259 s\u0259naye sifari\u015fli dissertasiyalar biliyin istehsalata \u00f6t\u00fcr\u00fclm\u0259sini s\u00fcr\u0259tl\u0259ndirir. Beyn\u0259lxalq akkreditasiya standartlar\u0131 da proqramlar\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131nda v\u0259 qiym\u0259tl\u0259ndirilm\u0259sind\u0259 i\u015f\u0259g\u00f6t\u00fcr\u0259nl\u0259rin i\u015ftirak\u0131n\u0131 \u0259sas t\u0259l\u0259bl\u0259rd\u0259n biri kimi ir\u0259li s\u00fcr\u00fcr.<\/p>\n<p>Lakin bu proses birt\u0259r\u0259fli ola bilm\u0259z. Universitetd\u0259n bazar\u0131n t\u0259l\u0259b etdiyi kadr\u0131 g\u00f6zl\u0259y\u0259n s\u0259naye \u00f6z\u00fc d\u0259 h\u0259min kadr\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131nda i\u015ftirak etm\u0259li \u2013 t\u0259cr\u00fcb\u0259 yerl\u0259ri ay\u0131rmal\u0131, t\u0259dqiqat sifari\u015fi verm\u0259li, \u00f6z texnoloji v\u0259 idar\u0259etm\u0259 probleml\u0259rini universitetl\u0259 b\u00f6l\u00fc\u015fm\u0259lidir. \u018fks halda m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259r haz\u0131r m\u00fct\u0259x\u0259ssisi k\u0259narda axtarmaq, universitetl\u0259r is\u0259 real iqtisadiyyatdan uzaq n\u0259z\u0259ri haz\u0131rl\u0131qla kifay\u0259tl\u0259nm\u0259k m\u0259cburiyy\u0259tind\u0259 qal\u0131r. D\u00f6vl\u0259tin rolu is\u0259 bu t\u0259r\u0259fda\u015fl\u0131\u011f\u0131 qrant mexanizml\u0259ri, birg\u0259 layih\u0259l\u0259rin maliyy\u0259l\u0259\u015fdirilm\u0259si v\u0259 t\u0259dqiqata investisiya qoyan m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn stimullarla d\u0259st\u0259kl\u0259m\u0259kdir. M\u00fch\u0259ndislik v\u0259 iqtisadiyyat ixtisaslar\u0131n\u0131n k\u0259si\u015fm\u0259sind\u0259 haz\u0131rlanan kadrlar \u2013 istehsal\u0131 h\u0259m texniki, h\u0259m d\u0259 idar\u0259etm\u0259 bax\u0131m\u0131ndan anlayan m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259r \u2013 s\u0259nayel\u0259\u015fm\u0259 siyas\u0259ti \u00fc\u00e7\u00fcn x\u00fcsusi d\u0259y\u0259r da\u015f\u0131y\u0131r.<\/p>\n<p>T\u0259hsil\u0259 y\u00f6n\u0259ldil\u0259n v\u0259saitin n\u0259tic\u0259si bir b\u00fcdc\u0259 ilind\u0259 g\u00f6r\u00fcnm\u00fcr, b\u0259lk\u0259 d\u0259 buna g\u00f6r\u0259 ona tez-tez sad\u0259c\u0259 x\u0259rc kimi bax\u0131l\u0131r. Amma yar\u0131m \u0259srlik iqtisadi t\u0259dqiqatlar\u0131n n\u0259tic\u0259si birm\u0259nal\u0131d\u0131r: uzunm\u00fcdd\u0259tli rifah\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259n ed\u0259n \u0259sas amill\u0259rd\u0259n biri c\u0259miyy\u0259tin n\u0259 q\u0259d\u0259r v\u0259 nec\u0259 \u00f6yr\u0259ndiyi, \u00f6yr\u0259ndiyini is\u0259 n\u0259 d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 istehsala \u00e7evir\u0259 bildiyidir. Bu g\u00fcn auditoriyada formala\u015fan bilik sabah\u0131n iqtisadiyyat\u0131n\u0131n t\u0259m\u0259lidir \u2013 bir \u015f\u0259rtl\u0259 ki, h\u0259min auditoriyan\u0131n qap\u0131s\u0131 s\u0259nayey\u0259 a\u00e7\u0131q olsun.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>&#8220;Auditoriyada formala\u015fan bilik sabah\u0131n iqtisadiyyat\u0131n\u0131n t\u0259m\u0259lidir&#8221;- M\u00fcr\u015f\u00fcd Mehdiyev \u00d6lk\u0259l\u0259rin f\u0259rqli inki\u015faf templ\u0259rin\u0259 malik olmas\u0131n\u0131n s\u0259b\u0259bl\u0259ri iqtisad elminin \u0259n q\u0259dim t\u0259dqiqat m\u00f6vzular\u0131ndan biridir. Uzun m\u00fcdd\u0259t bu sual\u0131n cavab\u0131 fiziki kapitalda \u2013&hellip; <\/p>\n","protected":false},"author":14,"featured_media":51602,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_mi_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[4,2,11,3],"tags":[15,25,15447,51],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/51601"}],"collection":[{"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/14"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=51601"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/51601\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":51603,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/51601\/revisions\/51603"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/51602"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=51601"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=51601"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=51601"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}