{"id":7802,"date":"2021-04-27T13:50:48","date_gmt":"2021-04-27T09:50:48","guid":{"rendered":"https:\/\/infonews.az\/?p=7802"},"modified":"2021-04-27T13:51:00","modified_gmt":"2021-04-27T09:51:00","slug":"24-aprel-hadis%c9%99sinin-erm%c9%99nil%c9%99rin-oldurulm%c9%99si-il%c9%99-hec-bir-%c9%99laq%c9%99si-yoxdur","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/infonews.az\/?p=7802","title":{"rendered":"&#8220;24 aprel hadis\u0259sinin \u201cerm\u0259nil\u0259rin \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u0259si\u201d il\u0259 he\u00e7 bir \u0259laq\u0259si yoxdur&#8221;"},"content":{"rendered":"<p><span style=\"color: #ffffff;\">&#8220;24 aprel hadis\u0259sinin \u201cerm\u0259nil\u0259rin \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u0259si\u201d il\u0259 he\u00e7 bir \u0259laq\u0259si yoxdur&#8221;<\/span><\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/infonews.az\"><strong><span style=\"color: #ff0000;\">&#8220;\u0130NFONEWS&#8221;<\/span><\/strong><\/a> x\u0259b\u0259r verir.<\/p>\n<p>1915-ci ilin hadis\u0259l\u0259ri siyas\u0259t\u00e7il\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n deyil, tarix\u00e7il\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n ara\u015fd\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r. T\u00fcrkiy\u0259 d\u00f6vl\u0259ti d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 arxivl\u0259rin a\u00e7\u0131lmas\u0131, tarixi hadis\u0259l\u0259r\u0259 d\u00fczg\u00fcn qiym\u0259t verilm\u0259si m\u0259s\u0259l\u0259sini ortal\u0131\u011f\u0131 qoysa da, r\u0259smi Erm\u0259nistan bu m\u0259s\u0259l\u0259d\u0259n qa\u00e7\u0131b. AB\u015e prezidenti Co Baydenin \u201cerm\u0259ni soyq\u0131r\u0131m\u0131\u201d ifad\u0259sini i\u015fl\u0259tm\u0259si t\u0259cav\u00fczkar Erm\u0259nistan\u0131n fa\u015fist niyy\u0259tl\u0259rinin hans\u0131 qaynaqlardan qidalanmas\u0131n\u0131 bir daha g\u00f6st\u0259rir. Bayden &#8220;soyq\u0131r\u0131m&#8221; ifad\u0259sini 1981-ci ild\u0259ki a\u00e7\u0131qlamas\u0131nda i\u015fl\u0259d\u0259n Ronald Reyqandan sonra ilk AB\u015e prezidenti oldu. Bu g\u00fcn erm\u0259nip\u0259r\u0259st q\u00fcvv\u0259l\u0259rin 106 il bundan \u0259vv\u0259lki saxta \u201cerm\u0259ni soyq\u0131r\u0131m\u0131\u201dna qiym\u0259t verm\u0259l\u0259rin\u0259 baxmayaraq, 28-30 il bundan \u0259vv\u0259l erm\u0259nil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n dinc Az\u0259rbaycan \u0259halisinin Qaraba\u011fda soyq\u0131r\u0131ma m\u0259ruz qalmas\u0131 haqda bir k\u0259lm\u0259 d\u0259 olsun dan\u0131\u015fm\u0131rlar. Bu y\u00fcz il \u0259rzind\u0259 bir milyondan art\u0131q g\u00fcnahs\u0131z, \u0259liyal\u0131n Az\u0259rbaycan t\u00fcrk\u00fcn\u00fcn qan\u0131na susam\u0131\u015f erm\u0259nil\u0259r\u0259 s\u00f6z dey\u0259n yoxdur.<\/p>\n<p>1905-1906-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 erm\u0259nil\u0259r Bak\u0131, G\u0259nc\u0259, Qaraba\u011f, \u0130r\u0259van, Nax\u00e7\u0131van, Ordubad, \u015e\u0259rur-D\u0259r\u0259l\u0259y\u0259z, Tiflis, Z\u0259ng\u0259zur, \u0130\u011fd\u0131r-S\u00fcrm\u0259li, Qazax v\u0259 dig\u0259r yerl\u0259rd\u0259 dinc az\u0259rbaycanl\u0131lara qar\u015f\u0131 q\u0131r\u011f\u0131nlar t\u00f6r\u0259tmi\u015f, \u0259hali amans\u0131zl\u0131qla q\u0259tl\u0259 yetirilmi\u015f, \u015f\u0259h\u0259r v\u0259 k\u0259ndl\u0259r yand\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, da\u011f\u0131d\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Erm\u0259ni silahl\u0131 d\u0259st\u0259l\u0259ri \u015eu\u015fa, Z\u0259ng\u0259zur v\u0259 C\u0259bray\u0131l q\u0259zalar\u0131nda, \u0130r\u0259van v\u0259 G\u0259nc\u0259 quberniyalar\u0131nda az\u0259rbaycanl\u0131lar ya\u015fayan y\u00fczl\u0259rl\u0259 ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259sini viran qoymu\u015f, on minl\u0259rl\u0259 soyda\u015f\u0131m\u0131z \u00f6z do\u011fma yurdlar\u0131ndan qa\u00e7q\u0131n v\u0259 m\u0259cburi k\u00f6\u00e7k\u00fcn d\u00fc\u015fm\u00fc\u015fl\u0259r. Erm\u0259nil\u0259r 200 mind\u0259n art\u0131q az\u0259rbaycanl\u0131n\u0131 (u\u015faq, qad\u0131n, qoca) f\u0259rq qoymadan q\u0259tl\u0259 yetirmi\u015fl\u0259r. Yuxar\u0131da q\u0131sa \u015f\u0259kild\u0259 sadalananlar g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 daha b\u00f6y\u00fck faci\u0259l\u0259r\u0259 aparan yolun ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131 idi.<\/p>\n<p>T\u00fcrkiy\u0259 m\u0259s\u0259l\u0259si is\u0259 tamamil\u0259 f\u0259rqlidir. Bu hadis\u0259l\u0259r Birinci D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259si zaman\u0131 ba\u015f verib. Bel\u0259 ki, 1914-c\u00fc il noyabr\u0131n 1-d\u0259 \u00e7ar Rusiyas\u0131na m\u0259xsus ordu Osmanl\u0131 d\u00f6vl\u0259tinin s\u0259rh\u0259dl\u0259rini ke\u00e7ir. Qo\u015funlar\u0131n t\u0259rkibind\u0259 160 mind\u0259n art\u0131q silahl\u0131, t\u0259lim g\u00f6rm\u00fc\u015f erm\u0259ni \u015e\u0259rqi Anadolu \u0259razisind\u0259 f\u00fcrs\u0259td\u0259n b\u0259hr\u0259l\u0259n\u0259r\u0259k q\u0259tliama ba\u015flay\u0131r. Sa\u011f qalan t\u00fcrkl\u0259r ev-e\u015fiyind\u0259n did\u0259rgin d\u00fc\u015f\u00fcr. Bo\u015fald\u0131lan torpaqlarda \u015e\u0259rqi Anadoluda ya\u015fayan azsayl\u0131 erm\u0259nil\u0259r v\u0259 ruslara arxalanaraq, onlarla birlikd\u0259 \u0259li silahl\u0131 g\u0259l\u0259nl\u0259r he\u00e7 bir g\u00fcnah\u0131 olmayan yerli t\u00fcrk \u0259haliy\u0259 qar\u015f\u0131 misli g\u00f6r\u00fcnm\u0259mi\u015f az\u011f\u0131nl\u0131qlar edirl\u0259r. \u201cDa\u015fnaks\u00fctyun\u201d b\u00fct\u00fcn k\u00f6n\u00fcll\u00fc erm\u0259nil\u0259ri x\u0259b\u0259rdar ed\u0259r\u0259k bildirir ki, ruslardan al\u0131nm\u0131\u015f silahlar\u0131 q\u0259tiyy\u0259n geri qaytarmaq olmaz. \u018fks t\u0259qdird\u0259 rus h\u00f6kum\u0259tin\u0259 qar\u015f\u0131 d\u00f6y\u00fc\u015fm\u0259k laz\u0131m olacaqd\u0131r.<\/p>\n<p>Rus qo\u015funlar\u0131 18 may 1915-ci ild\u0259 Van\u0131, 1916-c\u0131 il fevral\u0131n 16-da \u018frzurumu, 05 mart Bitlisi, 6 martda Rizeni, 15 martda T\u0259rcan\u0131 i\u015f\u011fal edirl\u0259r. Ruslarla birlikd\u0259 h\u0259r\u0259k\u0259t ed\u0259n erm\u0259nil\u0259r 1918-ci ilin \u0259vv\u0259ll\u0259rin\u0259d\u0259k bu \u0259razid\u0259 2 milyondan art\u0131q g\u00fcnahs\u0131z t\u00fcrk\u00fc q\u0259tl\u0259 yetirir, y\u00fczl\u0259rl\u0259 ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259sk\u0259nini yerl\u0259 yeksan edirl\u0259r. Erm\u0259ni c\u0259lladlar\u0131 k\u00f6rp\u0259 u\u015faqlar\u0131 s\u00fcng\u00fcl\u0259r\u0259 ke\u00e7irib ged\u0259c\u0259kl\u0259ri yolun sa\u011f\u0131na v\u0259 soluna d\u00fcz\u00fcb, onlar\u0131n aras\u0131ndan ke\u00e7\u0259r\u0259k, bundan z\u00f6vq al\u0131rd\u0131lar. 1918-ci ilin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 \u015e\u0259rqi Anadoludan geri d\u00f6n\u0259n erm\u0259nil\u0259r\u0259 bildirilir ki, T\u00fcrkiy\u0259 \u0259razisi Rusiya torpaqlar\u0131 deyil. K\u00f6\u00e7\u00fcn C\u0259nubi Qafqaza, \u015e\u0259rqi Anadoluda t\u00f6r\u0259tdiyiniz \u0259m\u0259ll\u0259ri h\u0259yata ke\u00e7irin, \u0259razini t\u0259mizl\u0259yin, siz\u0259 burada d\u00f6vl\u0259t quraq. 1917-1921-ci ill\u0259rd\u0259 bu q\u0259tliamlar C\u0259nubi Qafqazda-Az\u0259rbaycan torpaqlar\u0131nda davam etdirilir.<\/p>\n<p>D\u00fcnyan\u0131n bir \u00e7ox apar\u0131c\u0131 d\u00f6vl\u0259tl\u0259rinin ba\u015f\u00e7\u0131lar\u0131 bu hadis\u0259l\u0259ri h\u0259mi\u015f\u0259 bigan\u0259likl\u0259 m\u00fc\u015fayi\u0259t edibl\u0259r. Sanki, bel\u0259 olmal\u0131 imi\u015f. \u0130kili standartlar h\u0259mi\u015f\u0259 olub, bu g\u00fcn d\u0259 var.<\/p>\n<p>Birinci D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259si ill\u0259rind\u0259 Osmanl\u0131n\u0131n t\u0259b\u0259\u0259si olan erm\u0259ni d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fcl\u0259ri x\u0259yan\u0259t\u0259 \u0259l at\u0131r, silah\u0131 t\u00fcrkl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 y\u00f6n\u0259ldir, k\u00fctl\u0259vi \u015f\u0259kild\u0259 Rusiyaya t\u0259r\u0259f ke\u00e7irl\u0259r. Arxada is\u0259 erm\u0259ni silahl\u0131lar\u0131 dinc t\u00fcrkl\u0259ri, m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131 q\u0131r\u0131b, h\u00f6kum\u0259t orqanlar\u0131na h\u00fccum edib, \u00f6lk\u0259y\u0259, r\u0259smi hakimiyy\u0259t\u0259 qar\u015f\u0131 qiyam qald\u0131r\u0131rlar. V\u0259ziyy\u0259ti nizama salmaq \u00fc\u00e7\u00fcn 1915-ci il aprelin 24-d\u0259 Osmanl\u0131 \u0130mperatorlu\u011funun Daxili \u0130\u015fl\u0259r Nazirliyi \u201cT\u0259hcir haqq\u0131nda\u201d (K\u00f6\u00e7 haqq\u0131nda) qanun q\u0259bul etm\u0259y\u0259 m\u0259cbur olur.<\/p>\n<p>Aprelin 26-da ba\u015f komandanl\u0131\u011f\u0131n yeni \u0259mri \u00e7\u0131x\u0131r. Bu \u0259mrl\u0259 2345 erm\u0259ni terror\u00e7usu \u00f6lk\u0259nin m\u00fcxt\u0259lif yerl\u0259rind\u0259 h\u0259bs edilir. Bunlar\u0131n bir \u00e7oxu k\u0259ndl\u0259r\u0259 h\u00fccum ed\u0259r\u0259k silahs\u0131z \u0259halini q\u0131ran cinay\u0259tkarlar idi.<\/p>\n<p>27 may 1915-ci ild\u0259 \u201cS\u00f6bh v\u0259 isqan haqq\u0131nda\u201d (\u201cK\u00f6\u00e7\u201d) qanun q\u00fcvv\u0259y\u0259 minir. Bu qanun \u015e\u0259rqi Anadolu \u0259razisind\u0259 daim problem yaradan, xarici q\u00fcvv\u0259l\u0259rl\u0259 i\u015fbirliyin\u0259 gir\u0259n v\u0259 \u0259sg\u0259ri bax\u0131mdan b\u00f6y\u00fck t\u0259hl\u00fck\u0259 t\u00f6r\u0259d\u0259n \u0259halinin \u00f6z t\u0259hl\u00fck\u0259sizlikl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn daha etibarl\u0131 v\u0259 idar\u0259\u00e7ilik bax\u0131m\u0131ndan da rahat olan \u0259razil\u0259r\u0259 k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u0259sind\u0259n b\u0259hs edirdi. G\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi, qanunda \u201cerm\u0259ni\u201d k\u0259lm\u0259si i\u015fl\u0259dilm\u0259yib. Bu qanun silahl\u0131 \u00fcsyan t\u00f6r\u0259d\u0259nl\u0259ri, d\u00fc\u015fm\u0259nl\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011fa gir\u0259r\u0259k casusluq v\u0259 xainlik ed\u0259nl\u0259ri h\u0259rbi anlay\u0131\u015flarla m\u00fcharib\u0259 \u0259razisind\u0259n uzaqla\u015fd\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn q\u0259bul edilib. T\u00fcrkiy\u0259nin ba\u015fl\u0131ca m\u0259qs\u0259di \u00f6z\u00fcn\u0259 qar\u015f\u0131 arxadan vurulan z\u0259rb\u0259nin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq olub.<\/p>\n<p>Osmanl\u0131 arxiv s\u0259n\u0259dl\u0259rind\u0259 k\u00f6\u00e7\u00fcrm\u0259 zaman\u0131 \u00f6l\u0259nl\u0259rin say\u0131 bar\u0259d\u0259 m\u0259lumat verilir. Bel\u0259 ki, k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcl\u0259n 478.758 erm\u0259nid\u0259n 382.148 n\u0259f\u0259ri k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcl\u0259n b\u00f6lg\u0259l\u0259r\u0259 g\u0259lib \u00e7atm\u0131\u015fd\u0131r. M\u00fcharib\u0259 \u015f\u0259raitinin \u00e7\u0259tinlikl\u0259ri, a\u011f\u0131r yol h\u0259yat\u0131, x\u0259st\u0259likl\u0259r v\u0259 bu kimi s\u0259b\u0259bl\u0259rd\u0259n \u00f6l\u0259n erm\u0259nil\u0259rin say\u0131 is\u0259 200 min n\u0259f\u0259r\u0259 yax\u0131n olmu\u015fdur. \u00d6l\u0259n erm\u0259nil\u0259rin say\u0131n\u0131n 1.200.000-d\u0259k \u015fi\u015firdilib. H\u0259tta \u00f6l\u0259nl\u0259rin say\u0131 ild\u0259n-il\u0259 art\u0131r\u0131l\u0131r. Utanmadan bu r\u0259q\u0259mi indi 3 milyona \u00e7atd\u0131ran erm\u0259ni saxtakarlar\u0131 da vard\u0131r.<\/p>\n<p>K\u00f6\u00e7\u00fcrm\u0259 d\u00f6vl\u0259tin hesab\u0131na h\u0259yata ke\u00e7irilirdi. Erm\u0259nil\u0259r k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcl\u0259rk\u0259n onlar\u0131n t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyini v\u0259 sa\u011flaml\u0131qlar\u0131n\u0131 qorumaq \u00fc\u00e7\u00fcn jandarm q\u00fcvv\u0259l\u0259ri v\u0259 h\u0259kim d\u0259st\u0259si ayr\u0131lm\u0131\u015fd\u0131. Erm\u0259nil\u0259r Suriya v\u0259 Livan \u0259razisin\u0259 k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcl\u0259r.<\/p>\n<p>1916-c\u0131 il oktyabr ay\u0131nda olan ba\u015fqa bir m\u0259lumata g\u00f6r\u0259, t\u0259xmin\u0259n 702 min 900 n\u0259f\u0259r erm\u0259ni k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fc. H\u00f6kum\u0259t bu proses\u0259 t\u0259xmin\u0259n 86 milyon lir\u0259 x\u0259rcl\u0259mi\u015fdi. Dem\u0259li, 24 aprelin soyq\u0131r\u0131m\u0131 kimi qondarma hadis\u0259nin \u201cerm\u0259nil\u0259rin \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u0259si\u201d il\u0259 he\u00e7 bir \u0259laq\u0259si yoxdur. H\u0259min g\u00fcn erm\u0259ni terror\u00e7ular\u0131n\u0131n h\u0259bsi g\u00fcn\u00fcd\u00fcr. Bu g\u00fcn is\u0259 erm\u0259nil\u0259r he\u00e7 bir h\u0259qiq\u0259t\u0259 s\u00f6yk\u0259nm\u0259y\u0259n, 1 milyon 500 min n\u0259f\u0259r erm\u0259ninin q\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan yaz\u0131rlar.<\/p>\n<p><em>Professor \u018fdal\u0259t Muradov,<\/em><\/p>\n<p><em>Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t \u0130qtisad Universitetinin (UNEC) rektoru,<\/em><\/p>\n<p><em>YAP \u0130dar\u0259 Hey\u0259tinin \u00fczv\u00fc.<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>&#8220;24 aprel hadis\u0259sinin \u201cerm\u0259nil\u0259rin \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u0259si\u201d il\u0259 he\u00e7 bir \u0259laq\u0259si yoxdur&#8221; &#8220;\u0130NFONEWS&#8221; x\u0259b\u0259r verir. 1915-ci ilin hadis\u0259l\u0259ri siyas\u0259t\u00e7il\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n deyil, tarix\u00e7il\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n ara\u015fd\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r. T\u00fcrkiy\u0259 d\u00f6vl\u0259ti d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 arxivl\u0259rin a\u00e7\u0131lmas\u0131, tarixi hadis\u0259l\u0259r\u0259 d\u00fczg\u00fcn&hellip; <\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":7803,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_mi_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[6,11,3],"tags":[47,4295,15],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7802"}],"collection":[{"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=7802"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7802\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7804,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7802\/revisions\/7804"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/7803"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=7802"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=7802"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/infonews.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=7802"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}