80 yaşında Netflix-i məhkəməyə verdi və qalib gəldi
…80 yaşında o, Netflix-i 5 milyon dollar məbləğində məhkəməyə verdi — pul üçün yox, ona görə ki, onlar onun həyatının 70 ilini sildilər; o illəri ki, bu müddətdə kişilərin sarsılmaz saydığı baryerləri bir-bir dağıtmışdı…
“İNFONEWS” təqdim edir.
Oktyabr, 2020-ci il
Netflix-də “Vəzirin gedişi” (The Queen’s Gambit) serialı yayımlanır.
İlk ayda 62 milyon insan seriala baxır.
Dünyanın hər yerində şahmat dəstləri mağazalardan yoxa çıxır.
Minlərlə qız ilk dəfə şahmatla tanış olur.
Serial striminq tarixinin ən böyük hadisələrindən birinə çevrilir — “kişi oyunu”nda kişilərlə yarışmağa cəsarət edən qadın haqqında feminist bir triumf kimi təqdim olunur.
Amma Tbilisidə, Gürcüstanda, 79 yaşlı bir qadın finala baxır — və ürəyi sıxılır.
Ekranda onun adı səslənir.
Onun həyatından danışılır.
Və sonra — yalan deyilir:
“Nona Qaprinadaşvili var, amma o, qadınlar arasında dünya çempionudur və heç vaxt kişilərlə oynamayıb”.
Heç vaxt kişilərlə oynamayıb
Bütün bir həyatı silən yeddi söz.
Bu, Nonа Qaprinadaşvilinin real hekayəsidir.
Yeddi onillik ərzində “mümkünsüz”ü sübut edən bir qadının.
Və məhz bu yeddi sözün kino sənayesini məhkəmə zalına apararaq bir həqiqəti xatırlatmasının səbəbi: bəzi hekayələr o qədər realdır ki, onları yenidən yazmaq olmaz.
Zuqdidi, Gürcüstan. 1941-ci il
Nona altı uşaqlı ailədə yeganə qız olaraq dünyaya gəlir — beş böyük qardaş, kiçik bir şəhər və qızların yarışmaq yox, baxmaq “borclu” olduğu bir mühit.
Qardaşları ona beş yaşında şahmat öyrədir.
Futbolda isə onu qapıya qoyurlar — axı qızdır.
Amma şahmat taxtası arxasında səhvlərini tez anlayırlar.
On bir yaşında Nona bütün qardaşlarını məğlub edir.
Qardaşlardan biri turnirə gedə bilməyəndə komandaya onun yerinə Nonanı götürməyə icazə verilir.
Tbilisiyə gedən qatarda o, komandanın birinci nömrəsini udur.
Onun cəmi on iki yaşı var.
Məşqçi istedadı görür.
Valideynlər onu paytaxta — qrosmeysterlərlə məşq etməyə göndərirlər. Bu, bir qız üçün demək olar ki, eşidilməmiş bir fürsətdir.
14 yaşında SSRİ qadınlar çempionatının yarımfinalına çıxır.
20 yaşında Namizədlər Turnirini qazanır.
21 yaşında isə demək olar on il hökmranlıq etmiş, ondan 27 yaş böyük olan dünya çempionu Yelizaveta Bıkova ilə qarşılaşır.
Nona onu 9:2 hesabı ilə darmadağın edir — ardıcıl yeddi partiyanı uduzmaz şəkildə qazanaraq.
21 yaşında Nona Qaprinadaşvili dünya çempionu olur.
Amma qadın titulu ona kifayət etmir.
O, hələ heç bir qadının sübut etmədiyi bir şeyi sübut etmək istəyir:
o, dünyanın ən güclü kişiləri ilə eyni lövhə arxasında oturmağa layiqdir.
O, qadınların “etməməli” olduğu şeyi edir.
Kişi turnirlərinə qatılır.
1963-cü il
Hastings Challengers turnirini kişilər — Paül Keres, Svetozar Qliqoriç, Mixail Tal kimi qrosmeysterlər arasında qazanır.
1968-ci ilə qədər — Netflix-in sonradan “heç vaxt kişilərlə oynamayıb” dediyi ilə — Nona ən azı 59 kişi ilə partiya oynayıb, onlardan 10-u qrosmeyster idi.
O, sadəcə oynamırdı.
O, onları məğlub edirdi.
16 il ardıcıl olaraq qadınlar arasında dünya çempionu titulunu saxlayır, onu dörd dəfə qoruyur və bütöv bir dövrə hökmranlıq edir.
1977-ci il. Kaliforniya- Lone Pine International turniri
45 iştirakçı, elit açıq turnir:
Pano, Benko, Braun, Reşevski kimi qrosmeysterlər.
Nona qadınlar bölməsinə getmir.
Open turnirə — kişilərə qarşı yazılır.
Və o, sadəcə iştirak etmir.
Birinci yeri bölüşür — altı qələbə qazanaraq, bu göstərici turnirdə ən yüksək idi.
Tarixdə heç bir qadın bunu etməmişdi.
1978-ci il
FIDE tarixi qərar verir.
Nonа Qaprinadaşviliyə qrosmeyster adı verilir.
Qadın qrosmeysteri yox.
Əsl qrosmeyster.
Fişer, Kasparov və bütün əfsanələrin daşıdığı titul.
O, bu ada layiq görülən ilk qadın olur.
Və sonra — “Vəzirin gedişi”.
Qadın nailiyyətlərini tərənnüm etməli olan serial uydurma qəhrəmanı yüksəldərək real olanı dəyərsizləşdirir.
Uolter Tevisin 1983-cü il romanında həqiqət vardı:
Nona “rus qrosmeysterlərlə dəfələrlə oynamışdı”.
Netflix isə hər şeyi dəyişir:
“heç vaxt kişilərlə oynamayıb”.
Nona Netflix-ə müraciət edir.
Düzəliş, üzrxahlıq və faktın tanınmasını istəyir.
Onun sözlərini “zərərsiz” adlandırırlar.
80 yaşında Nona həyat boyu etdiyi şeyi yenə edir — onu kiçiltməyə çalışanda.
O, güclü bir gediş edir.
Dünyanın ən güclü media nəhənglərindən birinə qarşı 5 milyon dollarlıq iddia qaldırır.
Netflix deyir: bu bədii əsərdir, fantaziyadır, istədiyimizi deyə bilərik.
Federal məhkəmə bununla razılaşmır.
Hakim Virciniya Fillips bildirir ki, Netflix “tarixi həqiqətə sayğısızlıq” göstərib.
Serial Nonanı adı ilə çəkir, obrazını göstərir və yalan iddianı fakt kimi təqdim edir.
“Serialın bədii olması Netflix-i böhtan məsuliyyətindən azad etmir”.
Sentyabr, 2022-ci il
Netflix barışıq sazişi bağlayır.
Məbləğ açıqlanmır.
İctimai üzrxahlıq olmur.
Amma Nonа üçün bu, puldan daha önəmlidir.
Həqiqət rəsmən tanınır
Bu gün Nonа Qaprinadaşvilinin 84 yaşı var.
O, hələ də şahmat oynayır.
2022-ci ildə — 81 yaşında — səkkizinci dəfə veteranlar arasında dünya çempionu olur. Bu, tarixdə rekorddur.
Tbilisidə mərkəzi şahmat sarayı onun adını daşıyır.
FIDE Nonа Qaprinadaşvili Kubokunu təsis edib.
O, Dünya Şahmat Şöhrət Zalının üzvüdür.
O, simvoldur.
Gürcüstanda onu heç vaxt unutmayıblar.
O, sadəcə Hollivuda imkan vermədi ki, onu səhv xatırlasın.
Təkzibolunmaz faktlar:
— 5 yaşında qardaşlarını udurdu;
— 21 yaşında dünya çempionu oldu;
— 1968-ci ilə qədər onlarla kişini məğlub etdi;
— 1977-ci ildə açıq turniri qazandı;
— 1978-ci ildə ilk qadın qrosmeyster oldu;
— 80 yaşında Netflix-i məhkəməyə verdi və qalib gəldi;
— 84 yaşında hələ də qalib gəlir.
Bet Harmon — uydurmadır.
Nonа Qaprinadaşvili — reallıqdır.
O, baryerləri qırdığını düşünmürdü.
O, onları gediş-gəlişlə dağıdırdı.
Kişilərlə oynamaq üçün icazə gözləmirdi.
Sadəcə lövhə arxasına oturur və qalib gəlirdi.
O, həyatının silinməsinə imkan vermədi.
Bəziləri oyun oynayır.
Nonа Qaprinadaşvili oyunun öz mənasını dəyişdi.
Və o, hələ də gediş edir.
Hələ də qalib gəlir.
Və hələ də heç kimə — hətta kino sənayesinə belə — həqiqəti yenidən yazmağa imkan vermir.
Çünki reallıq həmişə uydurmaya mat qoyur.
Mənbə: Igor Talalaevskyi